Skip to main content

Full text of "Liber scintillarum. Opus Vener. Bedae presbyteri Doctoris theologique celeberrimi, nuper inuentum & a reuer. D. Antonio Gangutia ... castigatum, instauratum et auctum, ac ab inifinitis penè errorum monstris enixissimo labore uendicatum. Cum annotationibus, seu breuibus quibusdam declarationibus in titulorum intelligentiam ... a"

See other formats


LIBER 
SCINTILLARUM. 
OPUS VENER. 
BEDAE PRESBYTERI 
DOCTORIS... 

Defensor : Monachus, Antonio 
Ganguzza, Beda : Venerabilis 



m 

Digitized by Google 



t 4 



L I B E TL 

SCINTILL ARVM* 

Opus 

VENER» BEDAE PRESBYTERI 

Dotloris Theolooiq; cclcbcrrimi, nuyer inucntumir 
a Rcuercn. D . A ntcnio Gmgutiil Skulo facram 

Thcologiam in Alma Vtbis^ymnafio publicc j?rcfitinie f 
cafli^atumjnjlauratu.ctautfum^eic cb mfinitii fcnc 
crrorum monflris cn.xisfimo laborc 
ucndicatum . 

Citm snnotarionibtis ,fm brrtiibusquibufdam dcclarationibus in rimlo* 
rum intelligcntt.un: nccnonoV attcrtationibus locorum in capirul:sci# 
tatorum,& multisaltjs, qu.tr iu ipfo cxcinplau dcerant , ab codcrn D. 
Antonittoad lcgcnuum vtiutatcntediusatquc adic clis. 



Omnia nun^uam haacnus imprcfsa* 




IT 



i 3 T v a 2 •? 



♦ 



4?y 




I 

llluflri &Reueren + D.Mbnaldo 

Monaldefco dci cruaiia ; CnnomcoBafih'cf 
* S. Pcni digmsfimo, 

Antoninus Gangutia Siculus Sdcrc TfccoiWi* in Romano 

gymnafio pubhcus interprcs ' A^" '* k l^v^ 

At l S ftinc conflat t Monaldc ttir amphjfiz 
mc, nuliuw ucrazglorice dccus f ftullam'q>apud 
mortales maiorem laudcm rcpcriripoJfe y qi 
cam } quxmaximis doZliffimisq; uiris tribui 
Jokt, cis prcejcrtim } qui prceclara quadam Jucinorum uirtuteita 
prcefliterunt , ut immortnhtutis Jibi Jumam comparaucrint * 
iam in primis Bedamccclcjiailicum dijcrtiffimumqi uirum pro 
Ve conjccutumjuijsc arbitror. hicnanquc uclutjolaris quh 
damradius ccchtus cmijfus adeb Chrifliccclcfiam illujlrautt, 
mntumqAucistr emolumenti Thcohgicce Juculmti attulit } ut 
hominum uires excellerc uideretur . ( um autem mtcr innuz 
mcrabiia Jereopcra, quccuir iftc pr,efla>\tijf\mus fcripfit ■ ut 
teflatur 1 'rithcmius in Catnhgo hbrorum ccclcftaflicorum\non 
cxcufus remanfiffet prccclarus quidam libcUus f qui ScintAlarum 
dicitur, quYcum iandiu hominum incrtiaperditus^lr 'quoft int 
tra pulucres latitnjfet , diuina tnndcm uoluritnte, tvaq, ad cam 
accedcnte dihgcntia Monaldc clarijfime, rcpems ad manus 
meas perucnit. Cumq; illum cgo accuratc pcrlcoijscm^ ccde* 
fiajlicce rci thcjaurus pretiojijjimus mihi uifus cfl . Cccp iidcir 
co per otium opera ir Jcduhtute^qua potu\,\!lum a mend\:,qui> 
lus fcatebat innumcris cxpurgare ♦ Loca quoquc cumjacrce 

A ii 



fcripturte, tumjanftorum dottorum, quce illi decrant, adicci y ut. 
focuius in co citntce autoritates inUcniri poffcnt . hd utditatcm 
jrifupcr lcgcntium muh*i ulia loca autorimtes cxjactis codiz 
cibus cxccrpzis addidi , cum dctlarationc y f\uc brcui (juadam 
ktuhravi cxpofiiionc in Jtnguhs capituhs , nc aliauid dccjjci y 
quoi dcfiicrari poffxt • Sicitzujuc rccogmtum^caSlioatum f 
ir auttum adcommuncm Rcip.Ckrifliancc utilitntcmjiib tuis 
fcchcibus aufpicijs cxcudcndum imprimcndum^ conililui + 
Nedumut mcam crga tc obferuanti.amatcjuc ddcclioncm oilcn 
dcrcm,Jcd ct cum antc ocolos halcrcm tuam in omni uirtutum 
ocncrc fingularcm cxccllc7itiam t morum prol-itntcm, pcrjonce 
tucc digninxtcmjbr dcmumgcncris nobilitatcm, non potui alvjs 
cportunius ac deccntius, auam tibi prcUofiffimum libcUum, &- 
hunc cjualcmcuncjuc laborcm mcum dicarc • Accipc igitur 
tAonaldc objeruantifjimc ca } cjua folcs humanitatc hoc pcne diz 
uinum ScintiUarum compcndium tibipcrpctuo confccratum: 
cx cjuo ucht limpidijpmo ([uodamfmtc tot uirtutum fcatcbras 
cmanarc wdchs^uot ex cdcatis, comprcffisqi carlonilus 
pojfunt cxdirc Scinti!lce;cum dc utroquc cxtrcmo y Virz 
tutcfcilicct & uitio } ut l? altcrum ncruose projet 
quamur. altcrum omni conatu fugiamus, cumuz 
latiffimas autoritates nohs auwpr cqrcoius 
fa tis hquidjb tradatpmitus 

Valc h- mc tibi dcditiffmum hominem 
commcndatvpn habe* 



[ Veiierabilis Bedx Presbyteri in 

• ■ hbrm futm Scintillarum Vrologus ' 
focltater wciftt, 

* f •* w»J f J B ,% J * * ****** * * • vji X k n jV . I I 1 1 1 r»^ l i*. j jj 

J * »% 1 ✓ - > r"**.»»rx t"fV» l V / r i r • • ff . f I • Jfr ' *^ Y_ • * * * 

J I E Jctfur rfuj/Ijwij nc fc pgcat , <fu<r/S, fr* 
tc!/wm hunc noMrum.cui titulum Scmillarum. 

? r ) t i» ■ j . - ,t f ( _ *f*v? *i v.rt t* r» '" JHH 




impofuimus, hlenti animo uolutarc ; & (ft nit 
hdin co inucni&s , <\uod cx aliciio.fo-ntc non 
ycndcat. Dccreuimus cmm morc illius auis } cjucc /Lum cikwn 9 
qucm iandiu cjuccfierat repcriffct, hilari^mcundoqiflaujugrte 
cillans, puhs fios ad Je uocarc non ccffat 3 ut ir tOoYcfccrcn 
tur '. Sic & nosic Domirii, Santtorumq; chtllsmnc inde dif 
fierfis oftima congercrc, lr c fcrtili quodaifrtanXQrum fcrips 
torum agro iam maturammejjem colligcre, uc lut o p-atujloz 
rcs, aut quafi cx filicc fcinciUas cxcutcre ( undc £r hwc hhro 
Scintillarum nomen infcripfimus')uth' iUorefiam &uti 
fosfis ♦ Spcramus autem cum longe magis profuturumjea, 
intcrlcgendum multo meliora utilioraq> inucrturwn^qujim 
nos hac frafktiuncuJa diccrc, aut fgmfc&xc uo\ucrimus % 



I 



Annotationesfeu breues quaedam 

dcclarariones admodum ncccflarix ad intellu 
gcntiam cum capitulorum, tiim carum au; 
toritatum, qux m ipfis dtanturcapitulis 
libri Scintillarum Vcnerabilis Bedx 
presbytcriThcologi' profundiiffinu 
nupcr per D. Antoninum Gangu* 
tiam Siculum, sacram Thco- 
logiam fn Almx Vrbfs gyz 
mnafio publicc' pro^ 
fitcnte a&ditx, 
Ad Anvpliflimum virum D. Monaldum Mo? 
naldefcum de Ccruaria, 



DcVutute. Cap. L 



MifttfJ. 



Luats^ 



IN iftofdfntc glures citantur auUoritates de uxrtute Jxuc 
a$m\ravi\\ miraculorum potentia : honum ([uoayc opiis uirz 
tus dici poteftflucadmodum in illa Vctri autlorimte Jumitur^ 
mfide ucslrduirtuicm ^fcilicethonce opcraiionis . »C<cfc* 
rum quafdam uirtutes moralcs cfse , quafdam intellciluales , 
quafdam thcologicas Jatisli<iuidb conjlat. dc quihus omnihus et 
carum conncxione t origine 9 & pcrjiclione hic aucloritatcs 
imcnics. 

Ominus dicit in Euangclio tAarci Ncmo 
ejl^ui fkziat uirtutcm in nomine meo^et pojjit 
cito male hqui de mc, Lucce 8. E* cgo noui 
mriutem dc mc cxisfc. 2, Vctri i« Fugic ntcs 




^hm dmrttmfibmfirrcntcs minflr.atc mfide^ffidlArtitijk*; 
fouimttautem Jcicritiamjnfckrftia abflmcnti^ifidfiinin 
tia patientiam, in paticntia pictatcm ; in pktntcamorcvrjratcr 
nitatis charimtemj ttarc cnmfi uoljcum aifmt ^irfitpcrk^ 
non uacuos, nccfinc fwtftiuWcbhsluucnt m dorr\irn' l 'noSlri'b 
fu Qhrifii cornitwnc . todri; epff. i. cap. * l J Qu\ bencfidt cx lo A ^ 
Dco efl 3 ipfi malcficit non uidct Dcumj.Tau. ad C or.cap.2l. p au i Uii 
Jrides non fit in fipientia hommum,fcd in mrtutc Dei. \ki 4. 
Non enim in Jermone eslrcgrrum Det;fcd in wrtutc. ibi. ii< 
Alijper fyiritum ^df urjfc^o ^^/^«^^07^ ^per^fio ulrtutunu 
zAbi.iz. Virtus in infirmfok perfiitur 1 . Libenter igiturgloi 
riaborin infirmitatibusmcis 7 ut inhalitct in me uirtus Cfcru 
Jli ai Gai&<>. Bonum autem ficicntesnon dcficicmus: tempo* 
re enim fuo mctemus . Quce autcm fcminaucritho)no f hcec 6* 
metet. ([uoniam qui fiminat in carnefia , dc carnc isr mcttl 
corruptioncm: Qui autcm fiminat in ffiritu,de (biritu mctet 
uitam ceternam. x, ad Timolh.z. Juuemlia dcfideriafige : fi* 
tfarc uero iuslittam K fidem f charitntem, & paccm cum his ,<\u\ 
inuocant dominumde corde purb.z.lbi.i. Koncnimdedii 
nobis Deus Jjnritum timorisjed wrtulis, 6" dikttwnis, &fi 
Iriemtis.i. Tarahpow.Z^ Inmanu tuaDomme,uirtus ir Vnralif m 
fotcntia : in manu tuamagnitudo ir imperium ommum. Baz B *"*i % 
ruchj.Dific ubt fit prudentia f ubifituirtus f uh fitintellcttust 
utfciasfimulubifitlongiturnims uitceir uittus; ubifitkmcrt 
oculorum&pax. Dauidpfal.^7- Dextcradommifecituir Vauid ' 
tutem. Dextera Dominiexaltnuit mc. Ibi Z2. rominus uirtuz 
tcmpopulo fio dabit, iUfy bencdicct in pacc. lh. r<>. &10 i 
In Veoficicmusuirtutem;ct ipfc ad nihihm deducet inimico^ 



uhnm, noslros tt tribulantcs nos. Sal.Vrou.it . ln alundonti iuflitia, 
uirtus maximacflxogimtioncs autcmimpiorum cradicabuntur. 
\h 5. N oli prohibcrc bcncfkccrc cum ([ui poteslfi ualcs ct ipje 
hcncfac. Lcclcfiasles^.Cognoui quod non cffet mchus mfi Ltt 
tari ct bcncfaccre in uita. Sapicntue. x. Verucrfe cooimtwncs 
fcparant a Dco i probata autcm uirtus corrtpit wftpkntcs. 
ibi.V oonoYumtnim laborum gloriofiis ejl Jruclus. \bi. x2„ 
Virtus tua iuftitice mitium ejl . Virtutcm autcm oflcndis tu 9 
' qui non crcdcris cffc in uxrtutc confumatus ; Lr hos ftui tc ncz 
fciunt in audacia traducis . Ecdcfiaflic. Z%. Sccwulum hgna 
tyluce Jic ignis cxardcfat : & fccundum ulrtutcm homuu:, 
ficiracundia iUiuscrit. lbi+o. Tacultntcs cr[mrtutcs cxah 

A«i^ww . » nt cor > f u ? cr hxCC timr Dcmirli • Al & in f crmonc l V m : 
dam.bAcnsnon potcflhabcre rcgnum uirtutum 4 mfx fms 

ixcufsent iugum uitiorum . Idcm in cvfl. *d SUccdon . In 
\acmm uirtus noncjl, nfi .lihgcrc <\uod ddigcndum jfl,id & 
igcrc vrudcntia cfl: nullis vnic aucrti molcflvs, tortitudo cfl : 
nulhs dlctcbns tcmpcrantia cfl , nulla fufcrbia , mjlitu cft. 
Idcmdc cimt. Da . No» ctt ucra uirtus , nfi aiicead cimp 
ncm tcndit, ubi cfl bonum homims , <\uo mchus mUjl idcm m 
fcrmone ([uodam. Virtus co piuris aflimanda cjl^d plu)'u 
contcmmt . bAagnx lurtutis cf\ cumfcvliclatc luZLri^cna: 
fcclicimtis cfl, afoclicmtc non uinci . Idcm. Virtutcs .maliUa 
llkrtnym & contcmffitjrumcntum . Hicr. m <{wdalepjl. 

Omnes mrtutcs itafibi co\^rcnt } ut una crtuerit ,ommbus , 
carcat . >{ui crgo unam habct omncs habct. I dcm. S\idu fint 
uirtutum fyccics, <\ux feclawnbus fuifiribuunt rcgna cceloru. 
Vnum auidcm intcr . f. pcrucnicndi ver multa compcndia . Si 
profccrcfludct & ftgnaculum $crfc$ioms attmgat :/< mpr a 
r mmcn 




4 

tamen inucnit auo crcfcat ; ir pcr dics fin^uhs sc ipfum mcz- 
liorcmfkciat. Idcm. Scmo ^potefl uirtutcs fimul& dimtias 
pojjidcrc. Amb. Supcr BcaU immaculati . Qm deficitfibi t ut A ** r */*M .* 
uirtuti adhxreat, amittit quod funm cfl, accipit (puod ccternum 
tfi. Ku ] la fine lalorc uirtus cft : quialabor proccffus cfl u\n 
tutis. Idcmirhabeturiz.n.i. Cum renunaatur improbim 
ti afcifcitur uirtus. Egrcffus cnim malitice f uirtutis operatur int 
greffum: eodcmq, fludio quo crimen cxduditur y innoccntia cot 
fulatur. Idem de Offic. Bonus circuitus tfl.fi iuflitia qMcerit, ' 
prudcntia inuenitffirtitudo uendicat y tempcrantia pofftdct, ut 
iuflitiafit in affcttu, prudentia fit in inteUeBu,firtitudo inefi 
fi3u t icmperantia in ufu. Grc. in moral. Quid cfl uirtus, nifi 
mcd\camcntum ? . ir auid uitium, mfi uulnus? Quja ergo nos, ^*™*'' 
ubi de mcdicamento uulnus ficimus } facit Bcus de uulnere me 
iicamentum: ut aui uirtute pcrculimur, uitio curcmur. Ex ffc 
morc uitium unumauodauc prcmitur : Ex charitute autem uirt 
tutes oriunturfidcs, (hcs^chanm: } gaudeatin omm opere los 
no y quod unaquxa; mrtus admimflrat. Idcm. Scicntia uirtus 
efl humditas autcm cuflos uirtutum . Ifidor. de Summo bono m,m 1 
iib. z. cap. Ad uirtutes difficdc confurgiwus ] ad uitiafinc 
laborc ddabimur. Iflaenim prona, i\U arducefunt. Grandes 
tnimfudorcs pcrpctimur, ut ad coelum confccnderc ualeamus. 
Sicut paulatim bomoaminimis uitijs in maximaprorumpit; ita 
gradatim a modicis uirtutibus ad ea f auaz funt excclfa confcen 
dit. Qui autcm tnordinate uirtutes comprehendcrc nititur,cito 
peridimtur. H<rc cnim caufa in rcrum natura ; ut ({uicunque 
uclocitcr adprofeUum tenduntjnc dubio ccleriter finiantur. 
Njfei/ prodcfi admixto malo agere aliauod bonum: fid prius efi 
tohibcndum a malo, deindc bonum exerccndum. Pnus enim 

• B 



Cjpri<w, 



cxtirpania Junt uitia in hominc, icinie increfccndcc uirtuit* . 
• Nam cohxrcre isr coniungi non potcft uerims cum mendacio % 
fudor cum petulantia f ficles cum perfidia, caslimscum luxuria. 
Quifyuis cx deteriore lam mclior cfjc cccpit t caueat et de acccp 
tis cxtolli uirtutihusmc grauius per uirtutes corruat } cf,prius cx 
lapju uitiorumiaccbatAbi dc iffis uirtutibus fuperbiunt; 

cxipfis tudicandi Junt opcnbus, quibus pro uirtutibus utuntur: 
<\ma rcm bonam non bona uolunmte Jkciunt. et rc ucra fine hu 
mihtate uirtus qu<dibet y ct fine chantate uitiudepumtur. Cypr. 
Ntbilefl ucrhs profirrc uirtutem,et Jaclis dcjlruere ucrimtem. 

DeFide Cap. ff. 

IN hoc capite atantur auUoritatcs dc fidci Jeruore ; attu y 
habitu t atcjuc obiccto . Item de mBoria fidei : de fidc mort 
tuajxue informx\de fiie firmata Jiuc mua^ucc per dikclionem 
opcratur y ad Galaths . plena uirtuiibus isr bonis operibus. 

lcit Dominus in euangelio hAathczi cap. 17. Si 
habueritis fidem ficut granum finapis j dicetis 
monti huicfranfihinCib- tranfxbitjb- riihdimz 
poffxbdcerituobis. bAarci^. Omma poffibit 
liajunt credcnti. I&i.". UabetefidcmDct^ 
quia quicunquc dixcrit hmc monti tolle te, ijr mitte te in mare, 
ct non htfitauerit in cordc fuo 3 fed credidcrit, quia ([uodcuntp 
iixentjiatfctei. Idem^. Qm crcdiderit^ir baptizatus 
Jucritfaluus crit. Qui uero non crediderit t condemnabitur . 
loannes cap.$. Exaltari oportet filium Dei } ut omriis <jui crcdit 
m ipfum non pereatfcd habcat uitamceternam,Qm autcm inz 
credulus ejl filio non uidebit mtam fcd ira Dei manetfuper 
cum.lbi. Qm crcdit in mc ctiam fi mortuus jucrit } uiuet y ly 
0 mriis <Jwi wiwit ct crcdit in me^ion moriitur in<eternum,ldcm 




in cpijl.i.capS.Omnxs qui crcditquoniam lcfusChrxJlus cfl 9 
tx deo natus cJl.Omne aut (juod natum eil cx dco.uincit mun 
dum:Et hcec eft uxltoria quce uincit mundufidcs nojlra. \acobz. Idcob. 
Quxdprodejl fratrcs mci fi fidcm quis dicat fc habcrc, opcrA 
mitcm non habeat : Nunquid potcrxtfidcs faluarc cum i Sicut 
tnim corpus fine ffnritu mortuu ejl, itafidcs fine opcrxbus mor 
tuacjl.vet.i.epxjl.cap.i.vrobatio ucjlntfidci multo prcc iofior rctnt, 
efl auro^uod per. igncmprobatur. Crcdcntcs autcm cxahabh 
tislcetitia xncnarrabih, rcportantcs fincm fidci uejlr& falutem 
tnimarum ucflrarum. vau.ad Rom.i. Virtus cnim Dci in fa T*u\*i. 
lutcm omni crcdcnti.Ad Cor.i.cap.z.Tidcs ucjlra no fxt in (a 
picntiahominumfcdin uxrtutc dci.AdGalath.i.Qmnes cnim 
JHij da eflis perfidcm in Chnflo lcfit.lgitur aui ex fidc funt y 
bcnediccntur cum fxMx Abraham . Ad Ephc. 6. ln ommbus 
fumitc fcutum fidcxjit pojfitis omnia tcla nc^uiffimi ignea cxz 
tinguerc : ctgaleam Jalutis ajfumitc f etgladxum fjnritus y <]uod 
c(l uerbum dci.Ad Hebr.u. sine fxdc impojjxbxlc cjl dco placc*. 
rc. Credcrc autcm oportet acccdcntcm addcum f quia efl; &r 
mfLirentibus fe rcmuncratvrfitSal. Ecclefxflic.z. Credc dco ^ 
ct recupcrabit tc f et dxrige uiam tuam f ct (kera in illum . Qui^ 
timctis dominum crcdite xlli f ct non euacuabitur merccs ucjlra. 
lbi.zi.Yidcm pofjxdc cum proximo xn paupcrtatc xllxus f ut ct in 
hono illxus latcrxs. Ibx yz. In omni opcre tuo crcdc ex fidc anh 
mccttue.HccccnimeJl confcruatio madatorum. Qux crcdit de& 
nttendit mandatis ciusict tjux confidxt in ih non mxnoratus cfl. 
Aug.in lxb.de ouibus. lUe apuddcum plus habct hcx^ui plus at 
tulxt non argcnix^fed fidci. Idcm fupcr loan.Jerm.*?. Ambula AngufL 
pcr fidem t uS pcruenxas ad (bem.Spe: non cedificabit in patria t 
aucm Jides non con(a\atur in uia. In \\bjo.dc charitatc. Cum 
dilcclxonc fides chrxjlxani ; fxnt dxlctTxone fidcs Dcmonis . 

B ii 



Qui autcm non crcdunt pciores Junt <\uam lcmoncs, isr tarz 
dwrcs. Idcm b* habctur 24. c[. *. Vbi fina. Vbi fina fiz 
dcs non ctt, non potesl c(fc iuflitia; ([uia iuflus cx fide uiuit. Si 
iujlus cx fidc uiuit, inu[uus cjl } ([ui non habct fidem. Homini 
fdch tolusmwidus dmitice : infidcli autcm nec modkum. Yide 
h nox in diem mutatur : infidelibus autem ctiam & ipfa Iux 
tcnebrefcit . Vf([ue adco prxualct fides,ut homincsjuper 
mare ficcis pcdibusfiaat ambulare ♦ bAagna cslfides 3 fed ni 
hil prodcflji charmtem non habeamus. Idem de uerbis Domi 
ni. Nullff maiores diuitice, nuUi thcjauri t nuUi honorcs ■ nuUa 
huius mundimam ejljubjlantia, quam eslfides catho\\ca\([ucc 
pcccatorcs hominesfiluat,cxcos iUuminat, infirmos curat^fidc 
\espraimiat ,pxnitcntes reparat ,iufhs augmentat,martyra 
coronat,u\rgincs y u\duas 9 iTconiuga\es caslopudorc conjcrz 
Hi. nnym. uat } ir in hered.im.tz ceterna cum fanttis angelis coUocat. Hicr. . 

epijl. f. Credcre cnim ir fterarc neccjfe esl,([uccDeus 
iujfit. ifijl.o* Qui in Chriflum credimus, Chrisli JcUcmur 
exempla. frujlra nobis in eo applaudimusjuius mandarn non- 
ficimus. Quid cnim prodcflfi irnpie agens Deum uoce inuoz 
*?* cas, <[ucm opcribus ncgas. Dcus bonis opcribus fidelium nou 

tantum confidcrat oblatioms magnitudinem^ [uantum fidei uez 
Am^ofius.] ritatcm. Ambr.fuperMarcum. & habctur 24 ([. *. cap. 1. 

llk turbatio cfl f ubi modicafides.lbi ficuritas uh pcrfettadil 
leclio. In lib. dc Virgin. O thcfauns omnibus opulcntiorfi^ 
dcs: 0 wrtutibus corporeis omnibus fidcs firtior-.yncdicis omni 
hus faluatior. \dcm m hb. de Qhain, &Abcl.Yidcs efl radix 
omnium uirtutum, ir ([uodfupcrhoc fundamcntum adxficaue 
0¥ ris, hoc folum ad epcns tuifruclus ir uirtutis proficit mcrcc, 
G-tgofm. dem- Greg. Homil. 1$. lidcs non habct mcritum ubi humana 



I 

ratio prxbet expcrimentum. l&cm UomiL 2-8. Tunc cnim ue 
raciter fidcles (umus,fi auod ucrbis promittimus , operibus 
adimplemus. Idcm fupcr fczechielem. Ni/i prius fidcs tenca 
tur 7 nullatcnus ad ftiritualem amorem atiingitur . Kon eriim 
charims fidem y fcd fidcs charimtcm prxccdit. Semo cnim poz 
ttjl amarc ajxod non crediditficut ncc fycrarc. \\\c criim ueri 
creditj au\ cxcrcet opcrando ,ajucd crcdit. vcrfdem namaue 
ab omnipotcnti Deo cognofcimur. Quid prodcjl fx cidcm rc? 
dcmptori nofiro per fidem lungamur fiab co moribus Jcparez 
tnur. Ifidor. dc. summo bono lib. l. cap.i. Scmo potcfl ad ifi&om^ 
ucram bcatitudinem pcrucriire, nifi pcrfidcm. heatus autcm 
qui rcclc crcdcndo bcncwuit : i? boicuiucndo rcclam fidem 
cuflodit . Chrislianus cnim malus dum fine euangcly regula 
uiuit } ctiam ipfam fidcm, quam ucrbo colrf, aborm tenmtione, 
ficde pcrdit, Dcus fi crcditur^ mcnto inuocatur auxritur\ 
ac pcr hoc tunc pcrfixic laudatur, auando inuocaturfjr crciixt 
tur ♦ lidcs ncquaquam ui cxtorquctur ; fcd ratione ataue 
exemplis fuadctur . In cordc rcfbicit Dcus fidem : ubi fc non 
pojjunt homines cxcufarc , aui orcfimulant ucnmtis profejfiot 
ncm, lr cordc retenmntcrroris impkmtem . Sicut mhil profi 
cit fidcs quce orc rctmcturct corde non creditur: im mhilproz 
futuraefl fidcs ^auce corde tenctur fi ore non profitcatur* 
bAulti cnim fidcm Chrifli cx corde non amantfcd humano ter 
rore eandcm pcr hypocrfim tencre fe Jlmmlant. Vacua ej} fiz 
nc opcnbus fidcs; ir fruflra fibi dcfola fidc blanditur 9 qui bo* 
nis operibus non ornatur . bAulii fide mnCum chriflianifunt t 
opere ucro a chrifliana doclrina diffentiuntAdcm in Synonim. 
hb.i.iz. <j.4. In malis promijfis refcindefidcm. In turpi uoto 
mum decretum.Quid incautc nouifli } nc ficias . Impiacii pros 
mffi o ([u&fcdcrc aiimplctur. 



lo. \pefl$lut 
Tiulut. 



Silo 



mcn. 



Aufuflintu. 



/ 11 

I 



Dc Spr, Cap. Ul 

Xhoccapitecitantur.auttoritates. dc Spc t & dcbis t <]M 
Spci aduerfantur # 




Ominus dicit pcr os lo K annis epifl. i; cap. $ # 
Omnis (]uihabct (j/cmin JilioDei t Janclificat 
fc y ficut & iilc Janclus eft . Vaul. Ad Rom. 
cao.r. Spcs non conjundit.lbi cap.B. Spc cnim 
falui fhtti fumus. Ad Galath. f . Sos autcm 
ex ftiritu fyem iuflitiz cxpcclamus. laccb.i . Vetitc in fdc nh 
hd hafitantcs . Qui enim hafitat fvmiis cll fluttui maris, (juia 
uentv mouetur,lr circunfertur . salo.Prou. 1. Habejidu; 
uam in domino cx toto cordcjuo . t i?' ne innitaris prttdcntia? 
tuce. In omnibus uvjs tuis cogiraf$um , O ipjc dmgct grefjus 
tuos. Ibi io. Tixpcctatio mslovujft lttitu: spcs autcm impiorum 
peribit.EcclcfiaJlicX. Refj?icitcfilij nationcs hommum,l? Jch 
totc quia nullus ffcrauit in d.ymno i? confufus cfl . Qu/x 
emmpcrmanft in mandatis eius & dcrchclus cfl ? aut ijuis 
inuocauit cum } lr dcfpexitiUumt Quoniam pius ir mifcrifi 
eors esl dominus, ct rcmittit m dic tnbulitioms pcccata. Aug. 
w Encbiridio. Fidcs credit;Spes ly charitas orant : Scd fme 
fdc cffc non poffunt. At pcr h&c fdcs orat. Idcm de Vtilit 
tate agcndi pocnitcn. IScrtw dcfterct. ludam traditorcm 'ttafl 
tam fcclus quod commijlt, (\uam indulgentia dctycratio fecit 
penitus intcrire . H icron. in cpifl. Omne opus lcuefieri fib; 
let, <[uum eius prxtium cxcogimtur : £r ftes prcemu, Jolatium 
fitlaboris. Kpifl.r.i.partis. hfligitur fpcs cxpetlatio ret* 
rum omnium quas in fide habcmus^ pcr ([uamjaluamur # 
Amt «m Hcxamcr. Tuncmagisfterandum cjl t cumhumv 



• 



; ,V 7 

na fr&fidia dcfcnmt. Sufcr ffal. n. Sfcs commodi furatur 
\alorci,i7' mctum abfcondit fcricuh. Lrcg.hb. 1 ». SioraL Gregvriuu 
De e incajfum frcejumit , tjuitimcrcDcum in fuis ofcratioz 
nibus rcnuit. lib. $o. Sohs non Jccunus quicquam^tthn Jub 
fye timerc,nc incaum mcns aut dcfjfcrandcr st uitys dcy lat. 
aut extollcndo dc doms ruat. \bidcm lib. 22.. De crCatcrc dcz 
fpcrarc efl fycm in crcatura foncrc.ldcmlib. <>. Horal. SfeP 
in cetcrriimtem animum cripit, i? id wco nuHa mala, cxtcnus • 
quce tolcrat, fentit . Crigcn. Sufcr Exod. Homd. *). Yuturos ° rt l cnCi * 
rum )fbcs laborantibus rc^uicm farit,ficut in agone fofitis dot 
lurcm uulncrum mitigat fyes coron<c. 1 Scc cnim falus cjfe 
cuiquam fotesl, mfi fnusfibi frofitium fkciat dcum. \fidor. de 
Summo bono lib. 2. aip.4. Qui mala agcrc non dcfunt y uafta *fa orui * 
Jfx indulgcntiam dc dci fiemtc rctjumt . <]uam rctTc quercret, 
fi ab aclioncfraua ccffaret . Mctucndum ualdcejl } ut neque 
fcr fbcm ucnide, <[uam fromittit dcus f fcrjeueranter feccemus. 
nequcauia iufle feccata diflringit 9 uen\amdeftercmus :fei 
utroauc fericulo euitato j ir a mahdcdmemus, i? de ficmtts 
dci ucmam ffcrcmus. Omnis quiffc iuflus fpe ir Jvrmidme 
rntct. ariia nunc iUurn adgaudium ftcs erigit } nunc adfirmiz 
nem terror gehcnnc adducit # Qtu enim ueniam defeccato 
dcjfyerct, plus dc defycrationc quam de culfa caiit . Vcfyera 
tio enim feior cfl omni feccato. Ibidcmcaf. i4.Nk!Jh5 rite/Je* 



rare dcbet ueniam : ctiam 
tiam conuertntur ♦ Nn! 



r icircafncm uitxad fcenitcnt 
a cnimtamgrauisefl culfa } 



qux ueniam non habcat ♦ Inccjfantcr igitur 
m coric tuo (^es ir firmiio confiflant : 
faritcrfmtin te timorat<juc 
fiucia, 



DeChantatc: Cap. HU 




1N fcoc capife cifanfur a«2orifafes -fe cbrarifafe, <}«* ipfe 
mct Dcus cjl,l-r <[ua pri«s De«s pcrpet«b <I.Iex.t nos, Lr 
mferans affrax.f «os . Item k ca C fcomatc p« m nofc.sej] 
J/lm* «nim«hK mb<erens,n;«<«m Poul. d Rom b ^m- 
cjcfcrfot in cor J4« no/2m. Vojlrcmh k laudiU & «cce/ 
yitofe Cfcaritafis . 

Ominus iicit in Euanoelio Iofcan. if . Maio> 
rem cfcar.rafem nemo fcal/cf ; <J««m ut animam 
fuam conatquis pro amicxsfws. fi Pcf.4.An> 
re omnia aufem mufuam m «cbis mef ipjis cfca; 
nfafcmfcofcenfej^uia charms oper.t mulf.fu*, 
«mern pecwforum.*. raul. «« corm. * Si fag* 
Iomar ef «n ? eIor«m, cborimfem ««fcm non fc«b«ero n,bl>m. 
cinfas pfficns c*],bcnio«« cfl. Cteto noncmulatur,non 
L perperam : non mfatur : non e/I «M : non 
irL>r : non irrifafur : «on «giarf malum : non 
L'r dfntatc, conjaudct autcm ucntaU . ^Mgfe 
J lia cS omni^ cr«f, W *f$ f • SWg* 
Super om«ia cfc«rit«fem fc«bcf c, r i ejl «mculum «rfSmu, 
Ad Rom. ir. CharUatcmjratcrmtaUs inu.cem Migcntcs lo. 
Af o/Ucap.4. C b«r#m. il^musnos.nmccm: ju.acban, 
to«D« efl. Si Mgms i«uiccm, Deus m «ob.s manef 
£ K cus .« nocifpcr/ecla cjt. Deus cbar.fa, «ffc <f 
„anef in cbaritafe, i« Dco manct, & Deus m eo. In boc ap s 
luitcbar.fa, Dci in noHs , ^uoniam iUc pro notu-mmam 
fumfofif.ir noUchmus frofratnbusmmamnofram 



s 

yonere . Hoc mandatum hahcmus a Dco : ut <[ui ddigit Df* 
um, diligat krjratrem fuum. Ibi cap. f. Hctc ejl enim chas 
ritas Dei t ut mandata cius cuflodiamus : isr mandata exusgra 
uianonfunt.Sal.vroujo. Odiumjufcitat rixas b* uniucrt Satom. 
fa delicla operit charitas . Aug. dc Doclr. chnfliana. Sola A "& u fl- 
charitas e(l <[uct uincit omnia, ir fine (jua nihil ualcnt omnia 9 
ir <[uct ubicun<[ue Juerit trahit ad fc omriia . Idem dc laudc 
charitat. Seclamini charitatem dulce ac falubrc uinculum mcns 
tiumjine <[ua diues paupcr efl y ir cum <[ua paupcr diucs cfl. 
H*c in aduerfimtibus toleratfin profperatibus temperatjn bot 
nis opcribus hdaris/in tenmtione tutiffima, in hoftimlimttlatif 
fxma, inttr bonos fratres 'Utiffima, inttr falfos paticntiffxma ♦ 
Intcr opprobria fecura efl , intcr odia bcnefica cfl , inter iras 
flacidajnttrinfidias innoccns, inttrini<[uimtcsgemcns,in ucri 
tate rcftirans . C haritns efl caufa et mater omnium uirtutum. 
<[uitf\ defit fruflra habcntur aittra . Si autem adfit rcttc hat 
lcnturomnia. Sicutcnimradixomnium malorumefl cupidis 
$ns, im radix omnium bonorum efl charims . Tene charimttm 9 ■ 
& in ea inuenics omnem fcicntiam . l.atiffimam cnim habct 
iminarum fcripturarum dottrinam, cuius cor charitatt plcnum 
*f\. Tunc cnim homo pcrfetlus cfl t cum charitate plenus efl . 
Item in cpifl. bcati loannis trail. r. Quihabent charita? 
tem natifunt cx Deo: <[ui autcm non habcnt charitatem , non 
funt ex Dco . Magnum indtcium, magna difcrctio , <[uic<[ui<\ 
uis habcre, hanc folam riifi habca: t nihil tibi prodefl: alia fi non 
habeasjianc habc, et impleuifli lcgem. hctc efl margarita pnts 
ciofa charitas,fme <[ua nihd tibi prodefl <[uodcun<[uc habucris* 
Quamfifolam habeas, fufficit tibi. ibi trattjo. Qui claudunt 
•culosjuos contra charitatem obdormifcunt in concuptfcentijs, 

C 



4r dclcffationecarriis • Extcnde cbarxtatcmfcrtotum orlcm 
fi uis Chnslum amarc quia mcmbra Cbriili fcr orbcm iaccnt. 
Sicut cnim corfus ftnc (i'xritu,boc ett finc animamortuum cjl^ 
ita anima finc fyiritufanttojdcjl finc cbarimte mortua dcfutaz 

A:hbroJws. bitur. Amlr. Sicutfxnc xiianuUus ferucmt quo tendit , ita 
fxnc cbarimte, (jM cjl Dci uia,non fojfunt ambulare homines, 
fed crrare. Eos autcm quos ad toUcrantiam fajfwnum firtcs 
Dei cbaritas rcddidit , nu!la deleclatio carnis j nulla uotunms 

Cregorius f rxraia blandc corrumfit. Grcg. Vnaquxffc ir fumma esl fro 
batxo cbarimtisfx ifr iffe diligitur, (jux aducrfatur, ir ([ui bot 
num imfcdit. hmandi enim funt froximi,imfcndenda cbaz 
ritas. omnibus , ir frofinquis extraneis i 'ncc mmcn fro 
cadem charimte a Dci amore flettcndum efl. Idem in HomxL 
Sicut enim multi arboris rami cx una radice frodcuntjxc &r 
multce wrtutes cx una cbarimte gcncrantur . Ncc babctah 
(juid uiridimtis ramus boni ofcrisjx mn manct in radice cbatn 
iratis. llic ueram cbarimttm babct <jui amicum d\\\g\t in dco,c* 
inimicum frofter Dcum. Pro inimico nihil fo?tu\at,([ui pro co 
tx cbarimte non orat • Lex Cbntti charims cfl Lib jo.Mor. 
Charitas ad cuntta uirtutum fhUa dilamtur.Uuius autcm cbari 
tatis irixtium efl dxkttio Dcx,ct froximi. Qui cbarimtem babct, 
ttiam alia dona fercifict. Js autcm<[ui non babet f ctiam bona 
quoe ferccf ijfe uidcbatur,amittet , Necejfc cflcrgo uterga 
cbarxmtxs uinculum uigikmus . Tanto nanauc amflius fccca 
ti rubigo confumitur, (juanto feccatoris cor magno cbarimtis 
ignc crematur . I dcm in VaJ\ora\x. Tunc crixm ad alm cbarims 
vnrabilxtcrfurgxtyCum adxma froximorum fe mifericordxttr 
inchnat. & ([ux benigne dcfcendit ad'xnfima,ua\entcr recurt 
rit ai fumma , Virtus ucrx cauLmis i(l cclfxtudo charimtis* 



9 

Lataquippe charitas ejl,lirlonganhnitcr pomt . Vircs quds 
impcritia dcncgat, chanta: adnnmjlrat . iicrunquc chantrs 
quibusdam occupationibu: prapcditn inttgra fiagrat in corz 
dc, ir tamcn non monjlra.ur Jin op:rc j Awa cum jol nule 
tcgitur,mn uidctur in tcrra,ir tnmcn ardct in cccb; cr fic 
fi occupari charitasjolct, intus Jui ardoris cxunt uim , ir fons 
flammas opcris non oflcnd.it . A dijfcnfwiis malo\onLincrc 
knvuam fuam debct, qui nouit Lr dilioit uinculum charitntis + 
Uier. fupcrcpiM. adGalath. & cjl i. 4. i. Vidc ^uantum Hi*wiy*, 
tonuw e/J cbantas ,*yi ifa ??2ijr(yriwm Jcccrimus f ut noflras uc 
limus ab oinnibus re!i<]u;di ucnerari . Ef /j opinioncm uulgijcx 
ffdntcs intrcpidi fanguinem fuderimus , h- fubslantiam nos 
Jlram ufpic ad mcndicitatcm propriam dcdcrimus, huicopcri 
non tam prccmium , (\uam pccnadebctur •; Ir pcrfdut magis 
tormcnta funt^auhn corona utfornz Idcm in cpift. ad :\cpo 
■Jianum. Son mcmini mc lcgijfc mala morx mortuum, <jui-fo 
•bentcr opcra charitatis cxercuit . Uabct cnim multvs intcrccf 
Jores apud Dcum : i? impoffibdc cfl multorum prccccs ncn 
cxaudiri . Idcm ir habcturdfl. S<<. Qui clcmcntiamnon 
habct , nec induti funt uifcera mfcricordia: ir lachrymat 
rum , auamuis ftirituales fmt , non adtmplcnt lcgem Chnsli* 
\fidor. dc Summo bono lib. z. cap. 3. Quawuii nonnulli fv 
dc f atauc operibus fanftis uidcantur cffc particitcs : taz 
mcn (pxia priuantur chariiate fraterncc dileflionis , nu J lum has 
lcnt incremcntum uirtutis . Nulium prccmium chmtatc 
penfatur . Sinc amorc charitatis } quamuis quifauc rctlc 
crcdat , ad beatitudinem peruenirc nc(paaauam potcM . Tanz 
ta ejl charitatis uirtus , ut ctiam prophctia ir martyrium 
fmc iUa nihdejfc crcdatur . Chantas cnim uirtutum omnium 

C ii 



obtinet principatum » Tcncnda cfl cum finclis uiris unitas 
charitatis, Isr auantb fc ([uifque fubtrahit mundo, tantb ncccfs 
fiefl,utfe ficictbonorum confortio. Charitas indilcclionc 
Dci ir proximi conjlat . Seruat autemin (e dileUionem Dei, 
^ui a charitatc non diuiditur proximi # Qui afratcrna fociefi 
tate ficernitur f a diuinx charitatis participationc priuatur , 
Tcrrarum longitudo nonfiparatfluoscharitas iungit Abidem 
lib. I. cap. 27. A regno enim Dcife fiparat, <jui fcmct ipfum 
a charitatc dijfociat . Charitas ejl pcrfiBa ideUio in Deo lr 
proxiw . Omnis cnim bonitas ex charitate ir humilitatc 
proccdxt. Bafilius. Qmcharitate plenus efl,tranquiUo animo 
£r fmccrijftmo uultu procedlt . Vir autcm odio plcnus ambus 
\at iracun dus. Qcefarius. Veram crgo charitatem, ueram 
(bedicntiam rctincntcs r nihil dc noflris mcritis prafumamus, 
fcd de Da mifcricordia confidamus 9 Talia cnim Junt fmc cht 
ritatc ieiunia\ quaJis fxne olio lucerna . Nifcif prodesl qubd nos 
continuis uigjtijs laboribusfy confligimur Jimtra nos charitat 
tcm non hahcmus. Quia nihil prodefl aubd ajfligis corpus 
tuum,fi nihil profids xn cordc tuo . Si charitasuerair hus 
' jnilitas nonJucrit,dc felo habitu religionis pr&fumcrc 
confxdcrarc non dcbemus 9 Effrem* 
Charitas columna ejl f b* firma* 
mentum in animafa 
Jantta s 



10 

Dc Dilecftfonc Dci «proximu Capiv. 

IN hoc capite Monalde obferuantiffime, auttoritatcs citaz 
tas inucmcs de ddeclionc Dei Jupcromriia, <pr proximi f& 
cut fe ipfum. Ddettio Dci in hoc diffcrt a ddeUicme proximi, 
quia ddigere Dcum cfl uelle ei honum quod habctfcilicet aubd 
fit omnipotens h* fummc bonus ylrhuiufmo&i irc. ddigere 
uerb proxxmum e\1 ucUe ci lonum nonpcr cjjcntiam Jed 
pergratiam ♦ Item ddigerc Deum cfl in fc ir pcr jc: proxie 
mumuerb \n Dcum irpropter Dcum . Vnoitaque babitu 
charitatis ddigitur Deusin fc ir propter fc, ir proximus in 
Dco } & propter Dcum . 

Ominus iicit in Huangclio tAathcei 21, ir Mirtaw 
Lucai. J o.*cap. ddigcs dominumvcum tuum Luca$ * * 
cx toto corde tuo,ir in tota anima tua, & in 
\tota menft tua. Hoc ett maximum et primum 
mandatum. Sccundum autemfimdccflhuic. 
Ddiges proximum tuumficut te ipfum . ln his duobus manda 
tis uniucrfalcx pendet,ctprophet<t . loan.14. Qm diligit 
me firmonem mcum feruabit . Ibi. i*. Si ddigcrctis mc, ir 
uerba meainuobis manferint ^uodcunaue uolueritis petctis, 
lr fiet uobis. ibi ij. 1« hoc cognofccnt omncs aubd mei eflis 
iifcipuliji uos inuicem ddcxeritis. x. Vctr # x. Infratcrnita; Tctrui. 
tis amore fimfici cx cordc inuicem Idxgitc. i.loan.cap.z. u.apMus 
Qwi ddigitfratrem fuum in lumine uadit, ir fcandalum in co 
nonefl : Qui autem odit fratrcmfuum, in tcncbris efljn tencz 
Iris ambulat, ct ncfcit ([uo uadat : (jma tenebrce obcxcauerunt 
cculos ciustlh*, Nos crgo diligamus deum , auoniam ipfc 




prbt dicxit nos . Si W dixcrit \ idigo T)eum , ir frv 
trcmfuumodcrit 9 mcnlaxcjl .irhoc mandatum habcmus 
a nco , ut ijui ddigit Dcum y dihgat irfratrcm fuum . Qwaut 
temnondihgitfratrcm suam .(jucmuidct f vcum auem non 
Wni, u idet (juomodo dle diligere potcrit i Vaul.ad Roman. 

JDilcclto proximimalum non opcratur . Vlcnitudo cnimlcz 
'ffs dilcclio cfl . Ad Ephef. U Ambulatc in ddcZlione :fi* 
^cut Chriflus dilcxit nos : irtradidit fcmctipfum pro no; 
hs oblationcm ir hojliam dco in odorcm Juauitatis. Ad 
Roman. 8. JDeligcntibus veum 9 omnia eoopcrantur in bo; 
Erti** iwum - A&Corin^lrfifai* «4. Oculus 'non uidit ,ncc 
auris audmit , ncc m cor hominis afcendit : ([uce praparauit 
Sclomcru T>cus ddigcntibus dlum. Salo.Vrou. 17. Omni temporc ([ui 
honus cfl , dihgit , ir fratrisin anguslys comprobatur. 
Ecclcfiaslic. 3. Qm dihgit vcum exorabit pro pcccatis;ct con 
1 tincbit fe ab ilhs : ir in oratione dicrum cxaudictur. \ bi 7. In 
* omni uirtute tua dihgc eumflui Jicitte : ir immjlros eius nc 
: . icrchnquas . \bi 3 3- Dihgc Vcum in omni uim tua . ct inuoia 
j cum in falutc tua. Omnc animal dihgit Jimik JibijLr fic omnis 
homo proximum fibi . lli 27.Vdigc proximum tuum } ct conz 
iungc fidcm cum illo .Sicut <[ui dimittit aucm dc manu fua : 
Jicqui dcrehnquit proximum fuum . Augufl,- dc ftnrituirlif. 
Quantum Deum diligas , dcbcs cx dikclionc kgjs oflcnie 
re . Vita cnim nofira ddciJio cff, Si uitn ddcUio cfl t mors \ot 
dium, homincmcum uincis humanafhcditate didbolum \autcm 
uincis inimici diktxionc . Lnutriatur in te ddcUio , <\uce Jbla 
duat ad uitam . ldcm de laude charitat. Breuc prxceptum 
tibi prxciptur. dihge, ir fac quod uis .fiue taceas , dikftiqf 
nc taceas Jiuc clamcs , ddeclione clamcs :Jiuc cmendcs , dj* 



IX 

leUionc cmcndcs ifiuc parcas , dilcclionc parcas . I dem dc 
Doclri.ChriJlian . Qmncs homincs x^uc ddigcndi Jiint :Jcd 
cum ommbus pivdcjfc non poJfis y his potiffimum confulcndum 
cfl , <jui pro hcorum ir temporum f ucl quarumlibct rcrum 
oportunimtibus conflriclius tibi j auafi auadam fortc iuns 
guntur . \dcm fupcr cantic. z. Primo ddiaendus cjl Dcus, 
Sccundo parcntcs\ indcjilij ; pojl domcflici } <jui ctiam fi boni 
fint, malis /zlys funt prxponcndi . Inimicos autcm non ficut 
tc ipfum dihvas , scd fimphatcr . fuffcit cmm quhd odio non 
habcas . Hieron. in cpift. ad Dcmctriadcm . Fcelix confcv Wcronyn. 
cntia illa/in cuius cordc , pnztcr amorcm Chrifli , qu<e cjl 
Japicntia , caflims , paticntia } atque iujlitia , nullus alius ucrz 
fatur amor, nccad recordationem hominis aliquando fufyirat, 
ncc uidcrc dcfidcrat : (pxod cum uidcrit , noht dimittere . In 
epifl. ad Ncpotia. Crcbra munufcula, dr fudariola^ir fofcio 
\asirucflcs ori applicatas ,&r oblatvs ac dcguflatvs cibos, 
Uandasq; ac dulccshtcrasfancius amor nonhabct. SanUus 
•amor impaticntiam non habct . Yalfus amor cito deprimitur. 
Amor ordincm ncfcit . "Eacihus enim ncgligentia cmcndari po 
<tctt,<luam amdr nafci . Idcm in fcrmonc (juodam. Nibil 
«mantibus durum , nullus labor diffiahs , Amcmus b* nos 
Chriflum , ir ftc fhcile uidcbitur efte difficde . Omncm hoi 
mincmfratrcmtuumcjfc iudica. Ambr. dcTrinitatehb.]r. KnfcrofiiUi 
jydcBioncm firmi chnfliani nulla uincunt tormcnta. amantis 
cnim phs mcxtatur charitas,fi cum cuius Jcnfit bcncfim^ 
prohibcatur amarc. In sermonc dc ajfumpt /Hochabct imz 
mticns amor,ut (juem dcftdcrat ,Jemper inuenirc fc crcz 
iat : nec aliud cogitare potefl , quam cjuod diligit . Supcr 
^cpijl. *d Corinth ,Fiffa 'fcfeftio eft , tjucc w aducrftate jdef 



Amhofius . Ji)it, Sufcr Bcati wanacuUA . Vere ddigit, <jui finc trifhtia, 
finc timorc y uoluntario fotius Jludio,<]um coatto f frxcefta 
confcruat. ?rox\mos autcm nojlros ddigamusficutnos f fci 
non froftcr rcccfta bcnefcia ucl fycrata ijedfroftcrhoc tan 
tummodo^uod Junt naturaz noflrce farticifcs. Accjuirit fiium 
cum (juisfraternum ac<[uir\t amorcm . Ibidem fufcr Bcati imz 
maculatu lUc intcll\gttfufer faufcrem, qui largitur fauferi . 
Namquid frodefl mifereri inofis 9 nifi alimoniam cidcm lars 
giaris } ibidcm. Hocefl occidcre homincm, uitaz fiice ci dcncga 
re Julfidia . Caue ne intcr locuhs tuos includas falutem \noz 

Grcgtriui* P um > ^ 7 * t<xn( [ u * m m turnuhs fcfchas u\tam faufcrum. Grcg. 

in Vafloralu Nifei/ yr&tiofius nco uirtutc ddeffioms; Nihil dc 
fidcrabilius cfldiabolo cxtinclionc charitatis.(\uif(fjxs ig\tur fet 
minando iurgia dilcclionem froximorum fcremit f d\abolo fhml 
harius feruit, frAoral. Iifc.7. Quiaduofunt frxccfta char\tatis y 
r>ei uidclicctyir amorfroximi. Per amorcmv)c\gigmtur 
amor froximi . Et fer amorem froximi vei amor nutntur. 
Nam qui amare Bcum ncghgit , ferfetle dihgcrc froximum 
ncfcit. Jut tunc flcnius in Dej ddcttione froficimus,fi \n dit 
leUionis grcmio froximi charitatcm colligamus. bioral.hb.l 1 * 
Inimici dikclio ucraciter cuflod\tur f cum non dc froJhUu dcvf 
cimur^ ncc dc ruinacius l&tamur ♦ Nemo cnim amat al\(jucm 
i[ucm non uult ejfe mchorcm , ir eum flantem uotv ferfiquv 
tur t <fuem cccidijfc gratulatur . Probatio ergo ddctlionis ext 
hbitio efl ofcris . Qui ddigit Deum t ir Ofera eius cuflodit,in 
Mius corde dominus uenict f ir manfioncm fhcict . Ncc enim 
foffct awfquam cum diligerc Ji eum (juem d\hg\t non habcrct. 
In froximi enim ddeciionc dfc\tur,<jualiterferueniri dcbcat 
ad amorem Dei ♦ hi nimirum irfroximum dihgunt, & taz 

mcn iUa 



12 

mn m [ublimia dilcUionis frcemia non affcffuuntur , <[u\<x 
amoremjuum nonfpiritualiterfed carnaliterimpendunt, Sicut 
tutcmignis amoris mentem cngit , ita igms miitice mcntem 
urit ♦ Amando cnim Dcum noflrain nobis tnala ferimus': Dilh 
gcndo autem proximum in <[uo prodcffc pofjumus f feslinemus. 
Sicut mors cor interimitftc ab amorc rcrum corporalium ceter 
nt uitx charitas ocadit corpus . huius amoris uirtus hoc avcre 
folct in animo t ut <[ucm ipfefempcr cogimtnuUumalium credat 
ignorarc • SanUa enim defideria ddettionis crefcuntji autem 
dcficiunt, dcfidcria non fucrunt ♦ Quic<[uid jprouidcturin fot 
la charitate pcnfatur. Nec vcus enim ucrefinc proximo y nec 
proximus ucre ddigiturfme veo . Charitas illa ucra cf?, <[uce 
m Deo diligit amicos, & propter Deum dihgit inimicos. Ille 
tnim propter Deum diiligit , <[ui iam & cos dihgit j a <[uibus 
non dihgi fcit, Bafilms. Vita <[ucc([uc quantum larn fuerit in B <#". 
amorc proxxmx: tantum alta erit in cognitionc vei . Qui dili* 
git fratrem, in tranauillitate cfl cor cius: fratrcm ucro odicns y 
tempeslateciicundatus cfl . ftafxl in Hcxam. Qwi uult ucram 
diletfioncm prtflare ; Chrittum difcat Juauiter amarc . <[uia 
Chriflus amor efl. Thcfaurus indcficicns ctt amor diuinus' 
<[ucm <[ui habct , diucs cfl , <[uo '<[ukum[uc carct • paupcr csl . 
Vngucntum fuaue & opiimum c|? amor fummi bom.auo pei 
Jlcs mentis Janantur y &cordis oculi illuminantur , Ex tom igi 
tur mente tua.ddigc Deum, ut in omnibus aSibus tuis placcas J 
i T /i . Dcus enim non uult uerbis tantum diligijcd cordc purb, 
hr operibus iuilis . tAagis crgo diligamus Deum aulim homij 
n:s: <[wa ir nos b- parcntes noflros proprijs mambus finxit. 
Cuntta bona t <[u<e crga nos gcrunt <[uotidic , bcncficijs cius 
tfcribamus, Lhriflus dihgcndus ett fupcr parcntes. Non enim 

D 



triuunt fmntes ea <[u<t Chrijlus . Proximum tuum habe^ 
to tanduam unum ex membris tuis . Cum nobis Deus magna, 
lencficia frcebct , nihl exigit a nobis 9 nifi ut dihgamus cwn f 
& mente nojlra \mplluta eifcrumms , ut ille femfcr in no% 
Ifidoru. lis halitet, & nos \n 1U0 permancamus . IjuUrus dc Summo 
lono hb.z. cap.$. Non fotcrit Deum d\lgere f <[ui nojcitur in 
froximi Mcttionc crrare . Totum crgo Chnjlum non dih 
%\t,([u\ hominemodit f Bonorum difcretiocttnon odire fcr* 
fonasjcd culfas: et rctta fro filfis non fterncrc fed frobarc. 
Qm imfcrjiclifunt m Dci.amorc :fxfc feauitysfcfarare 
diftonuntifcd fondere uitiorum grauati f rurfus adca uitia, 
•<[u<e oftant rc\in([uerc rcuoluunlur . Sicut mors uiolenterjcs 
farat animam a corforc: ita & dileclio Dei uiolcntcr jeg-c* 
gat hominem a mundano & carnali amorc . Qui Dei frxcef 
m contcmnitpcum non dAigit. Ne<jue cnim Kcgem dihgimus, 
fi odio legcs cius habcmus. Diligcn do froximum, furgat ocq 
lumad uidendum neum. \bi\\b.l.caf.zZ. Duofuntcrga 
Mekwncm froximi confcruanda . Vnum ne malum (\u\s \nt 
ferat^ dterum utbonum intendat . Vrimum ut caueat \<zdct 
rejc<[uenter ut fmflare & amarc ifcat. Nam mmus <[uam 
intcr iuos ddcttw cffe non fotefl . tAultum in terra dimcrfus 
ctt <[ui carnaliter homincm morUurum flus diligit <[uhm oforz 
tet . Quyntum bonus eft, <{u\ fro Deo fratrcm <\\\\g\t: tantum 
fcrnicwfus ett,<{ui cum pro fe iffo amflcctitur.Dum remcon 
lufifcimus tcmforalem amittimus jj?ir\tualem. Ibidcm cafjo. 
Bileclio, <[uce muncre glutinatur , codcmfuftenfo dijfolmtur . 
Dileflio uera in Deo manet^r Deus in ea. Cum Deo manere 

Clemcns non ?°ft unt > 4 ui e Jf e ln ccclc f la Dci unmmes nolucre - C ' c ' 
mm ' mens, Stultum eji en\m dijuem flus amarc <[uam Deum, 



Mcritcm cnim <[uam rcp kucrit mcmoria nciuirtus 9 fbiritu\ 
mahcrnoincanondabiturhcus . hfjrcm. Si quis autem ddct hffrcm. 
xcnt Dcum, iUius in tcrra non crit mcns, fcd jempcr Jupcnora 
dcfiicrat f auai amauit indc ducatur 9 mdc illuminatur, indc ret 
Jkitur dc dulcifjimo jintz ♦ 



Dc Compafllonc proxumu Cap, VL 



v' 



*T N hoccapitc cimntur auUoritatcs ad compatiendum prot 
.jJcimOj nonjolum in cius mifcrus,paupertatc t ir calamitatit 
ius f ucrum etiamin pcccatis ir aifys exislenti : ir eo magis 
xjuia per ca pcrdunturfcmpiterna bona t ir ceternce ac inferna 
Jci pttna aequir-untur.fr uilus tandcm compafjionis f utditas ct 
mtodus elctrantcr oilcndttur . 

Omlnus dicit in Huangelio Mathcei.7. Omnia Mactaicjp 
qutcunque uultis bona ut fkciant uobis hoi 
WtB&9h ^ines^iruosfkcitexlhs. Hxccnim cfllcx 

irprophetce. Paul. ad Roman. *z. Gaudes p i w< 
•tc cum gaudentibus, ir flcte cum flcntibus, neccffitatibus fan 
*tlorum communicantes . \bidem 8, Nos tamen compatimur, 
I Ut ir ghrificcmur . A d Calat. r. Per charimttm Jeruite int 
^uiccm. \bi.6 * St prceocupatus fuerit homo in alicjuo dchclo^ 
-uos^ui ftirituales e$U$ f injlruile huiufcemodi in ftiritu lcmm 
-tis f confidcrans te ipfumjae ir tu tempteriss.ad Thejfalsi 
"Sufctpitc infirmos, patientcs eflote ad omncs i.Pef .5 . In fdc Vetrns. «. 
- aut omnes unanimes eflotc^compatietesfraternitatisamatores^ 
1 mifericordes,mo defliJmmilcs.Salo.Vro.i+.Qui dcfticit proxi Salom. 
1 suu peccat: cjui aut mifcretur paupcrificatus erit.EccUzz. 

D ii 



mm 



Hicronym. 
Ambrofius 



Grcgorius, 



.f.v 



Intcmpore tribulationis proximo fermanefidelis y ut irin 
bttrccktatc illius cohctrcs fiu Ibi. 27« Qwi fiucamfidit froxi 
v:ofuo in illam dccidct. Et ([ui Jlatuit lapidcm proximo fuo f 
offendct in co . Qui \aqucum alys ponit t pcriht in illo. Ibi 2.$. 
Verdc pecuniam proptcrfratrcm isramicum Abi.4*. Ne 
aucrtas ficicm tuam a proximo tuo. Aug. in epifl. ad Scbc&t* 
Tia cfl ifta trislitia, &r fi dici potcU, bona miferia : uitys alicz 
nis tribulari, non implicari; mozrerc jnon bairere ' f iolore conz 
trahi t non attrahi. Bicron. in cpjl. Natura bominum fron* 
cfl ad clcmcntiam, ir in alicno fcccato Jui ([uifquc mifiretur • 
AmbJc ojfic* Nifcil tam commendat chriflianum ([uam mifis 
ratio charitntis. Idcm fiifer Beati immaculati. Vietas amka fa 
rcntibus^grataDeo, dominum concilid* , neccjfttudinesfiuet . 
Dci cultura, mcrces farcntumfliorum Jlifcndium y iuslorum 
tribunal, cegcnorumfortus t mifirorumfujjragium,indulgcnz 
tia fcccatorum, GregorAib.*<>. Moral. Tanto auifi[uefcrfet 
ttior cjl f ([uantu ferfixlius Jcntit alienos dolores lbilib.io 0 
Tunc plcna cordis noilri compajfw cfl y ([uum miainopxai fro 
froximo fifcipcrc nonmctuimus: ut iUumapaJfwnelibercz 
mus. Ibidcm. Vluscjl aliauando compati cx cordc, auam das 
re: au\a ([uifi[uis indigenti perfitte compatitur, minus (cflimat 
omne ([uod dat: ir rcm quamlibct plerunaue dat aui non com 
patitur . Compaffwncm ctiam proximi plcruna^c obfidit piez 
tasfhlfa. Qui enim dohremcxcipit in alicna ncceffitatcpuz 
ccmpormtinmcnte . Nc<jue cnim alitcrredcmftorisnoflri 
membra ejfici foffumus \ nifi h&rcndoDeo , £r comfatiendo 
froximo ♦ \dem in Homil. Si ([uis uult uemre fof[mc\&c* 
Crux ([uippe a cruciatu dicitur, ct duobus modis toUitur:<[uum 
aut pcr abflinentiam ajfligitur corpus \ aut per compajfwnem 



x 4 

froximi affligitur animus . Hocergonos dcbemus exhiberc 
froximis; quod indignis nobis a crcatvre noSlro confyicimus 
exhibcri . tAmus froximum amarc conuincitur^ui cumcoin 
neccjfimtc iUius^ctiam ca auce fibi ncccjfaria funtjcirtitur.Kul 
h ([uce pojfcmus fratribus noflris inpendcrc bonarccufmus . 
Indc enim ei cjui cjl fupcr omnia prop incjuamus . Sic dcbcmus 
agere curam nottram, ut non ncgligamus curam proximi. Si 
trgolr<[uod impcndi nobis rcBc uolumus ,dys imfartimur : 
l? quod nobis fieri nolumus , hoc atys facerc dcuitcmus £mht 
charimtis ilkfi feruabimus. Bafilius. Quod tihi accidere non BiJZiri 
ms } ncc froximo tuo cufias eucnirc. Condole in alienis calaz 
tnitatibus : fatiare flctibus in alienis mxroribus . In tribulaz 
tione altcrius & tu cflo triflis ♦ Talis cflo atys y aMalcs oftas 
dios circa tc cjfe ♦ Quod non uis fati, ncc fhcias: tr nc 
inferas atys Wa, ne fatiaris fimilia . Ira clemcns cfio 
in alienis deliitis Jxcut in tuis : ut ncc alitcr tc, 
^necaliteraliosfcnfes. Ef fic alios iudica,ut 
iudicaricupis* E^rem» Cumcnim 
onera noflra fortamus, coh 
hMatorcm noflrum 
Diabolum 

confundimus, hr fuperamus : £r 'Dominum noslrum 
(jui in ccelis ef f honorificamus . Sicut fotus aaucc 
fiticnti in ceftusohs:ficJermo confolatio* 
nis fratri in tribulatione tentas 
tionisfofito* 



iflrcm. 



I 



Dc xVdiTcricordia: Cap. VH. 



I 



Lucas. 




T)cuterono. 
Taului. 



\*co\>u$. 
Salcmon. 



N hoc capite citantur anBoritates ic mifcricoriia, awz y 
_ teflc huguflino } cf\ alicrue mifcrice in nojlro coric conrt 
fajjio, <juj uuaucfi pof[cmus,fubuen\re compdimur,iriico 
in fine condu&itur, c\uoi nuUus in alio mifcrkors cffe potcrit^ 
<jui praue uiucnioin fe mifericors non eff. ir (\uoi neq> dci 
mfericoriiam poterit mereri , <jui ai pauperis prcccm non 
fuerit humanus . 

Ominus ixcit in Y:uangelio Lucai Yftotz 
mifericoriesjicut & pattr uejler mfcncors 
cfl. tAath. S. Beati mifericorics, ([uoniam ipfi 

mfcricoriiam confc([uentur.\iemcapM. Ve 

uohs aui tcli(]ui/li5, auce gramora funt lcgis: luiiaum, ir mi 
fericoriiam,&fiiem . Wcec enim oportuit fncerc,&iia non 
omittcrc \ licm tAath. cap. tsonnc oportuitisr.te mfcres 
ri confcrui twficut & ego tui mifcrtus fum . Ifci; <>♦ tAifcri 
coriiam uolo &nonfacnficium. vcuterou. 14. Noh ncga 
lis mcrccicm inkgenhbus&paupcnbus. ?au\. ai Ephef.4. 
E/?ofe autcm inuiccm bcnigni,mifcricoricsAi < ohfcn.^.ln 
iuUe uos ficut clecli Dei ir fantii,& iil&i, ufccra mifcriz 
coriiai . Ai Timoth. 4. Excrce tc ipfum ai pietuttm: Nam 
corporaliscxercimiio ai moiicum ualet : pietas autem ai omt 
niautiliseflAacob.^. tAifcricoriia fupcrcxaltat iuiicium. 
Salo. ProuS* tAifcricor&a isr uerims non te ieferant. Ifci.", 
Bencficit animce fuce uir mifericors : <[ui autem cruielis efl , 
etiam p ropinauos abycit. C lementia prceparat uimm.lbi. 14* 
tAifcricoriia et ucrims prceparant hna. Ibuio, tAifcricoriia 



ct ucrims cuslodiunt rcocm : &r roboratur dcmcntia thronus . 
cius. \bu zi. Yacerc mifericordiam isr iudiaum magxs placct 
apud Dcum (\uam uiciimcc.Ecclcfiafl. 4* In iudicandis popuhs 
cslo mifcricors . ibi. . Vi pateromms mfcricordhc faciat lo 
cum unicuique fccundum mcritum opcrum fuorum ♦ Ifci. 17. 
Quam magnacfl mfcricordiaTyc^ir propitiatio \\lius conucr 
tentibus ad fe. ibi. i$, tAifcratio bominis circa proximum fuu, 
biifericordia autcm Dci fupcr omncm carncm . Qui mifcricor 
iiam habct ir docet^ir erudit,quafi paflor grcgcmfuum cuz 
flodit . Ifci.jr. Qui miferkordiam fkcit \offcrt facrificium. 
Aug.de scrm. doym. Bcati 1U1 ([ui fubucniunt miferis: quoniam Augujlinui • 
cis rcpcnditur } ut pcr mifericordcm dommum dc mifena libez 
rcntur. Sam id ipfum uideturiuflum t ut a\ a potcntiore iuuari 
uult, adiuuct ir inftrioremjn (\uo efl tpfe potentior. Idem ai 
Gal. Sikil ad mifericordiam fic inclinat^ quampropry periculi 
:ogimtio. Oportct quippe ctiam eum^ui mifcricordiam rcqviii 
rif, & ipfum pro falute fua a]i([uid clargiri . Incxitu tuo co$ 
gita Dcum.ir in tcflamento tuo reltnaue paupcribus. Tu ib 
iuc uadis y ir opera tua pcrmancnt. Hicron.u. i n epijl. Mi/c Wcronym. 
ricordia ajfeclio efl , rjutc ncc uolunmtc coercetur } ncc rationi 
fubijciturfcd ipfas pias mentes ad compafjhnem dolentium nc 
xcffario cogit ajfcctujta ut fi peccatum cjfet mifercri,etfi mul 
tum ucUem non poffcm non mxfcrcri. Ambr. ad Timoth..*. ^mhofm. 
Omnis fumma difciplincc chriftiancc inmifericordia ct pictate 
.cfl^uam a\\({uis fequens ft lubricum carnis patiturffmc dubio 
uapulabit. In hb.de uiduis. Ncccffitudini gcncris diuinccrch 
gionis pietas antefertur. Nuhenim mcrces Deo melior^uam 
ea ayz habct pietatis munera. Idem ie offi. bAifericordialarz 
gior.ubifiicspomptior.Qreg.bib 



onui f 



d 4 . 

Qyftim* 



ttM funt , <[u\ fcit prius fcruare , <[uce iujla sunf: ut cjlatus in 
proximos riuus mifcricordice de iuflitice fonte ducatur ♦ Vfci 
mijtricordia <[u(tntur f ibi fine controucrfia falus cfl . Di* 
fciplina fine mifcricordia multum dcslituitur } fi una finc aU 
tera tcncatur . Idcmin Mord. bAifcricoriiaamiJero cordc 
uocata csl, eo ([uod unuf[uij<[uc intuctur ([ucmpam miferum % 
& ci compaticns de dolorc animus mngxtur, xffe cor miferum 
focit, ut eum k miferia libcrct, cui intcndit. [fidor. Eiimolo?;. 
hbjo. tAifcricors a compaticndo alicnx mifcria: uocabulum 
efl fortitus : & hinc aypeUatam mifcricordiam <[uod mfcrum 
V n m0 ca° ^rfnciat doleniis alienam mifcriam . Xullus autcm inalio 
no i f* ^j^^^^ CJ ^ poferif, ^ui pr^ue uiuoi^o jm mfcricorsnon 
csl ♦ Cypria. Se<[uc cnim Dci mifencordiam poterit mcre', 
ri <[ui mxjcricors ip/e nonfuerit . Ne<jue a diuina fiemte alis 
tjuui prcabus impet rabit, <[ui ad frecem paupris nonfucrit 
humanus . 

Dc Elecmofyna. Cap. VIII. 

IN hoccavitccitantur autlorimtcs deelccmosyna,<[u<ecfl 
opus mifcricordw. In prima autcm auUoritatc, <[uce habct 
tur Lucce x * ct confimihbus cfl aduertcndum (\uod Uuuntur 
de elecmosyna ordmam 9 utojlendit Augutt. in hnchmdion ai 
Laurentium c<ip.74. f er totum . 

Ominus dicit in luangclio l.ucce «• T)atc 
cleemosynam t ircccc omnia munda funt uot 
bis. ibi. *z. Venditc c[ucc pojfideiis, & datc 

cleemosynam ♦ facitc uobU faeculos <jui non 

LterafcunLthcfauros non dcfcknics m ccclis, <[uofur non ap 

propirw 



Lucm. 




pxopinauat^neauc tinca corrumpit. Tolix iz. bXchus cjl ficc T«tic. 
rc clecmosynam qukm thcfauros auri rcponcrc : qucniam 
clccmosyna k mortt lihtrat, xpfa cft^ (jucc purgat pcccatn: ct 
ficit inucnirc uitum (ctcrnam . Attus Apofl. *o. Orationcs A P^* 
tULC,Cr clccmosymv tuce afccndcnt in mcmoriam in confbcttu 
Dci. \bi Zo. Bcatius cfl phs darc, cjuam accipcrc. Vaul. 2. ad Taulus. 
Connth.^ Qui parcc fcminat, parcc ct mctct. ad Galath.6 m 
Bonum autcm fiacntcs non dcficiamus : tcmporc cnim fvo mc 
tcmus, ncn dcficicntcs . llidcm. "Dum tcmpus habcmus opercz 
mur honum ad omncs homincs 3 maximc autcm ad domcflicos 
ftda.Salo. vrouJl. Rcdcmptio animce uiri diuitixfictAhi.W. salonu 
Quiautcm mifcrchitur paupcri, hcatus crit. Qui calumniatur 
paupcrcm cxprohat fnciori cius . Uonorat autcm cum <jui *tifa 
Jcrchitur paupcri . Ecdcfwfl, 3. Igncm ardcntcm cxtingmt 
*(pua } b* clccmosyna rfflit pcccatis: cr Dcus profycttor cfl 
cxus , <jui rcdd.it gratiam . )hi 4. Elecmosynam paupcns n& 
icfrauics,ctocu\os tuos nc tranfucrtas ktpauperc • Animarn 
cfuricntcmne icfbcxeris, (? non cxafpcrcs paupcrcm in ino 
pia fua. Cor inopis nc affhxcris ncn pwtrahas datum ant 
guflianti . Ro^ationcm contnhulanti nc ahipas i? nc aucrz 
tasficicm tuam ah cgcno . Ah inopc nc aucms oculos tuos 
propxr iram . lAalediccntis cnim tihi in amarituiine animaz 
exauiictur dcprccatio ilhus . Exauiict autcmiUumqulfkit 
cum . lndma paupcri aurcm tuam, ut pcrficialur prcpitiatio, 
&- hcnciitiw tua . ih 7. Exerarc i? ficcrc clccmosynam nc 
iefb cias . \h 14. Antc mortcm hcncfac amico tiio } lr fccun? 
ium uircs tuas cxporrigc paupcri. Da paupcri & accipc. lut 
Jlifica animam tuam anteohitum tuum ; auoniam noncjl apui 
infirosinucnirc cibum, ihi *7« hlccmosyna mri ajuafl flgnaciv 

E 



Itii7* Hcemosyna mri ([uafx fianacuhmcum ipfo . \h 
Concludc clccmosynam in finu pauperis, & hcec pro tc cxora 
ht ab omni mah . vropter mandatum affumc paupcrem, ir 
fropter inopiam cius ne dimittas iUum uacuum . Tonc thcjaut 
rum in prceccptis altijjimt, ct prodcrit tibi mavis quam aurum. 
4> Qui facit mfericordiamfxncraturproximo . Yozncrare pro 
ximo tuo in temporc necejjitatis illius . In largitatc cnim paut 
Aupfinui . prum non fyolia Jed dona rc([uiruntur . Aug. m scrmone 
de diuit. tiecmosyna mundat peccata, Lr ipfa interpeUat fro 
nobis ad dominum,([uia ([uicqmi pauperibus dedcrxmus, ipfum 
integre po(Jidehmus . Quamuis largxans tuum, mcliorcm 
tlcemosynam facis,fi rcddas dicnum . Alicnum autcm cfl, 
quod habcmusjx non compctenttr co utimur adfalutcm. Idcm 
it uerbis domini . De iuflis laboribus facitc clcemosynas non 
it fxnore ir ufuris :fide\\bus bco , ([uibus corpus Cfcri/fr 
trogamus ♦ Ucec cnim efl apud Dcumgram elecmosyna, <[wc 
tx ucrnacula cxhbetur fubttantia/ion ([utfraudulenta prt* 
ia tribuitur . Idem in cpifl. Si uis c(?e mcrcator optimusfxt 
ntrator agrtgius, da ([uod non potcs retincrc t ut rccipias, 
(\uod non fottris amittercja modicum,ut rtcipias ccntuplum. 
iatemporalempoficffionem, ut confc([uaris hxredimtemttcr 
nam. lnserm.<[uodam. tAagna cil uirtus cleemosyn^tjux 
trdentiumcriminumglobosfux bencuolcntix fontc rcfrigts 
rat, b* irriguo largimtis obruit incendia delittorum . In traft . 
it mifcric. Dei . Verfaaa ckcmosyna efl , ut antc occurrat 
tfuncntibus ([uamamendxco rogetur. Non enim pcrfecta pies 
tas efl, ([uce precibus cxtor([uetur ♦ Uieron. ad Demctriaiem 
Hicronym. . Ai m ^ m paupcrcs, & percgrini, cum 

ftBii chrittum conuiuam cj?c nofcmt, ln efifl. Ghria ep* 



*7 

fcopi cjl paupcrum inopiaprouidcrc: ignominia ucro omnium 
Jaccrdotumproprys Jludcrc diuitys ♦ Quamuis omncm ccnt 
fwn tuum paupcnbus dislribuas, mhil apud Chriftum pnztioz 
fiuscrit, ([uam ([uodmanibus tuis ipjc conjiccris . Idcm fupcr 
EcclcjhjL Qui datindigcnti pcccatori 9 non ([uia pcccatcr 
•c$l y fcd quia homo cfl: non pcccattrcm ,fed vijlum )yomincm 
mutnt\ Ambr. in lib. dc Ojfu Bcatus plane dc cuius domo 
nuri([uam uacuo finu paupcr cxiuit. Nc ; juc cnim quifquam ma m r ^ ,w, 9 
%is bcatu$ y ([uam (jui mtcUiyjt fupcr paupcris ncccffxtntcm, ir 
wfir.mi at([uc inopis (envnnam . In hb. dc OJfic. di(l. W.Va* 
fccjnmc cfuricntcm t ([u\f([uis cnimpafccndo homincm feruaf 
xcpoteris ftnon paucn: } Jume occidjli . Super pfal. Bcatji 
mmaculatt. Ho: cfl occiderc hominew uitce Juaici Juljidia 
dcncgarc ♦ Caue nc intcr loculos tuos includas falutcm ino-; 
.pum: b* mnquam m tumuhs Jcpclias uitam paupcrum. Orcg. Gr ^^ Jf - 
-in regiflro ♦ Quicquid tribuitur paupcriji fubtdi confidcra* 
twnc pcnjctur: non cjl donum } Jcd mutuum:<juia (juoddatur 9 
multiplicato fmc dubio fruUu recf itur . \nhb.i 9 . b\orah + 
:Qui indtgpUi proximo cxtcriorcm fulJJantiam prxbctjca] 
uitnm fuam a nc^uitia non cujlodit ; rcmfuam Dco tnbuit^r 
\fe pcccato . Uoc ([uod minus cjl obtuht autori f fcd hoc (juod 
^maius cjl, Jcruauit iniquitati . Idcm m tAoral. 'lUc pcrfccle 
Jribuit, (fui cum co, (fuod afflicto porrigit , ajfhtli auoquc anis 
mum in fe Jumit, ut prius m fe dolcntis pajfioncm transfcrat % 
tijrtunc contra dolorcm dhus pcr minjlcrium concurrat . Bef 
neficiumddctcxhibcripcr pictatcm^et bonum ucrbumtribui 
iper humditatcm.ldcm.Sunt cnim<[ui magna ddigunt ct mulm 
:cx his ([uai pojfidcnt.cgcnis djlnbucrc pcrtraclant, ut culpas 
fuas antc Dci oculos uifccribus mfcricordice rcdimant. Dum 

E ii 



fuikti ncceffaria indigcntibus damus t Jua itiis reddimus;non 
nojlra largimur. Tcrrcna c[u\ppe o\a fcruando amittimus } fci 
lcnc largicndo Jcruamus.Quifiuis crgo nunc bona opcra indi 
gcntbus cxhibct,c\ fyccialuer \mpcnd\t f cu\us hxcamorc cxhi 
bucrit,Yjafi\.Uom\h.Vanis cft fimchci, c[ucm tutcncs: nudi tu 
mca^uam in conclauiconfciuas; difcalciati calccus t ([ui pcncstz 
tnarccfat: indigcntis argcntum y ([uodpoJJidcs:<[uocirca tot labc 
fiffas^uot Jubucnire ualcs. Svn fis uanus cum Jiccris clcemo 
synam \ndigcnti,nc(\uc de tllo cwjccncras mchorcm cxpcttcs . 
[fid. dc Sum. bono hb.l. cap. <> 4. Nullajcclcra clccmosynis re 
dimi poJJunt,fi inpcccatis ([u\J([uc pcrmanfit. t\ulla cfl dchcli 
ucnia/^uando fic pncced\tm\Jcrkord\ajut ctiam pcccaxa fc([uan 
tur. Quamuis ([uifcp fit cgcnsriullus tamcn undc tnbuat egiti 
excufationcm inopia: potcjl obtcndcrc : ([uoniam cx prxccpm 
Saluatoris, ctiam cahccm a,[ux fr\g\dce prcec\p\amur \nd\gcnti 
prceberc . dux funt clcemosynz, una corporal\s y fdhcet cgcn 
t\ darc ([uki[uid potucris, altcra ftiritualis : dimittcrc a ([uo \cn 
fus cxtiteris. harum pnma adhibcnda cf\ mifcrisjccunda ma% 
\\s . De rapinis ahcnis clccmosynam faccrc y noncJl offaum 
mijerationis y Jcd cmolumcntum magnum ejlfcclcris. Qut 
cmminiujle toUit } iufle nunquam dflnbuit . Necfcene alteri 
prcebct, ([uod ab alio male extor([uct . Ne 'cligas cui mijereat 
ris y nc firtc prxtercas cum qu\ magis mcretur accipere . M« 
hor eslbcneuolentia dantis , ([uam munus ([uod indtgenti triz 
buitur . Qui ergo cum trijl\tia manum porrexent Jruttum 
rcmunerationis amittct . Tunc autem bcnc tnluitur y ([uando 
cum mcntis hdaritatc prccbetur. Cyprian. Qui Jccundum Dc 
um clcemosynam ficit y Dco a'cd\t; h* ([u\ habet fidci ueritas 
4cm y feruat Dci tvnorcm: Quiautcm timorcmDa fcruat^m 
mifcrationibuspaupcrum Dcum cogitat. 



i8 



Dc Gratfa* Cap. IX, 



IN hoc capite citnntur auttoritntes degratia. prbno ne fit 
ucnalis; ([uiagrat\s acccpijlis &cindc pcr (\ucm fa-la cjl, 
(juia per lefum C hnjlum dommum noflrum . Animaduerte* 
rc autcm ovo) tct auod gratia a\\([uando fumitur pro donoa) 
Deo nobis collato^lr fic dona naturce ficut ingenium, mcntis 
fcrfbicacitas gratia dicuntur . ([uid cnim habcs, ([uod non act 
ceplii? ah([uando dkimr donum ([uodhbet naturxfupcraddi 
tum; ftcut d\c\t Apoflolus *$ ad Connth. i2. Donationcs gra 
tiarum funt:& fcgratia miimjijlatw cjl tyiritus ad utihtatcm 
tcdefix . Ahquando dicimr gratiagratificans , ([uaz cTifbt* 
tna a Deo nobisgraixs dam fmc mcritis gratum facicns habcn 
tem & opus eius bonum reddcns . De quibus omnilus <\ufrtn 
flurima: hic coUiguntur auttorimtcs # 

Ominus dicitin H.uangcl\o bAathceu i'o» Gra Mditans. 
tis accepflis^gratis datc . Ioan.i. Cratia & 
ucritas per lefurn Chnttum fatta esl . Pefr.i» Vctrut * 
cap. i. Sperafe in eam <ju<c cjfcrtur uobisgra* 
tia, in rcuelationem lefu Chrifti. \h. 4. Vnuf([uifaue ficut 
accepitgratiam, in alterutrum illam adminijlrantcs' , ficut boni 
diftcnfatoresmultiformis graUccDei . Attus Apcjl-if-Vcr a$. Ap ofk 
gratiam domininottri lcfuChriSli credmusjaluari. Faul. 
ad Rom.f. Vbi autem alundauit peccatum ffupcrabundauit 
jjrgratia. Vt ficut regnauit pcccatum in morte, ita Lr gratia 
regnet pcriujlitiam in ultam xternam. ibi <>. Stipendia en\m 
fcccati mors } gratia autcm Dci uim cetcrna. Ad Ephef. A. 
Vnicui^, autcm ucjlrum.dam ejlgratia fecundum menfuram 




li 

*bm* : ionatioms Chrijlu Soh. ViouM. Qui lonut&Jibi haurict 
a dco gratiam. \bi Oculi tui uias iomini cujloiiant, 
I&i. i. V* dd<kur grafia capiti tuo . Grafid Jator m confyef 
tiuomnis uiucnt\s.\cc\ef\afl.io. Efl iatum quoinon ejl uii; 
k:lr csliatumcuiusrctributioiuplex ejl. Ifci 2- T - Inlabys 
fipicntis graiiaxnucriitur. ibi 40. Gratiafieut paraifusm 
bencMionibus ,ir mifcricoriiain fcculopcrmanet. Aug. m 

Aupflinus. Znchirid. Solagratia&fccrriit rcdemptos a pcrditis , (\uos in 
unum coaccruat maf?a pcrditionis 9 ab originc du?ia crcatioriis* 
in lib. dc Baptifmo paruulorum. vcigratia cur ad iflum ueni* 
*t, ai dlum ucro non: occulm caufa ejfe poteil, irixufla non po*. 
tcjl . ln hb. de naturab* graixa. Chniligratiajine fia ne$ 
\nfuntes,ncc cemtcgrxndcsjalui fcri pojfuntmon meriiis rcit 
&tur Jei gntis iatur : pr.opter tjuoi gratia nominaiur . li% 
ferm. quoiam. Talis cflgratia fymtusfancli, ut fi in coric 
lufliiiam inucnerit, confumlt lr dilfoluit :fi per dcfidcrium, 
pcrmanfiuum fitit :Ji trepidationem , eiiam abijdt . Idcm de 
Spiritu etlitXex Dcifiuitas ettdcx dam cfl utgraiia ([uccrc 

Kmirofm . rcturgratia dam fft,ut lex implcretur. Amb.m lib.dcOffic' 
Gratiauehementior cfl ad ddigendum <[uam natura. rcddcndo 
-uacuatur pccun\a\grat\a autcm ct habendofoluitur.ctflucndo 
retinctur. Super Lucam. Vbcrior eflgraiia([uam pciiiwfcm 

Grtgoxm l pcr crixm dominus plus tribult $ rogatur. Grc.S.MoralDum 
nos graixa diuim rc (petius iUummatfurida meniis noflne not 
hs abfioniitamanijeslat.Uoml^.\n tcrra iatur gratia.ut di 
hgatur proximus e coclo datur ftmtus, ut idigatur Bcus . Sis 
<cut trgounacflcharitas,& iuo prcccepm: ita unus ftiritus, 
,ir duo dona. Donum ([uod in tran([uiU\mtc fumitur, ir in tri 
! bulationc mamfcjlatur . Sunt nanaue nonnuUi mn donum mt 



4 



hgcnfut pcrccpcrunl .fcdfcla t qua carnisfunt ,fip\unt . in 
Uomil. Antc Dci oculos nunquam cjl uacua manus agratia: 
fitircaxordis plcnafit bona uoluntatc , Ifidor. dc Summo bono ifdorus 
hh. l.cap.r. bitcrdum pcccannbus nobis ncus fuadona non 
retrahit, ut ad fpcm diuina propitiatwnis mcns humana conf 
furgat. Ab\]locnimnobisomniabonag)"atia prccucnicntcdo 
nantur. Frojhctus hominis donumvci efl ♦ Ncc a fc potcsl . 
(fmfquamfcdadominocorripi. Non cnim fluicquam bom haz 
lct propnum homo: cuius uia noncjl cius: cum tjuifuc aXiqup&^ 
ionum a Dco rccipit , non appctat amplius qumqued mcruit: 
nedum altcrius membri officium anpcrc tentat , id ([uod mct 
ruit perdat . Conturbat emm corporis ordinem tvtum^ui 
non fuo.contentus officiofubripit alicnum ♦ bAultis Dci donis 
gaudcmus : qux nos ab co percep\fic cognofcimus ♦ Nam 
. quod fapientcs Jumus: <[uod diuitcs: quod potcntes cxit 
Jlimus: non alteriusffed potius diuino muncreji^ 
mus . Vmmur ergo optimc diumis leneficijs 9 
(juatcnus & veum non pocniteat dcdijfe: £r 
nobis acccpijfc fit utilc . Muneragratia 
tum aha ifli: alia ucrb iUi donantuu 
Nec iantur ita habcre uni^ 
ut non egcat altcro* 
AuferreUcus 
iicitur 

ionum^oi homo non habuitjicjl a[uoi accipcrenon 
mcruit. Vlcrijque cnim Dci iona ionantur,pcn . 

fcucrantia uerb ioni non iatur.Eusebius Ej| j^j 
Sicut aratis gratia accipitur a dcq 
itagraiis caiem min\Jlrctur f 



Dcluftitua Cap. X, 




U.Afoflolui 

lacobus. 
Ttuluu 



1N hoc capitc aducrte <juod iuflitia ali<\uando Jionitur pro 
urimerfdli ([uadam rettitudinc hominis, <\ux cjl <\u<edam uni 
ucrfdlis uirtus i t\\\(\uando pro iufiitia, <\u<e cjl ipfc mct Dcus, 
uel (Ji:ut nomrunt summi ) potcfl accipi pro uirlutc <\uadam, 
ipce ce(\ualimtcm conjlituit in tis y <\uce Junt ad alics , dc <\uibus 
tmmbus , ir ipfius <\uo(\ue iujlitice laudibus cum gratiarum 
&ione cumulatifimas hic habcs auUorimtes. 

S| Ominus dicit in TLuangclio Mathcei & . .Qux* 
rite crgo primum rcgnum Dci/f iuslitia eius: 
ir h&comniaadijcicnturuobis. lfcrf, Ni/i 

abundaucrit iuflitia ucflra phf^vAm fcrihat 

rum & phanjeorum , non intrabitis in rcgnum czlorum. 
Ibi 'o Qui rccipit iujlum in nomine iufli , mcrccdcm iufli act 
dpctM^ Yulgdunt wjlificutfol in rcgno patris torum 
t.loanlVQuificit iumamiufuscjljicut&ilkiujluscsl. 
\bi z Si scitis <\uoniam luslus esl Dominus \ scitotc auomam 
fromnis (\ui fhcit iufitiam } cx ipfo namscsl. \acob 3. fjr* 
ffu; autcm iujti inpacc jcminatur facicnUbus paccm.Vaulad 
Roman.h SmelccrciuftitiaDcimaniJiftam cft,teftficam a 
\C7C & frophctis Aufitia autcm De< pcrfidcm lefu Chrfti 
'Momncskr fupcr omncs <\ui crcdunt in eum. \bi <> . Exhbctc 
uos tanduam ex mortuis uiucntes^ mcmbra ucftra arma iut 
ftiti* Deo. Ad Vhilippcn. *; sitisfincercs irfine offcnfd m 
Jue Chrxftx rcpletijruttu iuftitice pcr lesum Chnftum in glot 
riam&UudcmVci. Ibidcm ad Koman.'f. Sicut per urim 
idittum in omncs homines in condcmriationcm:fic et pcr umus 

iujlitiam 



20 

iujlitiam in omncs homincs in iuflificaiioncm uitcc . Et ficui 
rcgnauit peccatum in mortzm , iradr gratm rcgnet pcr ius 
jlttiam/in uitam cctcmam . DauidPfaL 9 i.Iuflu> ut palma D((uii • 
florchtjicut ccdrus libani multiplicahtur. Idcm Ps. ^ . Lux 
orta cjl iuflo^ rcctis cordc lcclitia. Vs. xxx. \n mcmoriacctcr 
na cnt iujlus, ab auditionc mala non timcht. Sal. vrou. 4. lu; Salomon'* 
Jlorum fcmim mufilux fflcndens proccdit & crcfcitufiuc 
adpcrjilam dicm. ihso. lujlitia libcraht a mortc . Non af 
fibct Dominus famc animam iujli,ct injtdias impiorum fubuer* 
tct . tAcmoriam iufli cum hudibus, ir nomcn impiorum pu$ 
trcfcct . Opus iuUi ad uttam ; uia autcm impij ad pcccatum . 
\h. ix. luftilia rcclorum hhcrabit cos in infidus fu\s ca* 
picntur inlpi . luftus dc anguftia hbcrabitur ,6- tradctur 
impiusproco.frullus iufuhgnumuitcc : ly cpui fufcipitanb 
masfapicns cft. Scmmanti iuftiiiam mcrccs fidelis. \bi 14. 
lufiitia clcuat gcntcm } mifcros autcm fucit populos pcccatum. 
Ih *f . Domus iufti plurimafirtitudo : &- cxus uota placabdta. 
Ibi Scmita iuftorum dcclinat mala; cuftos animce fucefcrz 
uat uttam . Ibi lo. luftus cpju ambulat in fimplicitntt fua: bcas 
tos poft fcfihos dcrchnquct. Ih ii. Qmjajuitur iufiiiiam ir 
mifcriardiam, inucnict uitam, iitftitiam br ghriam. ih 1$. 
Tugit impius ncminc pcrfca[ucntc 3 iuftus autcm cpiafi lco cons. 
fidcns abf([uc tcrrorc cnt .Ecclcfiaft7. luftus pcritiniuftis 
tia fua: ct impius multv uiu.t tcmpnrc in malitia fua. Saptcntj* 
Dihgitc iuftittam, <jui iudicatis tcrram. \bi 3. luftorum anxt 
mz in manuDci funt, b- non tangct illos tvrmcntum mortis* 
lh 4. luftus fi mortc praiocupatus fucrit , in rcfrigcrio crit. 
Ibi f. lufti in pcrpctuum uiuent,& apud dominum eftmcrces 
corum.Ecdcfiaft. 9, Viri iusli fint iibi conuiucc^ in iimorc 

' " F ' 



Dri fit tibigloriatio. ibi n. Bcncfkc iuflo t isr inueniesrctris 
lutionem magnam^ir fi non ab ig/o, certc a Domino. Ifci.i8 # 
Antc iudicium paraiujluiamtibi : £r antcauam loauans difce. 
IbiiJ. Sifdjucris iuflitiam^apprchcndcns \\lam:ir inducs 
auafi podcrcm honoris, & inhabitabis cum ca, & protvgct tt 
in Jempitcrnum : &in di* agmtionis inucmes firmamcntum. 
lhi 4. Vro iuflitia agonizare pro anima tua t i?uf(\uc ad mor 
tcm ccrtn pro iuflitia : ct bcus cxpugnabit pro te immicos tuos* 
lbi lt P Oblatio iufli impinguat altnrc: ipt odor Jiiauitntis efl in 

Auguftirm . confteBu altijfimi . Aug. dc ucrb. Apoflcli. Amanda cfl iuz 
Jliiia i i7 j in hac amanda, gradus funt proficicntium^ primus 
efl f ut amori iujlitix non procponamus omnia <jux dclcctant ♦ 
Idem dc uera religione.Rac cfi perftcta luflitia, qu* potius p 
tiora , O' minus minora diligimus ♦ Idemde Agone Chrifti . 
Humana iuflitia diuince iufiitice comparata iniuflitia cfl^uia 
£r luccrna in ttncbris fulgcre cernitur y fedin Jclis radio pofis 
m tcncbratur . Si ego iujlusjiim, nihd timco . nemo me contez 
rerc potejl. luflus enim confidit ut lco.Uicr.ad Dcmctriadcm. 

Hifronyw. Qmnes uirtutum tyccies uno iuflitice nomme contincntur. Ho 
tno Dco Juppofitus iuflitiam percipit , comparatus amittit. 
Quia ([uifc\u\s fe autori bonorum comparatje (juod acceperat 
priuat. In epift.ad filiam biauriti). lujlitia non efl diud^uam 
non peccare y non peccare cnim cfl prccccpta lcgis feruare. Pne 
Qcptorum lcgis objeruatio duplicx gcnere objiruationis cujlodiz 
tur, ut mhil corum ([uce prohibentur fncias , ir cunHa qua: iuz 

Kmhofi m . kcntur implcas. Ambr.lnhb. de Varadifo . luflitiamagis 
flli<s quam fibi prodcfl } £r utihmtes Juas ncgligit } communia 
emolumcnta prxponcns. idem in hb. de Offic. luflus commu 
niapro fuis habet^irfuapro commumbus , luflusjemctipfum 



1 



tr 

prius auam alios accufat . lUc enim cft iujlus^ui ncc fibipart 
cit,nec alteri^ir occulm fux latcrc non pntitur . Ibidcm. \ujli 
.1 tiacjl <\ux nibil aliznum ucniicat qux cudibct dat \ quod 
1 fuum ejl, qucc-negligitpropriam 'ufilitatcm, ut Jiruct commuz 
ncm cc(\uitatem . irjccundum ipjum prima 'iuflitia in Dcum, 
Jecunda in patriam fcrtia in parcntcs^uarm in omncs. Crcg. Gfegoriit* 
m Kcgiflro. Summum lonumcjl luflitiam colcre , ac unkui^ 
fua iura feruarc , <br Jubicclis nonfincrc ([uod yotcflatis efl 
Jieri,fcd<luod ce^uumefl cuflodin . Turpc cjldefcndere 
<\uod non conjlat effe iuflum . lujlum autem cjl homines prop 
tcr iuflitiam dihgere , non autcm iuftitiam proptcr homiries 
pojlponcrc. Idem hb. r.tAoral. sxpc ipfa nojlra iuflitiaai 
■ examcn iimnx iuslitix dcdutla, miujlitia cft.ir fordct in dit 
flriclionc iudicis , auod in aflimatione Jvlgct opcrantis . SicuC 
nonnun.pamgrauius cjlpeccatum dihgcre , <juam pcrpctrarc; 
im najuius cjl odijjc lujhtiam, <iuam non Jtcijfc % lufhtia fi rm 
dum non habet, in mcrcdulitntcm cadit. Cum mundi fims aps & ' 
propinquat, elccii tolluntur,ne dctcrhra uidcant. Sic iujh ira 
Jcitur Dcus , ut tantum corum cdrda pcr luflorum confortia 
\ >confolctur.\fidor. Multiapudhmincs r;putmtur clcclijed ifdom. ■ 

*pud Dcum rcprobi cxiflunt . Et multi apud homincs rcprobi 
, t funtxt opud Dcum elcUifunt.NuUus autcm fc putct clcHum, 
^ nefirte iam apud Deumfit rcprobus. Idcm in hbj. de Summ$ 
. bono cap. 6<% Quamws ([uxfcpic fit \ujlus in hac uita ; tamcn 
dum ex corpore ifto egreditur. pcrtimejcit tic dignus fupplitio 
fit. Tincmiuftorum optimum uocatio tranquilla commendat. 
i Cyprian. dc *z. abufio. luftitia regis pax cft populorumjmz typw* 

I • tnuriitas plcbis,munimentum gentis } gaud\um hominum tcrra; 
I foccunditasfolatium pauperumjwrcditasfhorum, & fdn mct 
iffijfcsjiiturxbeatitudmis, F jj 



Dc Humilitacc' Cap. XI. 



J\Vmilims(ut ait leatus Augujlinus^cflexintuituptoi 
m -* fricc conditionisir Jui conditoris uolunmria mcntis incli 
natioin Jiio imo ordinabdi adfuum conditorem . hoc modo At 
hraham Jccum agens aiebat.Lojuar addominum Deum meum 
cum fim fuluis cinis Gcn.iS. Vndc in hoc captc dc hvs. 
mditntv yulchcrrimaz cimntur auUorimtes. 



toaikaus. 



tucds. 
Tetw, 



lacobas. 
Tauius t 



Salom. 




Ominus dkit in JLuangcho bAathcei Di/ci 
tt a me , quia mitis Jum ir humilis corde f lr 
inucnictis rcquicm animabus ueflris. ibi ifif. 
Ni/i conucrfi Jueritis <h* ejjiciamini ficutpar 
auli, non intrabitis in regnum coclorum . Quicuncfuc ergo hu 
miliaucritje ficut paruulusiflc , hicmaiorefl in rcgnocccloc 
rum ♦ Lucce 14. ir Omnis qui fe cxalmt humihabitur; 
lr<\ui fe humihat exalmbitur. ltcmEfaice prophct.ft . Ai 
<juem autem rcfticiam, n\fi ad paruulum, humilem, & tremen 
tcm fermoncs meos. *i Pefr.f . Omncs enim inuiccm humih* 
tatem infmuatt^uia Ttcusfupcrbisrcfijlit, humilibus uero dat 
gratiam . Humiliamini igxtur Jub fotenti manu vei , lr 
uos cxaltct intemfore ufitationis. Iacob.4. Humiliammi 
in conftettu Dci,dr exalmbituos. Taul. adVhAippcn.z. 
Sitis unanimes ad ipfiim Jiticntes y nihil fcr contcntionem , 
rjcque fer inanem gkriam ,Jcd in humilimte Juperiorcs fibi 
inuiccm arbitrantes t non alta confidcrantes,fed humihbus con 
fentientes. Salo. Prou.n. Vlifuerit fuyerbiajbx crit ir con 
■ tumclia : ubi autcmhumilitas Dcifti er\t &rjdficntia,\bi *x, 
\\ 4 



tz 

Timor domini difciplinafipicnticc: irgloriam prcecedit hmd 

litas. Ibi z<>. Superbum fec[uitur humihtas, ct humikm fj>iritu 

fufcipiet glona. IbiMMeliuseflhumiliari cum mitibus } r[uam * 

diuidereffioliacumfiiperbis. Ibi iS. Antcc[uam contcratur, 

cxalmtur cor hominis :ir antcc[uam glorificctur , humihatur. 

Hcclcfta(lic.$. Quanto^naior cs,mntb tehumiha in omnibus, 

vr coram Deo inuenics gratiam: ([uoniam ab humihbus honora t ■ 

turDeus. \bi i$, Humdta te Dco, b* expctta manus cius «. 

Ifcii<). E/? c[ui ncquitcr humdiatjc\ir inttrioraciusfcna 

funt doh. Aug. de Vcrbis domini. Omnes dcktfat celfimdo y 

fcd humdims gradus cfl . Qu:d tcndis pcdcm ultra te ? . Cadcz Au Z u fl inus • 

rtuis , non afcenderc agradu incipc &r afccndjfli\ Idcm ai 

Diafcorum. Excelfi esl patria, humilisefl uia . Ergo c[ui c[uce 

rit piriam, c[uid recufat uiam- Dcus humdis fhclus eflp-ube 

fcathomofupcrbusejje . Il/e attendit adlaudcmDei } cmus 

ceruicem inclinat humdims, & non crigitfupra . Idemfiiper 

ZAath. scrm. r$: HumAis fi ew, tutior ambulabis.non prcecit 

f itabcris, non laberis , Hier. ad Celantiam. Humihmtem fes Uicronymi 

\uere^ non eam c[ux oslcnditur, aut fvnulatur gcflucorporis. 

autjracla uocc uerborum : fcd cam c[uce puro cordis affcclu 

cxprimatur. Aliudcnimcfl uirtutemhaberc: aliud uirtutis 

ftmilitudinem . Idcm epifl.17. Siulti humilimtis umbram,uct 

ritatcmpauci feBantur. Ibidem. Aufirantur omnia figmenm 

uerborum, ceffentfimulatigcflus . Virum humilcm paticntia 

oflcndit. AdJiMimimtemuirtutumnon potentiajcdhumfttmt 

te uenitur. Idcm fufer Mathcei Uumdims fola cfl obfcrua 

trix & cuflos,& mhil ejl c[uod im Deo nos gratosfhciat & 

homimbus , c[uam fi uitce meritv non magni fid humdimk 

mfimi uideamur . Ambr.fupcrLucamhbj.lSihilcxcclfius A , r 

4 J Ambro/ius 



bumihmtc, <\U£ ([uafi fcmperjupcrior ncfcit cxtolli, <juia ncmo 
id ajffeclat, quodinfra fc iudicat. Ibidcm ♦ Bona humdims nihtl 
appetcndo, tutum (juod contcmnit adipifcitur. Ambr . m 
quadam cpiftola . Sccpc Jleclit humihtas, quod nec uirtus poz 

Creforlui .* tmt Jupcrarc, ncc ratio . Qrcg hb. 8. bAoralium. Qwfe 
tjuis non ftontc fc humiliat incauaquamhunc fcqucnsglo? 
ria {cxaltat . Vcrit omnc quod agitur , fi non in humihtatc 
cuftoditur. Idem Homil. 6 . Qui fme hwmhmtc uirtutts 
congregat } quaft in ucntum pulucrcmportat . In cunclis fc dcz 
fbxcit, qui in fuis ocuhsfe humdcm cffc proftctur . Hwmhtas 
autcm ucra cft f ([ua (juis dc fc parua ceftimat, lr bona altcrius 
fmc inuidia tr liuore commendat . Qui ex dcfidcrio loca uhi', 
tna tcnet^fempcr humilitatc in altum non fc fublcuat: ir coa 
lcftis rcgm purpuram mcntc fcruat . Hwmhtas (juantum inz 
chnatur adima } tantum proficit in cxccfum . Tantum cnim 
neccfje eft, ut fc unufjuifquc in humiltatc dcprimot ,<[uantum 
fi fit clatus tgnorat . Via domini ad cor dirigitur, cum ucrita 
tis fermo hwmhtcr auditurAdcm fupcr cuangMath.Uomil^ 
Tanto (juifjuc cx muncrc humihor cfc dcbct, (juanto fc obhz 
gatorcm confticit inrcddenda rationc . Cor carnalc dum hut 
ius uitccgloriam (juccrit y hwmhtatcm rcfpuit .humilcs autcm 
donum accipiunt (juod a fc corda Jupcrbicntium rcpcUunt. 

Origcnti Origcncs. Si humilis &r (jwctus nonfucrit homo, non potcrit 

Uafihm. in cogratia (biritusfintli habitarc. Bafil, in Hexame. Tria 
Junt (jux radicatanutriunt humilitatcm ,fcdicct affiduitas fuz 
bicBionis , confidcratio propricc fagihtatis , ir confidcratia 
rei mclioris . Idem . Humdis licet habitu uiliffimus fitgloriofus 
tamcn cft uirtutibus . Supcrbus autcm irfx dccorus uidcatur 

ifiiom. afjjcttu, udis tamcn opcrilbus efl, Iftdor. dc Summobono 



9 

lib.i. cap .$8. Sinehumihtnte uirtus qucchht ftnc chaxiz 
tatc uitium deputatur ♦ Ibilib.l* cap.Zo. Summauirtuscft 
humihms, te* fummum uitium cjl Jupcrbia . Eflo in bumihtnz 
tefiindatus : Eflo omnium nouifimus ir ultimus, ut cx humili 
tatc cxaltcris . SMnimum te Juc ommbus . Nulii rr prxponas. 
NuUite fupenorcm dcputcs .fcdexflima omncs fupcriores 

, efjc tibi . Quamuis Jummus fis > humxhtatem tene . (juia fi huz 
mihtatem tenucrxs gloriofus cris . Quantum cnim humilior 

Jucris^ tantum tc fcquctur glorice altitudo . Defccnde ut afccn 
daz y humiharc ut cxaltcris: ne cxaltatus humiheris. Humilitas 
autcmcafum nefcit 9 humihtaslapfumnon nouit } humihtas laps 

fum ncc paffaejl . Qwi cnim fibi uilis cfl } antc Deum magnus 
cfl . Izt ([uifibiAifflKcat^VCOp^ InSynoni. 
ocuhs tuis } ut fis magnusin oculis Dci. Tantum cris ante 
Dcum prcetiofxor, ([uantum fueris anteoculos tuos defbcttior* 
Porta (jiioauc ucrccuniiam in uultu de recordatione dchcli . 
Vuluis es, in pulucre fedc . Cinis es t in cincre uiue . In fumz 
mohonorejumma tibihumihtas fit. Noh tc cxtollat honor . 
Omnc enim quod fupercminetplus mxroribus afficitur ^uam Li&.j.c» 48 
honoribus gaudct . Tanto maiorin humilitate pcrfticuusefl 
homo t auanto magisdignitate pradatus . Ccejarius. Nwnduam C*fari»$ 
enim uera humihtas &r ucra obcdicntia finc charitatc autfuet 
runt y aut effe poterunt ♦ t\wa ficuti ignis fine calore aut fme 
fbkndorc non csl 9 mir charitas fxne humilitate 9 ir fine ues 
raobcdientia cjfenon potcfl. In uitaVatrum .Corporalishs j nv j»r<icr. 
lor dux ejl humilitatis ♦ Omnis criim laborfmc humilitate ua? 
nitas cjl ,ncc ipfa irafcitur } ncc alium irafci pcrmittit ♦ 
-humilitns cslfi (juando peccaucrit in tcfratcr tuus y anteauam 
illc pccniteat iniuljcm c\ Mumilw autcm prxcurjor cjl cha 



M.uhxui. 



i 




ritafts f^iftcut\oanntsfrcecurforfuitlcfu\omnes trahcns 
di cum, im ir humilims frxcurfor ejl charimtis y quam fi qu* 
non habeat. nec quofic uitam habet . 



Dc Manfuctudinc &Tcmcritate. 
Cap. XL 

Ecunda uirtus tcmfcrantix annexa cjl manjuctudo iffa, 
<\uce modcratur tras. in cffcclu conuenit cum clementia, 
fcd dffcrt; ([uia clcmcntia modcratur cxtcriorem funitioncm : 
manfuctudo autcm diminuit fajfionem uinditlx . \Jl autcm 
uirtus , (\u\a bonum fhcit habcntcm . Fjl ([uo(\uc bcatitudo ir. 
fiuclus fbiritus fiuia cius aclus flnrituakm ddccftoncm indu; 
cit. De ca ergo cofiose m frafcnti cafitc diatur , in <[uq 
etiam a\\([ux aucloritatcs de tcmcritate fonuntur. 

Ominus dicit in Euangclio lAathxt f. Bcatt 

mitcs^uoniam ifftfoJj\dclunt tcrramct\b\". 
Difatc a me, au\a miiis fum^ir humihs cordc, 
Paulus xtd Efhcs. 4. Obfccro uos ut dtgnc am 



bulctis cum omni humilitate ir manfuctudine cuntta faticntia 
fuffortantes. Ad Thcjfalonic Corripte m([u\ctos pnjc* 
lamim fufilanimcs, fahcntes cjlote ad omncs . Ad Titum 3, 
Omnemojlcndentcs manjuctudmcm adomncs homincs.z. 
adTimoth.z. Scruum autcm Domirii ncn oportctlitigarc, 
scd manfuetum efjc ad omncs, docibilcm, faUcntem: cum mof 
f ilcfi\a corrlfientem omncs ([ui rcjtflunt ucritati. Salo. Pnw.$. 

$« omon. ^ rcs fo^nus deridet,ct manfuetis dabit gratiam. Ecel, t, 

Bcncfla* 



i 



24 

fttncphdtum cfl dommofides, & manfuctudo . ibi r. Efto 
wanfuctus ad audxendum ucrbum Dci j ut intclhgas , cum 
fapientia profires rcfponfum ucrum. lbi*o. Vih in manfuetuz 
dincfirua animam tuam , &r Jai!/i bonorcm fccundum mcrit 
tum fuum.lli.i.ln manfiictudine opcra vuapcrfice^ct fuper ho 
mmumgloriamddigcris . Ibi.^.Vlomo htigiofus et tcmcrarius 
in ucrbo fitoodibihs cfl. Augufl- dc Serm. domini \n monte. Auguftmu*. 
bAites funt <jui ccdunt improbimtihusjb* non rcfittuntjn ma' 
lo y fid uincunt in bono malum . Cum fint homincs pcr ini([ui 
tatem infiriorcs \ fiipericra fi pumnt ommbus hominibus . 
Hterot. Jbpct Math. r. Siitis cfl illc 9 quem non rancor ucl H, * rort ym. 
ira ajfuit, fid omnia ^uanimitcr fuslinct ; non irritnt ncc irri 
mtur } non nocct ncc noccrc cogimt . Sicut enim ciuitns dirupm 
ijr non circundamjic efl uir tiu\ non cum confilio^fid farnfiz 
tatt ahquidagit. Ambr.fupcr Lucam hb. r. Quid mihi proi Amhrofiu* 
defl carcrcfcclcribus y nififucro mitis atquc manfuetus i Bcat 
tusyiui fiucrimtem izr manfuctudincm tenct y ut alttro dfciplb 
na fiructur^ altero innoccntia non opprimatur . Greg. Sioral. Gre & 0T i u h 
\ib.i$. par.l.cap.i}. Regat ergorigor difiiplinxmanfuctu 
dinem^ir manfuctudo ornct firmonc ngorcm . Et fic alterum 
commendctur ex altcro, ut ncc rigor fit rigidus,ncc manfuetu; 
do difiolum. \n reZiitudine inslitia, in fxmphcimte manfuetudo 
fxguratur . Zxpc cnim (\u\f(\ue nimicc manfuctudini fluiens f 
fubicUorum uitia afj>icit y atduc hccc pcrfurorem cceh corrigct 
rc recufatifitq; ut cius lcuitas b- fxbi fit ir fubieUis inimica. 
Ifidor. Ne auidlcuilcr agas f nectemcre ahquxdfucias.i ypr. lfidow. 
IDocihhs iUe cfl aui ad difccndi paticntiam humihs cfl y ac mitis. Ofttl* 
heuitascupit laudarifcmpcr . Sicut nauis cum iatiatur afluUi 
bus abfjucgubcrnatorc^ta & lcuis circunfhrtur m/fohk pcr 

G 



invim Vatr. omncs aBus fuos. \n uitaVatrum . tAanfietum dihgit domi; 

nus 9 turhukntum autcm repcUit a fc . Sicut cnim lucifir in ccc 

lo , h- ficut nix in paradifo Jxc anima mitis\ isr mcns pura. 

Quantum cnim c\uis in lcnitnte.ac paticntia cordis ficrit^ tam 
Bufcbius. (UWlU ccr ^ y .. y unUtc pofcict.Eufcb. Bcfiiarumfirims 

Dci uirtutc manfucfcit^ humana ucrb rabics ncc fininun mm 
lofyh. ftit cxcmphs « lojcphus Inconfulm tcmcntus ncfcit confihum 

jfcttarc ducis . 

De SfmpUcitatc. Gap. Xirf, 

S*mplicins propric uocatur quafi finc plica: <£r ^mio^Mt 
fiimitur pro puritnte ct rcciitudinc confcientix : quandof, 
pro (juadcon pufidanimimte dijcrctioni contraria, quce ncghgcn 
tia fiuc flultitia cfl . 

p^gll^j Ominus dicit in Euangclio Maffe.io, Efrofr cr 
tucas gB^O 

columbce. \bi <>. Lr Lucceu. Sioculustuus 
ficrit fimplcx ,totum corpus tuum lucidum 
crit. Si autem oculus tuus ficrit necpuam^ corpus totum tuum 
Taulus t tenebrofim crit. vaulus. z. ad Corinthj. Ghria noflra hcec 
erit ttfiimomum confcicntice nofirce :fi in fimphcitntc cordis, 
& finccritate Dci , &r non in fipicntia carnalijcd in gratia 
Dci conucrfati ficrimus. Ibi n . Corrumpantur finfis uez 
Sa om. jj^. ^ exci j ant a f lm fi cmtt q m c f t m Chrislo lcfu . Sah. 

ProM.n. Simphcitns lujhrum dirigct cos: & fipplantatio pert 
ucrforum uaflabit illos . Ibidcm Auflxtia fimphcis dirigct uiam 
eius } & m impicmte fia corruct impius. l&i.x-f. Innoccns crtz 




L 



dit omni ucrbo.lbi qui doccbit iujlum in u\a mala, in intcz 
ritu (iio corruct^ir fimphccs pojjidcbunt bona cius . Iftt 
Viri (anguinum olcrunt fimpliccm , lufii autcm (ju&runt anh 
mam aus . Savicntia:^. Scntitc dc domino m bonitntc: ir m 
fimphcimtc cordis (piccritc illum. (puoniam inucniturab ms <jwi 
non ten%nt eum . Aug. fupcr loan.Hom.2, Simpkxcns, Augujlmui. 
fi tc mundo non implicaucns } fcd cxphcaucris : cxplicando tc 
■a mundo,fimplex,imphca:ido duplcx cris. hiero.fupcr Ofctc. Uicronym. 
Vrudcntia alf\uc fimplicimtc malttia cjl y ir fimpliams abfauc 
rationeflultitia nominatur . Sancla rujlicims fibi foli prodefl, 
& (puantum ccdxficat cx uitac merito ecclcftam Cbrtfh, tantum 
nocct ,fi deslrucntibus ucrimtcm non rcfflat . In jiruo vci 
non corporis cultus,fed animir uigor (puxritur, (p.ut carnis inz 
firmimtc fit jortior . Ncc ruflicus.Lr mntum fimplcx^ui/^uis 
ide<i fc fanclum putct, fi nihil noucrit: ncc pcntus aut loqyens 
in hngua cxiflimetfinSimtcmMultof, mchus cfl rujliamtcm tU \ a 
fanttam haberc, (puhn ch(jucntiam peccatriccm 1 Vcncrationi 
habenda csl non ucrbofii, fcdjancla ruslicitas . . Yabrica ffxrit 
tulis cfl fides fir.ma in corde ,galea falutis.in capitc } fignum 
Chnfli in jrontc . Vcrbum uerimtisw orc , uoluntas bona in 
mentc: dilcclio Pci in picmtc, prcecinctus caflitate in ardorc, 
honyttas in attionejobrictas in conjuctudinc ,flab£itas ialoni 
tate, humditas in prafbcritatc, paticntiain tribulatior\c, ffes in 
crcatorc, amor uitcc aztcrnoe,& pcrjeucrantia ufquc infinem* 
Greg. hb. 2.2-. Moral.Nifcil fvvphci cordc fochcius: qwa cx (puo Grcgoriu^ 
innoccntiam erga alios exhibet 9 nihil ejl (juod pati ab alijsfirz 
midct .habctcnim quafi artcm ([uandam fimplicitatcm fuam. 
Ncc sufyeitus cjl pati , ([uod sc feciffc non mcminit . At 
contra mcns praua fcmper in labonbus efl ♦ quia aut mo\\t 

G ii 



tur mala, <[ut infcrat : aut mctuit, nc fibi hccc al alys inferam 
tur. Idcm. Si noilra intcntio apud Dcum fimplcx fucrit f in 
cius iudicio nofraaUiotcncbrofa non crit ♦ Qwi cauti cffc pcr 
rcclimdmcm ncfiunt ^ncquaquam innoccntcs pcrfiilcrc pcr 
fmpliatntcm poffunt. Santta clcttorum ccclcfia femplicit 
tas fuorum f 6~ rctxitudinis uias timorc inchoat f fcd charitatc 
confumat ♦ Cum zclo ([uo ([uifquc feructjit lr tcmpcrans ; 
ncfi plus fa-ucat quam oportct, pcrdat iuflitiam, cuius fcruarc 
modcramina ignorat ♦ Sccpc cnim <\uis iracundix flimulus iun 
tlus contra dclincjucntcs zck ukifccndcc iusliticc f plufquam 
Ido nccc J[ c inflammatur . lufliticc limitcm in ultionc tranficns 
° m * *Z xt cru ^ tcr , quodfc tuflc agcrc fufyicatur . Ifidorus. Sit int 
grcjfus tuus fimplicitas f Nihdlcuimtis in fcccfeu tuo apparcat. 
Animus in corporis habitu apparct . Gcflus corporis fv, 
gnum efZ mcntis . Inccjfus tuus altcrius oculos non ofe 
Brf/iKuj, fendat. Bafil. Dcus non ucrborum f fed cordis 

injjtcttor cil: ly ddigit cos^ui infimplis 

Eu/ffciw. Cltnt * cor ^ ls feruiunt ci . Eufcb* 

Ea qucc apud homincs dcftct 
ttafunt ir in con . 
tcmptu y 

halentur in magna ghria apud Bcum ♦ Quccfragilia 
funt pcr naturam, Qharitas Dei pcrgratiam 
focit cffc fermiffima. 



Z6 

De Virginftate, Cap. XIIII. 




Vlrginitas quandoque Jumitur fro fudicitia mcntis cum 
integrimtc carnis (juantum ad frofofitum feruandi eam f 
fic uirginims manfiffct m bcam Lucia,fi muim fcr tyrannum 
corrupm fuiffct. quandoquc fro fudicitiamcntis cummtegrim 
te carnis } non folum in frofofitojcd ctiam m re iffa, quce cfl 
in carnc corruftibili t>erfctua incorruftionis medimtio : dcqua 
in hoc capitc. 

Ominus dicit in Euagclio Mathxz.Tilij huius Mmtam. 
feculi trahunt et traduntur ad nuftxas.Luc.io. Luai. 
iUi ucro ([ui digni hahcntur fceculo 1U0 ct refur 
rcclione ex mcrtuis ncquc nubunt } ne([ue duz 
cunt uxores. ncauc enim ultra mori fotcrunt ♦ Acqualcs emm 
angelisfuntj&filys Dei, cum ftnt flij rcsurrcBionis.Genes. Gflie/W 
Virgmitas .n.thcfiurus imfrctiabilis tfj.i. Vaul.ad Corint.7* vauhu 
De uirgimbus autem frceceftum domini non habeo : confdium 
gutem do tan([uam mifcricordiam conjiquutus a dominojut fim 
jidelis. (juoniam bonum cfl homini ficejfc . AUigatus es uxori 
noli (juercre folutitncm. Solutus es ab uxore noli (jucercre uxo 
rem . Si autcm acccfcris uxorcm non fcccafli : ft nuffcnt 
uirgo t non fcccauit. tribulationcmtamcn carnis habcbunt hus 
iufmodi ♦ Quifme uxore efl t folhcitus cf[ y qua domini funt : 
quomodo flaccat Beo . Qui autcm cum uxore efl foUicitusjfl 
qucc funt mundi, ([uomodo flaccat uxori : isr diuifus cfl . Ef 
tfwlier innufmlr uirgo cogimt qua domim funt , ut fitfintta 
corfore £r Jtyiritu. Quce autcmnuftacfl ,cog\tat([uccfunt 
mundi: (juomodo flaccat uiro ♦ hoc ad utilitatem ucttram dico } 



Augrfims . non ut hjucuni udbis invjclam Auguft. qiftptAi Bcatius cjl 
in camc imitnri uitaangcbrum ([uam cx carnc augcrc numc* 
rum mortalium . Ucec efl ubcrior fccundiorqfxhcitas non 
uentrcgraucfccrejcd mcntc- grandcfccrc \ non lacejjcre jjet 
florc: non uifccribus tcrramfcd oratiombus coclumpartunre. 
SupcrVs.z?. Qwd prodcfl mtcgra caro , mcntc corrupta > 
bAchus cjl humik coniugium auarn fupcrba uirgimtas . Nitol 
tnim prodefl uirgmitas corporis t uh opcratur pollutio mcntis. 
Taks enim dccct dominum haberc mimftros, <\ui in nulla cart * 
nis contagione corrumpantur ,fcd poiius contincntia ftlen'. 
dcant caftitatis . Idem fupcr pfdtf. Qjp autcmft uirginitas 
mcntis i intcgra fidcs,fol\da fycs, synccra chantas. Uem dc 
bonoV\r?inJupcriUud,V\rgincs enimsunt. Gaudia uirgtz 
vum non funt cadcm cum non uirginibus , (\uamuis chnjti : 
Wcronym. namfunt alvs al\a Jcd nullis taha . Hie>\ Ad Eugeniumin 
ep\ft. Virynitas in co facihor eft,(\ui carnis \nccnt\ua non not t 
mt , & uiduitas in co solicittor , ([uod prcetcritas in eo rccoty 
uoluptatcs. tAultum dftatinter puntatcm uirginahs anima 
nulla contagionc pottutce, & fordidorum eius, <ju<e multis hbu 
iimbus fubiacuit \ Ccntcnanus } pnmus numcrus cft , (\u\ pro^ 
Mirginitatis corona mrgimbus dcputatur ♦ Scxagenariusgrat 
dus fecundus, pro continentix laborc u\duarum eft , Tnccnq^ 
rius tcrtio loco nuptiarum Jocdcra ipfa digmtas coniunUione 
tcftatur : At fi mducc conucrtantur admijjo pnmogradujct 
' tertium perucniunt ad fccundum ♦ Tcnera rcs cft infccminis 
fima pudicitice,& quafijlos puri ceris cito ad lcucmauram 
warccfat . In cpist.Quacunauc uirtutcpoUeas, ([u\bufcun([uc. 
.cperibus niteasji cingulo caftitatis carcas, omma pcr tcrram 
trahcs* Hihd pr$dcft carncm hahere ulrginemji mente <jui$ 



27 

nupferit . AdDemetriadcm cpift. 9% Sunquam dctraffit 
txuirginisorcproccdat. Amlr. dcViduitatc. Virgocjuce. hmhrofm. 
Cknftum reauirit, non dcbct cjfc uulgaris , ncn in firo, non in 
platcis, non efjc uocc ^ucerulagrcffu lubrica } auditu jhdisjii*, 
h aflwclu. Supcrcgrcditur uircirnms conditioncm naturce hu 
mance t per aitdn homincs angchs affimihntur . maior tamcn. 
cfl uitloria uirginum, ([uhm angclorum . Anoelicnim finc car-. 
ne uiuunt, uirgincs ucro in carne triumphant. licm dc Off\c 9 
Quanta cfl uirgimmtis gratia f cfuce mcruit a C hriflo cligi i ut 
cffct corporale Dei tcmplum } in rjua corporalitcr babitawt ple 
riitudo diuinimtis. uirgogcnuitmundi falutem , uirgo peperit 
uitamuniucrjorum cttcrnam . Idcm dcVirg.hb.z. Quis pos 
tcfl maiorem ceftimarc pulchritudincm decore uircrims % ciuce 
'nmatur a rege, frobatur aiudicc, dcdicatur domino } confccraz 
tur dco. Qrcg.super Ezecb. Uos cjl uirgiriitns.fos martyriu, Cr ^ orius ; 
flos attio bona . In horto uirginitas, in campo martyrium } boi 
num opus m tbalamo . Idemfupcr illud Gencfis i<>. In mons 
temfaluum tc jzic . Virginitas altus mons efl , ad cjum 
Angclus hortatur ;fed c[ui uidct fe non paffe afcendcre , maz 
ncat in Scgor } idcjl in legitimo matrimomo-.cluia melius etl mes 
diocri bonouti^cjucimperabrupta hbidinum frcecif itari . In 
Moral . Sulla efl caftitas carnis } cfuam non commcndat bu$ 
militas mentis . Ifidorus hlr. z. de Summo bono cap< lo. tfj om , 
Virginitas nuptus prcefcrtur. lUud cmm bonum cfl ■ hoc auz 
tem optimum . Coniugium concejjum cfl } uirgmitas autem tan 
tum admonita , non iuffa . Virgines fceliciorcs funt in uita 
xterna . Qui cafli pcrfeuerant & uirgmes, angehs Dci c/fe 
ciuntur cecjuales . . Amanda cjl pulcbritudo cajlmth^uiusdc; 



i. 



gujlata dcUclatio dulcior inucnitur \ quam carnis . Qftifto 
cnim fruclus fuauitatis cfl<ct pulchritudo inuiolata fanttorum. 
Caflitas fccuritas mentis eft,fanttas uero corpons.Omnc pec 
catumper pocnitcntiam rccipituulncrisfenitatcm, uirginitas 
tutcmfthbitur, nuUatenus rcparatur . Virgo carnc non mcn 
tc f nuUum habct pr&mium in rcpromijfionc . Kihd cnim pro? 
icft incorruptio carnis , uli non cft intcgritas mcntis . V\rgiz 
ncsdc fuis mcritis gloriantcs, hypocritis comparantur. quiglo 
riam boni opcris fbris appctunt, quam intra confcicntiam humi 
lcs habcrc dcbueiunt . tAclius cfi uxorcm duccrc, tjuampro 
hbidims ardore pcrirc.Contincntia homincm vco proximum 
fu:it, ubi crgo ifla manferit, ibi dcus manct . CaTlitas ho 
. mincm ad coclum cori\ung\t 9 cundcm ad cailum protrahit . 
Cyprian. In lib. de Virgm . Numc nobis ad uirgwcs formi) 
Cyprnn. c ^ uarum ^ fubhmior eftgloria, maior cft cura. Vlos criim 
cft i!ic ecc\cfiaft\cigcrmin\s t dccus ac ornamcntum graticc flh 
rituahs, iUuftrior port\o lcfu Chrifti .V\rgimtas cji fcrcr an 
ge\orum t u\l~toria hb\d\num,reg\na uirtutum poffcjfio omvum 
honorum. Idcm dc x\i. abuforubus. Cajlitas cjl ornamci.tum 
nobihum, exaltatw hunnhum, nohhtas \gnohhum , pulchntuz 
io u\\\um } folamen mccrcntium t dccusrcl\gionis yrinoraliocri 
minum, muUiphcatio mcr\torum } creatoris omnium Dci amica. 
Gejkrmi Cafanus . Sihd prodcft uirgmitatem corporis cuftod\refi ocu 
lorum concupifcenUas nolucrit euitarc. Non cnim camis \ntet 
gritas feruatur t ubi animus fuperhcc tumore corrump\tur. I. cn 
gcLCaftitaspoft pcccatum t \m\tatrix cft uirginitatis: V\rginitas 
in corpore n\h\\ prodcritji charitas aut hunuhtas a cordc & 
fccjfcrit .Mchor cfthumihs coniugalitas^uam fuperba uirz 
vinitas # 

Dc Sccuriz 



28 

Dc Sccuriratc . Cap. XV. 



5Eamtas cumfit parsfirtitvdmiscxpellit timorcminordi 
natum, & ciusojficium cflcontra firtunat afherafilai 
tium darc . Et cjl tazdam fccuritas commcndaMis-aiix habct 
furimtcm confcicntix , continuam pcccatorum pccnitcntiam, 
rcrum tcrrenarum contcmptum,interniet cxterniboni amot 
rcmirfinccramMcilionem. Quce ucro reprchenfibilis cil 
temcrana cfi &■ ncghgcns . dicitur in Ecckfiaf}.?. Sunt iml 
fij , c\ui ita Jccuri funt <[ufi ficla iuftorum habcant . De 
utratjuc agitur in p-afenti capitc , 




1 



4 Ominus dicit in E« angelio Marc. ij. Vigilate Mams 
8 crgo ijuia ncfcitts tjtu hora Dominus ucilcr 
ucnturus csl-.omnibus di:ouig,late. i.Pc/r.4. Vctm 

i n , f rudcnlcs & u '£ hte j » oratioi 

mbus x p«rf. ad Thcfialon. f . Cum cnim d xcrint homincs Taulus. 
pax irfccuritas, tunc repentinus as fuperuemct mtcritus 
Sakm. Eccl 9 . Sunt mfh ataucfapicntcs ir opcra eorum in < , ■ 
tnanu Dci,& tamcn ncfat homo,utrum amore an odio dmus ' 
Jit-.fid omma mfuturumfi rU antur,nccra. lbi.S . Suntmwu 
aux mjccurifunt^uafi mslorum ficia habcant fed & hoc ua 
nijfimum iudico. Sapicntix C. q«j uigdauerit proptcr luccm 
atofccuruserit Quoniam d,gnos fiipfa circuit «uzrcns: 

Crcditcin r ,r,W 

dommo Dco ucflro irficuri eritis : credite prophetis eius & ' ' 
.cunUacucnicntproflcraAobM. Cumte confiumptum p Ui Uh. 
tnucns , habcbisfiduaam propofita tibi fte : b- dcfiffusficut 

H 



1) 

Cj 



AJgv/tatf. ru5 <Iormie$. Rctfuie/ces, cf non erif <|ui fe cxtcrrcat. Aug. ie 
confif?Mb.*o.^cmo fccurus icbct effc m uita ifta auaz totatcn 
mtio nominatur y ut <jui ficri fotutt cx ieterwre mehor, nonjpt 
etiamcx mcliore icterior. Ucm ic fingularit. clcric. ExfedU 
multo kne timcrc^ malc fikrc, ct utilius efl, ut infirmumfi 
zfic cognofiat y ut fortis exxSlatfi, firtis uiicri ucht, ct infirmus 
cmcrmMcmic hb. arbit.Scmo fccurus efl m his bonis, ([wz 
fotcU inuitus amittere . ucritatcm autem atqi faficntiam nemo 
llicronym . am \ttit inuitus. Hicr.ic cohabit. clcr.ct mulicr. Nunquamfe* 
iurus cum thcfaurolatro tcneturinclufus. ncc infra\unam cat 
uernam hahbitans cum lufo tutus cfi agnus. \ffi uoluit fcnes 
trari^ui hoflcm frofrium in fuas fartcs iniuxit;ct intcflinum 
fibiglaiium iffe fuffonitfiuilocum hahtntionisfux aiucrfarij 
r " ingrcjfibus rcfiruauit. C aucnium ejl, ne auoi in uobis oftiz 
■tnum efllabatur in uitium . lieo nobis iominus celauitfui afe 
uentum, ut feniuh ftcttationisinccrto fcmfer iuiiccm noflri 
' 1 crciamus efie ucnturum , quem quanio uenturusfit , igno* 
ramus . Greg. in Vajloral. Quibufiamfctfe magnituio mrz 
tutis occafiojuit feriitionis , ut cum ic confiicntia uirium im 
oriinateficuri eficnt, pcr negligcntiam inoriinatc morcrcnfi 
tur . bAater emm neghgentice folet ejfefccuritas . Viicnio 
trgo merctricem. \ie\i tAagialcnam , ie tua hbcraiione non 
icflercssfed ctiam \uiam cogitanio \ securuseffe nonicbcs. 
Confiicntiaenimflantcm euertit,& iefycratiofomaffum 
txurgcre non iimittit ♦ liem in tAorahb. Sce fe mcns ium 
uirtutts fuceficuritatercfoluitur , infiiiante aiucrfario inofit 
natce culfce 'clo ferfiratur . b* inie a Deo m aztcrnum longe 
fit, unic ct ai tcmfus fine cautelce cufloiia propm<ju<werif . 
Incajfum munita sunt wtcra 9 cum locus unus , k ([uo hofli 



aregorws 



2 » 

pttet aditu } non csl. munitus / Scepc quem tcnmtionis ccrtctz i 
mcnfupcrarc non ualw.t ,fua detcrius fccuntas Jlramt . Si> 
qua cfl prxfcniis tcmporis lcciitia tta csl agcnda } ut nunquam. 
amarttudofitmrinidicyhmcmoriarccedat . rlcrunquc hoflts 
calltdus mcntcm cuiri pcccato juppUntat } cum dcrutna affh 
ftum rcjhat, irfccuntaiis pcfltjircc blanditvs fcductt .Qui 
igitur mcntcjccuruscft , de prcctcritis int([u\taiihus ipfc Jib$$ 
teftis cfl : quia innoccns non cfl . Cumfy mcns fccura rcddi 
tur, in corporc animus luxatur . Cum bona fratrcs agitisfcnk 
per ad mcmoriam malc aclarcuocctis i ut dum caute culpacoz 
gnofcitur, nuthjuam dc bono opcrc incaute animus lcctctur. 
horam ucro uliimam dominus. nofier idcirco uoluit efji incogni 
Um } utfcmpcr pofjit cjfcfuf])ccla:ut dumillam prccuidcrc non \ 
fpjjumus } ad illamfinc intermifioxc prccparcmur i ifidor. jf^ 
Nequc lufius dc jua mftitia confidat } ncauc pcccator de Deii 
mifcricordia dcfferet: fcd habeat m cordc fbcm pantcr ct me i 
tum . Sk fterct mifcricordiam ut tufiitiammctuat . Sic fpcs 
indulgcntiam erigat } utmctusgchcnna: fcmpcraffltgat. Idcm : 
k summo bono hh. z. cap. quamuts iuftorum conucrfatia 
inhac uim probabihs fit , inccrtum tamcn hommibus cffcad 
qucmfmtfinem prctdcftinati : scd omnia rcfcruari futxtroexa 
mini.lbiii. Quamuis pcrpxmtcntiampropitiatio pcccato; 
rumfit :fincmctu tamcn homoeflc non debct } ({uiapxnitenz 
ticcfatisjacliodiuinotantum in ciucmn[uam pxnttcntcmpenz 
fxtur iudicw non humano . Ncquc enim oportct auandoftc 
fxnitcntcm dc peccatis habcre Jccurimtcm: Nam Jccurims 
ncgltgcntiam parit . Ncgligentia autcm fccpe incautum ai 
uitia tranfaUa rcducit . Ihi hh . 5. cap. uliimo. Nullus de vci 
iudicio Jccurus ejfc potcft ; cum etiam dcoiiofis ucrbisrcd; 

H ii 



tucas. 



<?cn<ta yi^ rdfio ♦ Quamuis cnim (\uif<\ue fit iuslus : tamcn 
dum cx corporc iflo cgrcditur ^pcrtimefcit f ne dignus Jupi 

jhtw fit ♦ 

DcTimore* Cap* XVI, 

SVeciestimorisJcxfint.Trimadicitiir timor naturalis.hoc 
timoretimuit Chriflus tAarc. i^.Cocpit lcfuspaucrc ettcs 
dcrc Secunda esl timor mundanus. <jn plus dchito quis timct 
corpori fuo ct ficprohibctur. fiAathjo. Nolitc timere eos y ct c. 
Ter^cfliimor mundanus ,quado quis nimis timct rchus fuis 
ficuti iuditi . loan. Nc Jvrte ucniant Romani,ir toUantlocum 
nojlrumir gentcm . Quarta csl timor fermlis , <[uo <juis E& 
tncnsgchcnnam uel temporalcm pcenam continct fe a pcccato. 
Quinm ctt timor initialis ,<jucm perfetta charitas Jiras mxttit. 
i. loan. 4-. Scxta ly ultima cfl timor filiahs ^ui cfl cum pcn 
fccta charitatc. decjuo ait Vfal. Timor domini fantlus permaz 
nct in sccculum fccculi , l?c. de quibus copiose in prcejenti 



Afocalyf . 




Ominus dicit in TLuagdio Math. *o. ly Lucet 
iz. Solite timere eos <\ui occidunt corpus, anV/ 
mam autem non poffunt occidcre :Jcd pctius 
timcte eum y <[ui potcsl animam ir corpus mit 
tere in gehennam. Apocalyp. x4« Timete dominumir date 
iUi honorcm: au\a ucnict hora iudky eius ir adoraic cum } <]u\ 
lc.Afoflolus fi cit cr " lm & tcrram. 1 \\can. <K Timor non cfl m charitate; 

fcd perfcUa charitns fvras mittit timorcm : auomam timor poc* 
nam habct ♦ qui crgo timct non ejl pcrjictus in charhntt* 



Dcutcrono, 



x.Vetr. i, Im timorcincohtus ucflri tcmporc conucrfamini. Vctrus. 
Ibi z . Dcum timcte : Regcm honorificatt. Ihh Confidcran 
tcs in timorc caflam conuerfationem ucflram.Vaul.ad Row.S, N>t 
Non enim accep iflis ffiritumferuitutis iterumintimore: fci 
acecpijlis ipfum ffiritum aioptionis fiiorum, in t[uo clamamus. 
Abba paterAd Ephcfs. Qratias agcntcs fempcr proomnibus 
in nominc domini noflri lefu Cbrifli, Deo et patri fubiccii in* 
uicemintimorcChnfli ifci". No/i altumfapcrc Jcdtimc. 
Ad Hcb. 4. Timeamus fratrcs ne firte rchtla pollicimtione 
introeundiin requiem cius^exiflimctur ali^uis cx nobis decjje. 
2.ad Timoth.i.Non cnim dcdit nobis Veus ftiritum timoris; 
fcduirtutis 3 dilcttloais ir fobrietafis. t. ad Timoth. T. Pecz 
cantcs coram ommbu.s argue : ut 6~ ccetcri timorem habeant. 
Veutcr.cap.^.Vinlitcr agite ctconfirtamini'Nolite timcrc. 
Zachar. btohte timere y confirtcntur manus uefirce dicit do zachariau 
minus cxercituum . Nohte timere . hcecfunt crgo uerba ([uce 
jhcielis , I o<[uimini ueritatem unufqutfquc cum proximo fuo* 
Salo. Vrou.n.Qui timct prceccptum in pace uerfabitur.lbi.i 4. $a i m01 ^ 
Sapienstimctir dcclinat a malo. Stultus autem tranfiht &r 
confidit . Ibi. 24. Timc dominum fii mi, ir regem: & cum 
dctracloribusnon commifcearis. Ifci.4. In timorc dominifului 
ciafirtitudinis ,&fityseius trit fpes. Himor dominifins 
uitce:utdeclineta ruina moriis. Ifciif. Ver mifericordiam 
ijr ftdem purganturpeccam: per timorcm autcm domini dccli* 
nat omnis a malo. Timor domini difciplina fapicntice & 
gloriam prxcedit humihms ♦ Ibi. 2$. Non emulctur cor tuum 
pcccatores ;fcd in timore domini eflo tvta die, l? habcbis 
Jftemin nouiflimo . lbi z$. x Qui timethominem cito ccrruct, 
<iuijl>er<a m domino fubleuahtur. Bclcfiaflic.*, Timcnti 



iorrimum lenc cr\t in extremxs \ ir in dlc dcfunttionU 
eius bcncdicctur . Timor domini ghria , lcetitia , ir corot 
na exultaiionis . Timor domini delcclabit cor , & dabit , 
Utitiam ir gaudium in longitudinc dicrum • Iriitium fat 
pxcntice timor domini ♦ Coron a fapcntix timor domini , rc> , 
flens pacem irfalutis fruttum . , Radix fipicntix efl th . 
merc dominum , ir rami tUius longxui . Timor domini 
expellit peccatum ;nam <jui finc timorc cf[ , non ^oterit mt 
Jlificari . Non fis contumax ir incrcdulus timoris domi? . 
rit , ir nc acce(?eris ad illum duplici cordc . Ibi. i. Ser* , 
ua timorcm domim , ir iniUo uetcrafcc . tActucntcs doi 
triinum fujlincte mifcricordiam cius , ir ne deJlcUatis ab 
i!fo, nc cadatis. Qui timctis dominum , crcdite illi: ir, 
non cuacualitur mcrccs ucttra . Qui timctis domiuum f 
fycratc in iUum : ir in obleUationem uemct uobis mfe^ 
ncordia . Qui timctis dominum , ddigitc lUum : ir lUuz , 
minabuntur corda ucMra . Qui timcnt dominum , in(\uiz 
rent (\uce bcneplacim funt ei ; ir ([ux dihgunt cum, replex 
buntur lcgc ipfius . Qui timent dominum 3 pntparabunt 
cordajua , ir in conffeBu iUius finctficabunt [animas 
Juas . \ Qui timcnt [dominum , cuSlodiunt mandatn cius r 
ir patientiam habebunt\uf([ue ad infpeUioncmillius Abi 7. 
ln tuta ariima tua time dominum .ibi* J 0. Qui timcnt dof 
rrixnum , eruntin oculis eius. Ibi if. Qui timct Deurn, 
jhciet bona, ir qui continens csl iufhtite , apprehcndct \h 
\am. Ibi Qui timet veum , conucrtetur ad cor Juum . 
lh 15 . Hihil melius ejl , ([uam timor Dci , ir nM dulcius 
(juam refticerc inmandatiseiusAbi IT.TimorVei fuper 



0 



omnia fe fuperpofuit ♦ Ecatus homocui donatum cft habcz 

retimoremDci ♦ Qui tcnct illum cui affxmilahtur l Timor 

Tiei initium dilcctionis cius ;fdci autcm initium agglutmanz 

dum efl ci ♦ \bi. g« rimcnti Dcum non occurrcnt mala Jcd 

in tcntatione Dcus conferuabit illum Abi.l*. Qui timct do-j 

minum y nihil trepidabit } i? non paucbU 9 tfumam ifCccJl 

(jtescius. Timentu dominum bcam cslanwwaus. Ocuh 

domini super timcntes eum . lbi.40. Tmor domim fuut pa 

radifusbencdiciionis ; & fupcr omnem gloriamopcrucrunt 

illum. AuguJl.JupcrVsi. Txmor prcejens fccuritutem gei Augufiinut 

nerat fempiternam . Timc crgo Dcum, qui Juper omncs cfl y 

ir humincm non firmidabis . Idcm dc uerbis domini . Quid 

timct homincm homo in finu Dci pojitus ? . Tu de illius Jtuu 

nolicaderc. QuicquidiU pajjus fucris ,<?d falutem [ualebit 

non ad pcrniciem . In epifl. \ad Uici ony. Qui uera uirtut 

te jirtis e[l > nec temcrc audct j necinconfultc timet. Gregor. Gregoriui . 

in tAoral. lib . »; Qui timet Dcum , nihil neghgit , timcre 

Deumcjl, nuUa<[a<z fkcienda funt, bona pratcrire .hb.z. 

In uia Dci a timore incipitur , ut ad firtitudincm ueniatur . 

Nam ficut in uia fcecuh audacia Jortitudincm f ita in uia 

Dci audacia dcbihtatcm parit . & ficut in uia Jceculi ti t 

mor dcbditatem , ita in uia Dci timor firtitudmcm gicrnit . 

Nullum gcnus mortis bono t isr recle uiucnti mctucn s 

ium ejl . Idcm i;i Paflordi ♦ Ignorat itaque gratiam li z 

bertatis , quem hgat fcruitus timoris ♦ Vraua mens fi non 

frius per timorem aucrtitur , ab ajfuetis uitus non emen* 

datur. Superlob Quum ex pcccatu prcejen: pcenamez 

tuitur 9 i^.<mnexaDeiJhcics non amatur Aimorex timort 



timore cjl,non cx humiUmtc .Hicro.fupcr bAath. Timw Dci 
corngit, limor hminum diffcrt dclioncm } fcd uolunmtcm non 
mjirt, fcd auidiorcs rcddit ad crimcn t (\uos aliquando juffcnz 
dit a cnminc . idcmfupcr Amos hb.i. imbccillims corporis 
ifl firiitudo wiqm; & rurfum fdriitudo corporis imbccttms 
cfl animx . Mla rcs nos fu ab omni pcccato feruat immuncs y 
Hmlrcfiu. ficuttimor fuppliciorum 9 ir amor Dci. Ambr. incpifl.ad 
Simphcian. Sapicns non mctufrangitur t non potcflatc mumz 
tur, non attoUitur proftcris, non triflibus mcrgitur, nccut par 
uulusfluttuat, ut circunjiratur omni ucnto doclrinz . fcd mat 
nct pcrfcBus in Qhriflo jinuiitus charitatc, radicatusfidc f O* 
timorc domini . Qui timct Dcum dcclinat crrarc : Ir ad uirz 
r , tutis fcmimm uias fuas diri/it . Iftdor. Ttmor cnim fcmz 

pcr cmcndat . Timor cxpcm pccaxtum,0' non rc> 
frimit uitium. Timor cautum ficit homincm atc^ 
foUkitum.Viiucrhtimornoncft,ibidc* 
folatio uitcccM • Vbi ucro timor non 
cjl, ibi fcclcrum abundantia cfl f Si 
Dcum mctucrc in tranqmUi 
tatc uolumus cius 
iudicium 
jk Ipcrcuffwncs attriti timcamus » 



Dc Tencatione. Cap. XVIL 

S T fertmfia cxpcrimcntifamptio dc co (juodtenmtur t 
an fciat^ ucl pojfxt, ucl uclit . Aducrtc tamen (pxod alh 
quando tcnmtBcus nonut ahcuius fibi incogniti expcnmcnz 
tum famat f fid ut bonum occultum alys manifeslumfaaat. 
Vermittit nanquc Dcus homincm tcnmri ut difcat ^uoniam 
multo pcr armafirtior cffcilus cf?, ucl ne magmtudinc donot 
rum extollatur jj- utcrcditifibi thefauri fignum acdpiat.Nec 
tnmcn imbeallcs dcbcnt appcterc fc uclle tenmrijed lUud 07 
mnmo dcfidcrare quodfaluator nosler docuit. Et ne nos induz 
cas in tenmtioncm / Dc islis igitur in prccfcnti capitc. 

^BIRTrSWJ WKKTRtJ H^It J«Jj ( Jb IWjyl. \&\*j\to iuA>\i £Mtt4'ttO 

Ominus dicit in Euangcho Math . z<z . & Mjf ^ gf# 
iVWc. 14. Orafc 6- t/i^/nrc nc mtrctis in M<ireuj. 
tentationcm. Luccc 8. Eccc dcdi itfbis potcsla Uc<«. 
tcm calcandi fapra fcrpcntes & fcorpioncs: ct 
fapcr omncm uirtutcm inimici: & mW uobis noccbit. Vcrum 
tamcn in hcnolitc gauderc: quia fbiriius uobis fubyciuntur. 
Gaudcte autcm quod nomina uctlra fcripta fant in cochs . 
i.Vctr. Oportetcontriflanuarvs tcnmtiombus } ut probatio Tctm. 
ucslrtefida multo pmtiofior fit auro, quod pcr igncm probaz 
tur . ibi 8. Iratrcs fobnjcflcte^ir uigHate*: qu\a aducrfarius 
ucfler diabolus 3 tanquam leo rugiens arcuit , qucercns ([uem 
deuorct : cui rcfislitefirtes infalc. z. Ih.z. Nouit Dcus pics 
Ae tentationc criperc i iniquos uero in dicm iud.icv\ rcfcruarc 
cruaandos.lacob.*. Omncgaudium cxislimatcfratresmci 
cumin tcntationcs uarias inciderit'is : fdentcs (piodprolatio 
fidci ueflrcc paticntiamopcratur , Bcarus.uir .jui fnffcrt tenz 

l 




_c ..... . 

tatione eripere: imquos uero in diem iudicy rcferuare crucian 
Ucdbus. ft 0$ % [ aC ob f T, Omnegaudium exislimate fratrcs mci cum in 
tentationes uarias incideritis ifcientes (juod probatio fidci uet 
fiirx patkntiam o\xratur . Beatus u\r(\ui fujferi tcntationcm: 
■xjuomam cum probatus fucrlt , accipiet coronam uitx . Ibi 4. 
Refittitc diabolo.Cr fugiet a uobis ♦ Kppropinmiatc Dco,cr 
TduUi flppropinquabit uobis i . Paul. ad Coriru 10. qui fi exislimat 
Jlare,uidcat ne cadat ♦ Tcnmtio uos non apprchendat f nfi hut 
inana, z.lbi *o. Arma militiuc ucflrcc non carnahafunt ,fcd 
fotentia Dco . Ibi t*j Vos mct \pfos tenmteji cflis in fideipfi 
uos probate . Ad Hcbr. In eo cmm in quo pafifus. csl ipfc &r 
tenmtus, potcnscfil^r cis ([ui tcnmntur auxdiarx ♦ Idemi.&d 
Corith.io. Fidclis autcm Dcus cfil,([ui non patictur uos tcnmz 
. • M rifupraid([uodpotcsl\s:ficdfixc\ctet\am cum tcnmtioncprot 
ucntum } ut pofifitis fuflinere ♦ SakJLcclcfiaflic.z.ftli acccdcns 
S*bm. adferuitutcm Dei } & fia \n iujlriia & in timore : b- prxpat 
ra animam tuam ad tenmtionem ♦ Ibi zj, Vafa figuh probat 
firnax , & hommes iuflos tentatio tribulationis ♦ ibi Ti* 
mcnti Bcum non occurrcnt malajcd in tcntationc Deuscont 
feruabit illum , ct hberabit a malis. Ibi \T. Fi/i in uim tua tcnta 
>q animam tuam,et fi fixerit nc([uam } non dcs illi potefiatcm. Aug. 

Au «rt f u ? er ffl* V lta no ^ ra in ^ ac p cre ff' inatl0ne non ¥ ote fl 
cffe fine pcccato.finc tcntatione f ([uia profittus nofilcr per tcn 

tatwnem noflram fit. Ncc fibi ([uifauam innotcfat, mfi teniat 

tus : nec pot coronari n\fi uicerit,nccpotcfil umcere.nifi ccrtaz 

ucrit:nec po'efil certare^nifi inimicum ct tcntaiwnes habucrit. 

supcr Vfal. 41« Tantum admitiitur diabolus tentare ,([uantum 

Ubi prodcfl.ut cxerccaris, ut proberis,ut qui te ncfcicbas afe 

Hicr$ny mus ^ ^ians i Hicro. \n cpfil. Dum paruus cfil hofil\sfm* 



i 



J4 

terficeutne^uitia eliddturinfeminc. Sihil conflantius co\ui 
uincit diabolum, mhd intolcrabihus co, qui a camc fupcratur: 
Siaflracxhnonfuntjnundain confpcctu vei , quantb maais 
noshomincs, auorum wca tcnatio cfl . Diaboh fagittce ieiunw* 
rum attjuc uigihdrum fngorc rcflringcndai funt. Grandis er* . 
<?o uirtus cfl, Lrfohatcc dJigcnticeJupcrare ([uod natusfis in 
^carne^ir non carnahtcr uiucrc . Hoflis callidus tarda ad mor 
tcm fuppliciaconaMircns animas cupit iugulare,non corpora . 
Ambr. m hb. dc Soc . Sulla mcns cf, nulla anima, ([uce non Mnhofm # 
rccipiat cnam malorum motus agrcflcs cogitationum . ln cfuaz 
dam cpiflola . TcyUamcnta tua fi ad tc rcfiicias^grandia sut: 
fi ad bcllatorcm fortiffimum fludus ir umbra ccrtaminis. 
Vcus ipfe ommumrcchr ac dommus \cum ovmi angchrum 
mihtta cemmcn tuum ^cxpcciat , tibty contra diabolum dimiz 
canti parat aitcrnimUs coronam . Circg. hom.z.Plcrunquc, Gre & orm * 
<ju\ plus in contcmplatione rapitur, continoit ut amphus m tcn 
tatxoncfatigetur . Hoflis cnim noflcr cjuanto magisnosfibi 
rcbcllarc confyicit ,tunto amplius cxpugnarc contcntit. ca 
tmm pulfarc ncgligif, <[uos auicto iurc fc pojfidcrc fcntit. In 
pajl. Humanum cSl in cordc tcntationcm pcrpcti ; dcemoniaz 
cum ucro cjl in tentationis ccrtaminc, in opcratwnc supct 
rari . Idcm in bAoral Kntiauus hoflis cx proprw ccrtamine 
dum fc fuccumberc conftdcrat , ad aha tcntaiwnum bclla r.tf 
flaurat . Intuctur humani gcncris umufcumfuc morcs , 
cuiuitiofint propinaux , &r tUa opponit antc facicm ad qux 
faciliusnowt inclinaremcntcm .Hccc ag\t diuina mfcricordux 
ut cx una cadcmq; rc } cx qua carnahbus dat flagcllum, 
ex ea ffirituahbus uirtutis praflet incrcmcntum . Quafi 
creo lupus grcgcm dxfjipat j cum fdclcm populum diaboz 

I ii 



lus fcr kntationcm nccat. Quamuis occafw ferfccutionis 
dcciljmbct tamcn & pax nojlra martyriumfuum: quia & f\ 
carnis colla fcrro nonfnbdwms : ftmtuaU tamen gladio cama 
n Z cm ha dcfidcnam ucntrc clucidamus . Origencs. Qui bcnc cxit 
dc tcntaiionc } & ([uem ttntatio frobabdem rcddidit,ijlc ues 
nit ad Juauitatcm iudicij. Si crgo uideris aliauando ferfccutot 
rem tuum nimium fcuicntcm:fcito([uiaabauslerofuo dcmonc 
perurgctur, Omnis homo ([uialium in corpore pcrscquitur, 
frius iffc in cordc ferfccutionem fujlinere cognofcitur . Kam 
fi ciiam \]\c j aucm fccnitcntia Jcquitur , a]iau\d defubflaniia 
tulcrit, maius fibi ipfi diffrcndium fcaui fkcit : ctuia nemo babct 
ifidorui. inijlum lucrumfme iujlo damno ♦ Ifidorus dc Summo bono 
\ib.i. cap. i\ Quamuis dibolus tcntationcm iuflis femfcr inf 
fcrrc cufiatjtamenfia Dco fotcdatcm non acccfit^nullatenus 
adififcifottfl tjuod affetit . Non alibi diabolusfimentaconcu 
fifcenti&acccndit, nifi ubi friusfrauce cogitationis dclcttatios 
ncrn aftcxerit: qui fi a nobis frcrniturjine dubw iUc confufus 
tbfccdtt.Tanquam incrmis diabolus uincitur.quando dc afcrtu 
miquitate komincm dcfrauare conatur.Armatus ucrotunc int 
cedit,du fcr fycacm fanclitatis ct uirtutis ca aux fanttafunt, 
icflruit, auando i? aux decifitur fua dctrimcnta non fcniit ; 
fcdtanquam uirtutcs oMaz uitia funt ,fcclatur & ddigit .ln 
oculis carnalium diabolus tcnihlis efl m cleftorum oculis 
terror cius cjl uilis • Twwc cnim bcnc dc fc iudica.ntfinfti, 
quando ab as Deus, dcmonum tcntamcntajhllaaafacit inteb 
hgi. Diabolus cjl Jcrpcns lubricus : cums fi capiii, idejl prit 
mx faggtf 10 ™ non refflitur; totus in interna cordis dum non 
Jcniitur illabitur . Tunc contra eum qucm poffidet diabolu $ 
acriusfcuit } auando fe uirtutc duina ab cocxpcUcndumcof 



gnofcit ♦ Dialolus cpuando dccipcrc cpnctrit , prius naturam 

uriiufcuiufquc attcndit,ir inde fe apphcat, undcaptum homifi 

ncm ad pcccarum afbcxit . Suncjuam cnim diabolus aducrfus 

homincm iujlum pugnarc ccffat . Aut cnim tribulationes corz 

a\s illi exaggerat ; aut dolorcs corporis Jufcitat . S&pe menz 

tcm lujli uarijs ucxationum doloribus uis dcmonum cruciat : 

undc ir interdum ufcpxc ad defoeratioms angufliam coarclas 

tur . Vcrmanenii autcm in Dei amore animx } i? ipfa talis 

anguflia ad mcritum proficit . Qucehbct cnim aducrfa iufius 

paiiatur,exDciuticpuc permijfu patitur . quodfihoc ipfiim 

td Deigloriam humilis rcfcratjjle cpii fic lccpiitur non fcpara 

tur a Deo, fed coniungiwr , cpxalibct atroci anguflia torcjuete 

tur . bAulta iuflus aducrfa in anima patitur injligatione dct 

monum :fcd in talibus tcntamcntis pcrirc a uita aiterna non 

fotcfil, quiapius dominus ad damnationcm culpaz non reputat % 

quod de fiuce maieflatis pcrmijfu y nclcns c[ui patitur portat ♦ 

Nfl>?i ibi pcccamus ubi cupiditate ucl uoluntatc dcflcclimur ♦ 

Facilc uincimushoflcm ([uem uidcmns : cpxem autem non uidcz 

tnus dijfialc a nobis cxpcllimus ♦ Tcntatio arguit nos y non 

interficit: Eum autcm diabolus tam degluiiflc dicitur: quem 

iam perfecto fcclcrc dcuorarc uidctur. Cyprian. Quanto maf cyffm^ 

ior Jucrit pcrfccutionis imuria Jantoiuflior fict te* grauior 

yro pcrjccutione uinditia. \n uita Vatr. Sicut criim aurum & invita Vair. 

nrqcntum probat ignis: fic cor monaci tcntaiw.Vbt crux Chri 

Jti Jupcrindmtur, non prceualcbit mahtia diaboli. Euficb. Isihil Eu/eb »s. 
terribik efl,ubi dilcclwcfl. Vro nihdo dolor cfl,ubi fidcs Chri 

Jli ejl. Mmor cjl <jui nos cripiet, quam cjux tcntat , K 



Dc Tribulanone. Cap, XVIIL 



TRibulatio a tribuhderiuatur . Ejl autcm tribulus hcrba 
fbinofa ir pungitiua, undc tribulationcs isr plagce. cr 
fipkrunquc pcr acrcas potejlate: fiant, mmcnfinc arbitrio 
omnipotcntisDci omnino non Jiint . Itaquc cum fmt a fummo 
bono f amandai hr amplcc~lend£ funt. ir cumjucrint in Cbri 
Jlo capitc , Ir fint uia ad regnum cxlorum , tanquamrcs mv\ 
gnce ir pretiojat habcnd<zjunt,de qwbus in prcefenti capite^ 

S 'fej^Sjfa* Dominus in Apocalj. Ego quos amo, ar; 

A^VU f Z uotrca fa 0 ' Acl > A f°A* 4 - Per multas 

m mSU0h tribulationes oportct nosintroire inrcgnum 

iWus. StlgPjS^ Dci.z.Yaul.adCorint.+. In omnibus trit 
bulationcm patimur , Jcd non angujliamur . Af oriamurjcd 
non dejlituimur . VcrficuUoncm patimur fed non dcre\m([u\ 
mur. Uumihamurjcdnon conjundimur. Vcycimur Jednon 
pcnmus. Scmpcr mortficationcm lcfuChriHi in corporc jio? 
flro circunfcrcntcs , ut & uitalefu in corporibus nojlns ma> 
nififlctur. i.adThefJalon.l. Nemo moueatur intribulat 
tioriibus. Ipfi cnimjcitis quod in hoc pofitifumus . hd RomS. 

.ml Nonfolum in fyeglorice filiorum Da ,Jed ctinm in tnbulatioz 
riibusgloriamur .Jcicntcs ([uod trilulatio patieniiam operatur. 
ad Ephcs. Vetofratres ncdeficiatis in tribulationibus pro uot 

luiiih. bis , ([\kc ett ftes uefilra. ludit. 8. Qui dco placuerunt y per 
tnultastnbulationes tranfierunt fidelcs . lUe autem (\ui tenta* 
tioncs fuas nonfufccpcrunt cum iimore domini f kr in patien* 
tiamfuam, exterminati funt ab exterminatore, & aferpenz 



tibus fcrieru nt . nos crgo non ukifcamur nos fro his qucc 
fatimur f fcdrcfutantcs fcccatis noflris hccc iffi fifphcia mi* 
nora effe flageUa domini, <fuaf\ ftrui <[ui corrifimur ad emens 
dationcm, ir non ad ferditioncm noflram euenifccredamus. 
Tobice s.Bcncdicium cjl nomcn tuumDcus fatrum noflrorum:. Tohku 
qui cum iratus fucris mifcricordiam facics, ir in temfore trk 
bulationis fcccata dimittis his ([ui inuocant tc . hoc autcm fro> 
ccrtohabct omnis a\ui colit K^uoduita eiusfi m frobatione 
fuit coronabitur,f\ autcm in tnbulatijriefucritjibcrabitur,ir 
fi in corruvtioncfucnt, ad mifcricordiam ucnnc liccbit. N 7 om 
cnimdclcclans m fcrditionibus- noftris^uiafofl tcmfcjlatcm 
tranquillumfiicis, & fofl^achrymationem & flctum cxultap 
tioncminfundis. Salo.Ecclcfiart.z. Tius & mfcricors eft Sal °mon; 
dcus, & rcmittit in dic tribulationis fcccam; ir frotcclor cfl 
ommbus cxtprentibus cum in ucntaie . ibi. y> . Sfcctofi mh 
fcricordia Dci in t tcmforc tnbulationis , a\uaf\ nubcsfluuicein 
tcmforc fccitatis . Auguft. m serm. quodam . NuUus fcruus 
■Chriflifine tribulationc esl . Si futus te non halcrc ferfccuz 
tioncs, nondum cocfisli ejfc christianus . Sufcr fsal. Si fros 
miffa fatris bcne agnouisti f non timcas flagcUari, scd exhcera 
dari. Idcm sufer loan. Quod tc dominus fcrmfit fati f flas 
geUum corrigcntis est, non fccna damnantis. 'Ad bcereditntem 
fimfitcrnam crudimur , hr flagcUari dcdignamur. In efisU 
Nonfacile mucmuntur in aduerftate fraftdia , (^znonfuec 
runt in face ([uxfim . Qui in hoc fccculo flcgeUarmon mercli 
tur, in alio in aitcrnum torquebitur .Cum cnim adommoflas 
gcUamurir faticntcraccifimus,ct humditcr gratias agvnusft 
mahfucrimus, feccatorum indulgcntiam accifiemur.Siautm 
bom et bcatitudmcm confc^ucmur. Hicro.m cmt.ad Hehod^ 



Uiaorym. Qujs non tribulari udit l c\uh fc non malcdici dcfidcrct , ut 
mcrcatur CfcriHi uocc laudari , ir cxlcfli copioficti mercccii 
muncrari { Vtinam contra domim mci nomcn atquc iuflitiam 
cunttainfidehum turba mc ycrjc<[uatur f i7- tribulct . In cpift. 
ad Cyprian. Quantb in hoc (azculo pcrfccutioni bus f paupcrta 
tc /mimicorum potcntia ^uclmorborum cruicXxtatcfucrimus 
ajjlibti ,tantb pojl refurreclionem in futuro maiora prcemia 
confcqucmur . Qui fcmcl rccipxt mala in uitn fua, non cofdcm 
cruciatus patitur in mom t quos cVt pajfus in uita . tAulto mes 
\\us csl (lomachumdolcrc c]uammcntcm . Magna cjl ira y fi 
pcccantibus non irafcitur Deus . Medicus emm fi ccffaucnt 

Kmhrofiu . curare , dcffcrat. Ambros. in \ib. de morte Satyri. Quid in 
hac uita non cxpcrimur aducrfa ? . Quid non proccUasjcmpeflt 
tcsq; pcrpctimur f Quidnon cxagxtamur incommodis cums 
farcitur mcritis ? Idcmdclfiac. M'dti funt qui otio^uce^ 
runt Chriflum, & non inucniunt, l? funt c[ui cjucerunt cum 
in pcrfecutiombus br cito inucmunt. iripfe in pcricuhs fidt 

Greimut. \\um fuorum adcjl . Grcg.hb.z.Moral. Afflicli terrcm 
pcrdimuSjfcd ajfhttionem humihtcrfuflinentcs, coclcflia muU 
tiphcamus Aib.it. Aurcm cordis tnbulatw apcrit , cjuam 
fapc profjicritas huis mundi claudit. Santtorum mcntcs ceter 
nitntisprcemia przslolantcs , uircs cx aducrfitaubus fumunt : 
quiacrcfcente pugna glorwfiorcm fih non ambigunt manere 
u&oriam . Hcciorum dcfidcria dum prcemuntur aducrfmte, 
yroficiunt . Sicut ignis flatu prcmitur ut crefcat , ir unde 
quafi cxtingui ccrnitur , indc roboratur . Tantb ayixfauc adi 
ucrfimte minusuincitur, quantb contra lUam prcefcicndo paraz 
tus inuenitur . Si iniquus quifcjuc in hac uita pcrmititur proz 
•fycrari, necefie efl ? ut elettus Dei dcbeat Jub fagelhfra:no 

rctineri* 




.57 

rctincri . Ncmo quantum profcccritjifi intcr aducrjdcognoz 
fcit: quia unufquifquc fupcrni ioni gratiam in franquillitntt 
quictis percipitjcd quantumpcrccperit, m aducrfitatc pcrtur 
balionisoflcndit , Tanto maior fiducia mcntcm roborat } quan 
tb hancfirtior pro ucrimtc anguflat aff\\Uio. lfidor.Soldoq.hb. l f l & 0Y 
i.cdp.4. ^cmpcr Deushos hic uulncrat } quos adjalutcm pers 
pctuam prceparat. Idcmdc summo bono lib.$. cap. Ordinas 
ta cflmfcratioDeifluce prius hichominem pcr flagellacmen 
dat a peccato t & pojlca ab cetcrno fuphtio hberat. lilettus Dci 
dc doloribus huius uitce attcritur • ut perfcZlioncmuitcefuturai 
lucretur . lufletemporaha JlageUa ad ceterna proficiunt gaut 
dia , ideoq; ir iuflus in pccnis gaudcrc dcbct , ir impius m 
profpcritatibus timere. Ncque iuflo ncquc reprobo Dcus mifi 
fericordiam atque iuflitiamfubtrahtt . Nam ir bonos hic pcr 
affhelionem iudicat, &r illic rcmuncrat pcr mifcrationcm, ir 
malos hic tolcrat pcr temporakm dcmcntiam, ct iUic punit pcr 
tetcrnam iustitiam . In hac enim uita Deus parcit impijs, ir 
tamcn non parcit clcclis i in illa parclt c\cUis } non tamcn parz 
cit impijs . Quanto quifquc aut in corpore aut in mcntcjlagcl 
la Justinet, tantbfe in finc remuncran ftcret . dum multa da', 
mnabiha reprobi commiftJ?e uidcntur.dcfyeftia Deonullo 
cmcndationis ucrbereferiuntur. Ibi cap. z. Gcmina cstperz 
cujfio Dci, una in bonam partem } qua pcrcutimur m carne ut 
cmendemur . Altera qua uulncramur in confcientia cx charY/ 
tate^ui Dcum ardentium ddigamus . Idco veus iustum JlagcU 
lat 9 nc de iustitia Jupcrbiens cadat.flageUum nanquc tunc det 
let cu\pam f cum mutaucrit uitam.Omnis diuina percujfw 3 aut 
furgatio uitc prcefentis est : aut initium pcence fequcntis.Sam 
qmbufdamjlageUaab hac uxta inchoant , Ir in cetcrna pcrt 

K 



1 i5r* 



cuffione perdurant . Quamuis enim fiuna culpabis non pcrcut 
titwr ,una tamen percuffw intelligitur. <[uce hic ccepta,iUic per* 
ficitur 9 ut in his , <jui omnino non corriguntur , prceccdcntium 
fcrcuffw flagcllorum , feauentium fit initium tvrmcntvrum. 
Quibujdamjecrcto Dci iudtcio hic malceft, illic bcnc, fcilicct 
ut dum hic cafligati corriguntur ab xterna damnationc liberen 
tur . Quibufdam ucro hic bcne cfl, illic male . Vorro (juibuf: 
iamirhic malejLr illic male efl, quia corrigi nolentcs } &fla 
gcllariin hac uita incipiunt,i^ in cetcrnapcrcuffione damnan 
tur.lbi 4. Murmurare in flaocllis Dci, pcccatorhomo non dez 
bct^uia maxime per hoc aubd corripitur } emendatur . Vnuf* 
({uifaue autcm tunc lcuius portat auod patitur/i fua difcuffcnt 

ifo.tfa. malapro ([uxbus ilii infertur rctributw iufla.Tunc magisfunt 
Dei oculifupcr iuflos ^uando eos affligi ab iniquis prouidcntia 
diuina permittitur .Tunc iuflis gaudia fupponuntur cetcrna 
(juando prafcnti tribulationc probantur . Quantum enim in 
hoc f&culofrangimur, tantum in perpetuo fohdamur, ir quan 
tum in prcefcnti affligimur, tantum mfuturo gaudcbimus . St 
hk atterimur flagcUis,purgati in ludicio inucnicmur . Scmpcr 
tjcus hic uulnerat quos ad falutem pcrpetua prxparat. Cypri* 

Cyffw Dcfmet unufluifque de Deo uel de malis conaucriji quod 

patitur mtefogat fe mereri. Infrmitatem animaz infirt 
tnitate corporis uincamus ♦ Scientcs banc iraz 
Dci effe ccnfuram f ut <jui bencficijs non 
agnojcitur, plagis intcU 
Itgatur, 



DcParicnria* Cap, XDC 



ES T autcm patientia uirtus contumcliarum } tr omnis 
aduerftatis impctus xquanimitcr portans, ucl paticntia 
cjl honeflatis & utilitatis caufa rcrum arduarum isr diffch 
hum uoluntaria ac diutuma pcrpeJJw.Vnde paticntix JruBus 
ejtfuas JuorumJ, iniurias a? dctcra mala ceauanimiterfcrre^ 
Ea autcmfufius acccpta cjl circa omne difficile ct circa omne 
tcntationcm, flricTe uero cjl circa paffwnes cxtrinfccus illatas. 
Aclus ucrb patientiz cjl rcciperc pajjioncm. Itaq, animus nec 
Juccumbit, ncq, uindiclam infercntis appctit f dc (jua in prafcn 
ti capitulo multcc citantur autloritates ♦ 

Ominus dicit in JLuaugelio bAath. r. Bcati pat Mathtus. 
cifici, quoniamfiy Dci uocabuntur. Lucce ii. Lucas. 
In paticntia ucjlra pojjidcbitis animas ucjlras, 
Petrj. cap.z. Hrcc cjl gratia Ji proptcr Dci Tctm, 
conjcicntiamjubjlinctquis tnjlitias paticns imuJlc.Qucc en\m 
cjlgloria Ji pcccantcs lr collaphizati fuffcrtis ? . fcd fi kencfa; 
cicntcs patienter fujlinetis,hcec cjl gratia apud Dcum.lacob.i. l*coUs. 
Vrobatio fidei noflrce paticntiam operatux : patientia autcm oz 
pus pcrfeclum habcat } ut fimus pcrjefti ct intcgri in nullo dc$ 
Jicicntcs. Ibi. i". Eccc agricola cxpcziat prcctiofumfi-utium 
tcrrce t patienter Jerens doncc accipiat UmporaneumiT' feroti 
numifecir uos paticntes eflote , £r confirmatc corda ucjlra y 
(juoniam aducnius domini appropinquabit .Vaul. ad Rom. f. 
Tribulatio paticntiam operatur, paticntia probattonem.proba, 
tio uero fjicm . Spcs aut non conjundit.quia chantas dijfufci cjl 
in cordibus nojlris pcr fyiritum Jctnflum ,<jui datus cjlnohs. 

K ii 




timore cJl y non cx hunulimtc .Hicro.fupcr bAath. Timor Dci 
corngit, timor rominum diffcrt aclionem 3 fcd uolunmtcmnon 
aufcrt f fcd auidwcs rcddit ad crimcn t quos aliquandojiifpcn? 
dit a cnminc . idem fupcr Amos hl\ 2. Imbccillims corporis 
tfl firtitudo amynx; iJr rurfwn jdrlitudo corporis imbccillims 
cM. ammjc. Nulia rcs nos fi: ahomni pcccato jcruat immuncs, 
Afntro/iij. ficuttimor juppliciorum t ir amor Dci. Ambr. in epifl.ai 
Simphcian. Sapicns non mctu frangitur } non potcjlatc mumz 
tur, non attoUitur profteris, non triflibus mcrgitur, nccut par 
uulusflul~tuat f ut circunjtratur omniucnto doUrinx .fcd mas 
nct perfctlus in Qhriflo Junaitus charitatc t radicatus fide y ir 
timore domini . qui timet Dcum dcclinat crrarc : lr ad uir? 

IfiJorm ^ 15 fi mmm ^ f uas ^ lYl Z lt • Txmor cnim fcmz 

pcr cmcndat . Timor expellit pcccatum^i?' non rc> 
primit uitium* Timor cautum ficit homincm atty 
foUiutum ♦ Vliucro timor non cfl y ibi da 
folatio uitaicM ♦ Vbi uero timor non 
cjl, ibi fcclcrum abundantia cjl } Si 
Deum mctucre in tranquilli 
tatc uolumus cius 
iudicium 
uelpcrcujfwncs attriti timcamus • 



Dc Tentaz 



Dc Tcntarionc. Cap. XVH. 

ST tenmtio expcrimcntifumptio dc co quodtenmtur, 
J^an fciat, ucl po(fit y ucl uclit . Aducrte tamen auod alit 
quando tcnmtvcus non ut ahcuiusfibi incogniti expcnmcns 
twn fumat } fed utbonum occultum alys manifetiumfaaat. 
Fermittit nanquc Bcus homincm tenmri ut difcat quoniam 
multo pcr arma firtior cffctlus cfl, ucl ne magmtudinc dono* 
rum extollatur t & utcrcditifibi thcfauri fignum accipiat.Nec 
mmcn imbeciUcs dcbcnt appcterc fc uellc tenmrijcd iUud o* 
mnmo dcjidcrarc cjuod faluator noflcr docuit. Et ne nos indus 
cas in tenmfwncm / Dc islis igitur in prccfenti capite. I 
><1 *w iv ? iw& m\m li&ti *^«0 
Ominus dicit in Euangcho Math . zc . & M(tt fa ut i 
tAarc. i4. Oratc ir uigdate nc mtrctis in Marcu. 
tentationcm. lucce 8. £ C cc dcdi uobis potcfla Uc<". 
tcm calcandi fapra fcrpcntes & fcorpioncs: ci 
fupcr omncm uirtutem inimici: & mhd uohs noccbit. Vcrum 
tamcn in hocnohtc gaudcrc: quia fbmtus uolns fubyciuntur * 
Gaudctc autcm quod nomina ucttra fcripta fant in cochs . 
i.?ctr. Gportetcontrislariuarvs tcnmtionibus J ut p)-obatio Vctruu 
ucftrxfidci multv prcetiofior fit auro 9 quod per igncm probaz 
tur . Ibi 8. lcratrcs fobry cjlote jLr uig\\atc>: (\u\aaducrfarius 
ucfcr diabolus y tanquam leo rugiens circuit ■ qucerens <\ucm 
deuorci ; cui rcfislitcfirtes mfdc. z. Ih.z. tiouit Dcus pic* 
Ae tentatione eriperc : imfxm ucro in dicm iudicy rcfcruare 
cruciandos.lacob.*. Omnc gaudium cxiftimatcfratresmci 
cumin tcntationes uarias incidcritis : fcientcs c\uod p rolatio 
fidci uefiraz paticntiam.opcratur , Bc atusMir auvfiffcrt tcnt 




tatione eripcre: iriiquos ucro in diem iudicu rcferuarc crucian 
Ucobus. dos Aacob^. Omnegaudiumexislimatefratrcsmeicumin 
tcntationcs uarias incideritis ifcientes (juod probatio fidci uet 
Jlrx paiicnUam opcratur . heatusuirqui fufferi tcntatloncm: 
quomam cum probatus fuerit , accipiet coronam uitx . Ibi 4. 
Refiflitc diabolojLr fugiet a uohis ♦ Appropinquate Dco^ 
Taulus fippropinquabit uobis 1 . Paul. ad Corin. 10. Qui Je exislimat 
Jlare,uidcat ne cadat ♦ Tcnmtio uos non apprchendat,nfi huz 
tnana, z.lbi *o. Arma militice ucslrce non carnaliafunt fcd 
fotentia Dco . Ibi 15. Vos mct ipfbs ttntatcji cflis infidcipfi 
uos prohatc . Ad Hcbr. ln eo enim in quo paffus. cfi ipfc &r 
tentatus^ potcns cJIjIt cis f\ui tcntantur auxdian . Idenvi.ad 
Corithjo. Yidelis autcmDcus cfl^ui non patictur uos tcntaz 
rifupraidauodpotcslis:fedfucietetiam cum tcntationcpro* 
ucntum } ut poffilis fuflmere ♦ Salc.Ecdcfiaflic.z.Tih acccdcns 
s *^ m * ad feruitutcm Dci<Lrf\a in iuflitia & m timore : ir pnvpaz 
ra animam tuam ad tcntationem . Ibi zj, Vafa fguh probat 
firnax , & homincs iuflos tentatio tribulationis ♦ \bi $3. Tj* 
menti ncum non occurrcnt malajed in tcntationc Deus conz 
Jeruabit illum , ct hbcrabit a malis. Ibi 37- V&* w "ira tua tcnta 
ammam tuam,et fi fuerit nc([uam,non dcs illi poteflatem. Aug. 
Auruft fuperpfal *o. Vitanoslrainhac peregrinatione non potcfl 
ejfe fine pcccatoifinc tcntatione f ([uia profittusMoJlcr pcr tcn 
tationem nqjlram ft. Nec fibi ([uifauam mnotcfat, mfi tentat 
tus : nec pot coronari mfi uicerit^nccpotefl umcercjifi ctrta^ 
ucrxUncc po+cfl certarc,rifi inimicum ct tcntationes habucrit. 
supcr Vfal 4*. Tantum admittitur diabolus tentare ,quantum 
tibi prodcfl y ut cxerccaris, ut proberis,ut qui te nefaehas a tc 
Hicr$ny mu$ taftj^ • Uicro. in cpifl. Dum paruus cfl hojlisfih* 



*4 

terficcutneiiuitia eUaturinftimnc. Kihil conflantius eo^ui 
uincit diabolum, mbil intolcrabdtus co } (\ui a camc fupcratur: 
hi aflra ccch non funt munda m confycclu vei , quantb magis 
hosbomincs, fiorum uica tcnmiio cjl . Diaboh fagittx iciumo* 
rum at(fuc tugihdrum fngorc rcflrmgcndai Junt. Grandis er% 
?o wrtus cfl y ir fohcita: ddigcntixjupcrarc quod natusfis in 
'iarne,^r non camahtcr uiucrc . Hoflis caUidus tarda ad mor 
tcm fupplicia WtqArem animas cupit iugu\are,non corpora . 
Ambr. in hb. dc Soc . isulla mcns cfl, nulla amma, ([uce non Aw&r#/I« . 
rccipmt etiam fnalorum motus agrejlcs cogitationum . 1« auaz 
dam cpiftola . r £cntamcnta tua Ji ad tc rcjficias^grandia sut: 
fi ad bcllatorcm fortijfmum Judus & umbra ccrtaminis. 
Dcus ipfc omriiumrcchr ac domnus\cum omni angchrum 
mihtia cemmcn tuum % cxpcciat , nhf contra diahlum dum; 
tcanii parat xternimtis coronam . drcg. hom.z.Plcrunquc, Gr ^ onM " 
<[ui plus in contcmplatione rapitur, coniingit ut amphus in tcn 
tationefitigetur. Hojtacnim nojlcr ([uanto magisnosjibi 
rcbellarc conftncit ,tanto amplius cxpugnarc contcndit. coi 
. tmm pulfarc ncgligit; <mos ([uicto iure fc pojfidcre fcniit. \n 
pafl. Wumanum eff m cordc tcntationcm vcrpcti , dxmomaz 
cum ucro cjl in tentationis ccrtaminc, & in opcratione supct 
rari.ldcmin Moral. Kni\([uus hoflis ex proprio ccrtamine 
dum fe fuccumbcre confidcrat , ad alia tcntationum bella rti 
Jlaurat . intuctur himani gcncris uniujcuiuj([uc morcs \ 
cuiuiiiofint propxn([ui y & lUa oppomt antc fazkm ad (\uaz 
faahusnouU mcbnarementcm . H(cc ag\t diuina mifcricordia 
ut ex una cademq; re , cx <[ua carnahbus dat fagcllum, 
cx ca fjnrituahbus uirtutis prajlet incrcmcntum . Quafi 
trgo lupus grcgcm dijjipat y cum Jdclcm populum diaboz 

I ii 



*5 

gnofcit ♦ nialolus (piando deciperc (pixrit , p rius naturam 
uniuftuiufquc attcn&it,ir inde fc applicat, undcaptum homifi 
ncm ai pcccatum afpcxit . Sunquam cnim diabolus aducrjus 
homincm luflum pugnarc ccffat . Aut cnim tribulationes cors 
(ks 1U1 exaggerat y aut dolores corporis Jiifhtat . Sarpc menz 
tcm tufli uarijs ucxationum doloribus uis dcmonum cruciat : 
undc & interdum uftuc ad dcfbcrationis angufliam coarctat 
tur . Vcrmanenti autcm in Dei amore aninit } ir ipfa tahs 
angujlia ad mcritum profiat . Qucelibct cnim aducrfa iuflus 
fatiatur,ex~Deiuti(iuc permiffu patitur . quodfxhoc ipfum 
ad vcighriam humilis rcferatjflc qui fic lodiatur non fcpara 
tura Deo } fed coniungmr i (jualibct atroa anguflia toraueas 
tur . bAulia iufius aducrfa in amma patitur mjligationc det 
monum :fcd in tahbus tentamcntis pcrire a uita aitcrna non 
potcfl, a\uiapius dominus ad damnationcm culpce nonrcputat % 
quod de fuce maicflatis permijfu ,nclcns ([uipatiturportat ♦ 
Ham ibi pcccamus ubi cupiditate uel uoluntate dcflcclimwr ♦ 
¥acilc uincimushoflcm ([uem uidcmns : aucm autcm non uiicz 
mus dijfialc a nobis cxpellimus . Tcntatio arguit nos , non 
interficit: Eum autem diabolus lam deglutiflc diatur: qucm 
iam perfecto fcclcrc dcuorare uidctur. Cypnan. Quanto mcc/ cypiau 
iorfucrit pcrjccutionis imuria \ tanto iujlior fict irgrauior 
pro pcrfccutione uindicla. \n uitaVatr. Sicut cmm aurum & invita Vur. 
«rgcntum p-obat ignis: fic cor monaci tcntatio.Vbt crux Chri 
Jii fupcr induitur, non prceualcht mabtia diaboli. Euftb. Sihil tofo *** 
terrhlc efl,ubi dileclio cft. Pro nihilo dolor cfl y uh Jidcs Chri 
Jli cfl. tAaior cjl tjui nos cripict, auam aui tcntat , 
* X:V '\ "^r-^ *<forA&flin.t 'i^i 



»ww uij^w ^tutii l^itvSil^ 



k 




De Tribulatione. Cap. XVIIL 

>*. H£40b t^iNU > •«'j£*> '-A 9«tU f 1'Mt ji!r 5tfMU|kll\^Jtu 

Ri fcuIdfio^rifcuMcriud/ur . E/2 autcm tribulus hcrba 
tyinofa lr pungitiua, undc tribulationcs isr plagce. cr 
fi pleruntpic pcr acrcas potefldtc: fiant, tamcnfinc arbitrio 
omnipotcntisDci omnino non Jitnt . Itaquc cum fmt a fummo 
bono ^amandce lr amplcftendce funt. &r cumfucrintin Chri 
flo capitc , ir fint uia ad regnum cxlorum , tanquamrcs mat 
gnce ir preiiofce habcndcefunt. dc quibus in prafcnti capite 



n 'lSwli Ioi Dominus in Apocalj. Eoo quos amo, art 
aKo/J. guo&cafligo. Acl, Apo/U 4 . Per multt; 



Aff. Apo/f. 

■7l ^ibuiafioncjoporfcf wwoiri mrtgrttaii 
ftrahs. ilJfpK^ De *' x ^ au ^ a * Cormf. 4. I" omnifcitf rri^ 
lulationcm patimur , /c J non rtNgu/tawur . Apori<miur,/d 
noM dcflituimur . Vcrficuitoncm paiimur ,fcd non dcrc\in([ui 
mur. Humiliamurjcdnon confundimur. DcijCimur Jednon 
perimus. Sempcr mortificatwncm lcfuChrisli in corporc m 
flro circunfcrcntcs , uf & uitalefu in corponbus noflris ma> 
nififlctur. i.adThcffalon.^. Nemo moueatur intnbulai 
tionibus. Ipficnim fciiis ([uodin hoc pofitifumus . hd RomS. 
Sonfolumin ftc gloricefiliorum 66 Jcdctmm in tribulatiK 
nibusgloriamur .fcicntcs <[uod tribulatw patieniiam opcratur. 
ad Ephcs. Vctofratrcs nc dcficiatis in tribulaiionibus pro uoz 
UiA. his , <p* csl fpcs ucflra. ludit. 8. Qut dco placuerunt, pcr 
multastribulaiioncs tranficrunt fidclcs . Illc autcm <\ui tenta* 
fioncsfuas nonfufccpcrunt cum iimore domini f & m paticn* 
tiamfuam, extermmati funt ab extcrminatore, & aferpent 



tibus fcrieru nt . Ef nos crgo non ukifcamur nos pro his qufc 
fatimur,fcdrcfutantcs fcccatis noflris hccc ipfi fupphcia mu 
nora ejfe jlageUa domini, quafi ferui <[u\ corripimur ad emenz 
iationcm, dr non ad pcrditioncm nofiram eueniflccredamus.. 
Toha i.Bcncdictum cjl nomcn tuumncus patrum noflrorum: Tobiau 
ffui cum iratus fueris mifericordiam fiaes, h* in tempore trh 
bulatioms pcccata dimittis his <[ui inuocant ie . hoc autcm pro 
ccrto habct omnis <[ui coht te, <[uod uita ciusfi in probatione 
fuit coronabitur,fi autcm in tnhu\aUoncfucntJibcrahtur,i?; 
fiin corrupiior\efucnt, ad mifericordiam ueniic licebit. No»; 
cmm dclcclaris in pcrditionibus- noJlris,'<[uia pofl tcmpcflatem 
tranauillumficis, & pofljachrymationem isr jletum cxulta? 
tlonemmfundis . Salo. Ecclefiafi. z. Vius & mifcncors eft ^mom 
Tocus, b* rcmittU in dic tribulationis pcccam; & protcclor cjl 
ommbus cxtjuirentibus eum in ucrimle . ih. *f . Specwfi mh 
fcricordia Dci intcmporc tribulationis , <[uafi nubcspluuiccin 
tcmporc ficcimtis ♦ Augufl. in scrm. <[uodam . NuUus fcruus 
Chntti fine tribulationc cfl . Si fums tc non habcre fcrfccuz A ^ 
tioncs, nondum cocfiili ejje chnstianus . Sufer fsal St froz 
mijja fatris bene agnouisti } non timcas JlagcUari, sed exhcera 
daru Idcm sufer loan. Quod tc dominus fcrmifit fati f flas 
gcUum corrigcntis cst, non fcena damnantxs. *Ad hccredimtcm 
jcmfitcrnam crudimur , isrjlagcUari dcdxgnamur. In episf* 
Nonficile inucmuntur in aduerfimte praftdia , quje nonfucz 
runt m face ([uccfim . QuimlmfaiculojlcgeUarinonmcrcU 
tur f in alio m ccternum torquehtur . Cum cnim h dommo jla* 
geUamurir faticnteraccifimus,et huimhtcr gratias agvnusfi 
malifucrimus, peccatomm indulgcntiam accipicmunSiautcm 
bom ct beatitudmcm confquemur. Hicro.in cpist.ad Hehodb. 



Kmhrofi 



Wcronym, Quis non tribulari uclit i <[uii fe non matcdici defidcrct j ut 
mcrcatur ChnUi uocc laudari j| br cxlesli copiofiqi mcrccd^ 
munerarii V tinam contra domini mci nomcn atque iuSlitiam 
cunttainfidelium turba mc pcrJeajiatur^iT' tribulct • In cpifl. 
ad Cyprian. Quantb in hoc feculo perfccutioni bus f pauperm 
tc , inimicarum potcntia } uclmorborum crudelitatejuerimus 
aff liai ,tantb pojl refurrettionem in Juturo maiora prcemia 
confequcmur . Qui femel recipit mala m uita Jua, non eofdem 
cruciatus patitur in mortc f auos eff paffus in uita . bAultb mcs 
hus csl (lomachumdolerc quammcntcm . Magna cjl ira,fi 
pcccantibus non irafcitur Deus . Medicus emm fi ccjfauent 
curare ^defocrat. Ambros.in lib.de mortc Satyri. Quidin 
hac uim non cxpcrimur aduerfa f Quid non proccliasjcmpesli 
tcsty pcrpctimur f Quidnon cxagimmur incommodis cuius 
farcitur mcritis t \dcmdc\faac. Multi funt qui otio^u&f 
vunt Chriflum, ir non mucniunt, ir junt ([ui au&runt eum 
\n pcrjecutiombus isr cito inucmunt. ir ipfe in pcricuhs fidc 
Grtiorius . j ju;7J y£ orum a dcfl . Qrcg. hb. l. Moral. Ajflicli terrem 
pcrdimusjcd affhttwnem humihtcrjujlinentcs, coclcfilia muU 
iiplicamus . Ub. it. Auran cordis tribulatio aperit y ([uam 
ftpc proftcritas huis mundi claudit. Santtorum mcntcs attcr 
mmtis prccmia przMantcs , uircs ex aducrfitaubus fumunt ; 
auiacrefcentc pugna gbriofwrem fih tiow ambigunt manerc 
uittoriam . Zlcttorum defidcria dum prcemuntur aducrfimtc, 
yroficiunt . Sicut ignis flatu prcmitur ut crefcat , ir undc 
quafi extingui ccrmtur \ indc roboratur . Tantb fuifaue ad? 
ucrfimtc minusuincitur, ([uantb contra illam prxjciendo para* 
vms inuenitur . Si imquus quif([uc in hac uim p crmiHtur prot 
.ftcrari^ ncccfic cfl^ ut elettus Dci debcat fub flagellifrxno 

rctineri. 



.57 

retincri . Ncmo quantum frofcceritjifi intcr cJucrfi cognot 
fcit: quia unufquifjuc fuferni doni gratiam in Iran<juilhtittc 
auictis ferapitjcd {[uantumfcrccferit^ in aducrfitatc pcrtur 
bationisoflcndit , Tanto maior fiducia mentem roborat fiuan 
to hancfiriior pro ucrimtc anguflat affl&io. tfidor.Sohloq.hb. l fi < * orw » 
i. cdp.4* Scmfcr Deushos hic uulncratfluos adfalutcm pcrs 
petuam fr&farat. Idemdc summo lono lib.$. cap. i. Ordinas 
ta cf\mfcratioDei } ([uce prius hichominem fcr flagella emen 
dat a feccatojLr fojlca ab cetcrno fuplitio hberat. lclcBus Dci 
de doloribus huius uitx attcritur , ut ferfcclioncmuitcefuturaz 
lucretur . lufletemforaliaflageUa ad Ktcrnafroficiuntgauz 
dia , idcoj: ir iuflus in pxnis gauderc debct , Lr imfius in 
profycritaiibus timerc. Ncque iuflo nequc rcfrobo Dcus mit 
fericordiam atque iuftitiamfubtraht . Namir bonos hic pcr 
afflittionem iudicat^ijriUicrcmuncrat fcr m\fcrationcn\ ir 
malos hic tolcrat pcr tempralcm clcmcntiam, ct ilhcfunit pcr 
ttcrnam iustitiam ♦ In hac enim uita Deus parcit impijs, ir 
tamcn non farcit clcclis : in illa parcit clcctis', non tamcn farz 
cit impys . Quanto quifquc aut in corpore aut in mcntejlagcl 
la fusiinet, tanto fe in finc remunerari ftcret . dum multa da», 
mnabiha reprobi commiftfte uidcntur .dctyeBia Dconullo 
emendationis ucrbercferiuntur. Ibi caf. 1. Gemina estfcrt 
cuffxo Dci, una in bonam fartcm f qua fcrcutimur in carnc ut 
emcndemur . Altcra qua uulncramur in confcientia cx charit 
tatc^ul vcum ardentium ddigamus . Ideo neus iustum JlagcU 
lat 9 nc de iustitia fufcrbiem cadat.flagcUum nanquc tunc det 
let culfam f cum mutauerit uitam.Omnis diuina fercujfio, aut 
furgatio uitc frxfentis cst : aut initium f&nce fc^ucntisKam 
ijuibufdamJlageUaab hac mta inchoant , ir in xterna pcrt 

K 



cujfwne fer durant . Quamuis enim fiuna cripdbis non fcrcui 
titur ^una mmen fcrcuffw inteUigitur. ([uce h\cccxfta,\Uii fcrt 
ficitur } ut in his , c[ui omnino non corriguntur , prceccclcntium 
fercuffw flagcllorum , fcc\uentium fit initium tcrmcntorum. 
Quibujdamjccrcto Dci iudkiolic malcett, \\l\c lcnc y fcil\cct 
ut dum hic cajligati corriguntur ab ceterna damnatwnc libcren 
tur . Quilufdam ucro hic lcne cfl, illic male . Torro cjuibufs 
iamirhic male,& iUic male e% ([uia corrigi nolentesfrfla 
gcllariin hac u\tainc\fiunt,& in cetcrnafcrcujfwne damnan 
tur.lbi 4. Murmurare inflagcUis Dci, f cccator homo non det 
lct,c\M maxime fer hoc ([uod corrifitur xmendatur . Vnuf* 
duifc[ue autem tunc lcuius fortat ([uod fatiturjifua dfcuffcrit 
6 1 mala fro c[u\bus ilit mfirtur rctribuiio tujla . Tunc magisfunt 
Dci ocuhjiifcr iuflos ^uando cos 'affligi ab inic[u\s frouidcntia 
diuina fermittitur . Tunc iujlis gaudia fuffonuntur ttcrna 
■ciuando frcefcnti tribulationc prrolantur . Quantum enim m 
hocfcculofranmur, tantumin ferfetuofohdamur & c[uan 
tum in frcefcnu afigvnur.tantum mjuturo gaudehmus . St 
bic atterimurfagc\lis,furgati in ludicio inucnicmur . Scmfcr 
' rcus hc uulncrat c[uos ad falutem fcrfetua frxfarat.Lypru 
rwM. • Dc/inef unuf([u\f([ue de Deo uel de malis concferijipoci 
>{ iahtur intehgatje mereri. Infirmitatem animx infir* 

mitate corporis uincamus ♦ Scientcs hanc ir<z 
TXieJfeccnfuram,ut<[uibeneficysnM 
~~ agnofcitur, flagis intcU 
hgatur . 



DcParicnria» Cap* XIX* 



5* 



ES T autcm patientia uirtus ccntumcharum, ijr omnis 
aducrjitatis impctus cecjuanimitcr portans, ucl paticntia 
cjl honejlatis & utilitaiis cauja rerum arduarum &r diffich 
lium uoluntaria ac diutuma pcrpcJfio.Vnde paticntice Jruclus 
efl fuas juorumq; imurias ac ccetcra mala cecjuanimitcrjcrre^ 
Ea autcmjujms acccpta cfl circa omne difficilc ct arca omne 
tcntationcm, flricTe uerb cfl circapafjioncs cxtrinjccus illatas. 
Aclus ucrb patientice ejl rcaperc pajjxoncm. Itaq, animus nec 
Juccumbit, nccji uindiclam infcrcntis appetit t dc (jua in prafcn 
ti capitulo multce citantur auBoritates ♦ 

Ominus dicit in Huaugelio tAath. f. Bcati pai Mathtus. 
cifici, cjuoniamjily Dci uocabuntur. Lucce ii. Lucas. 
In paticntia ucjlrapofjidcbitis animas ucjlras, 
Petr.i. cap.z. Hcec cjl gratia Ji proptcr Dci Tctrus, 
conjcicntiam Jubjlinetcjuis triflitias paiicns imuJtc.Quce enim 
cjlglona Ji pcccantcs Ir collapbizaii fuffcrtis l fcd fi bencfhz 
cicntcs patienter fuJlinetis f b£C ejlgratxa apud DcumAacobj. itcohusl 
Vrobaiio fideinojlrce paticniiam opcratux : paiicntia autcm oz 
pus pcrjcclum habcatut Jimus pcrje^i ct intcgri in nullo dez 
ficicntcs. Ibi. 5". Eccc agricola expcclat prcciiofumfi*uttum 
tcrrce t paiienter jercns d<mcc accipiat Umporaneumi7' Jeroti 
num-.ficir uos paticntcs eflote , lr confirmatc corda ucjlra, 
(juoniam aducntus domini appropinquabit .Paul ad Rom. f. p rfM ? MJ 
Tribulatio patientiam operatur, paiicntiaprobaitoneniproba* 
tio uero fpcm . Spcs aut non conjundit,cjuia chantas dijjufa cjl 
incordtbus nojlris pcr ftiritum fanftum ,«Jui datus cjlnohs. 

K u 




AiHchr. io. Vaticntiacnimuobis ncccjfariacst^ut uolun 
tatcmvcifacicntcs, rcportctis promiffwncm. AdHcbr.u. 
Vcr paticntiam curramus ad propoftum nohis ccrmmcn, afbiz 
cicntcs in auUorcmfidci^if-confumatorcm lefum, ([u\ propos 
fito fibigaudio fusiinuit cruccm, confufionc contcmpm.i.Ai 
Coritb. (>. in ommhus cxhibcamus nojmctipjosficut Dci mi 
nistros, in mulm patientia, in tnbulatiombus ,in ncceffimiibus, 
in anvuftysjn plagis, in carccnbus , \n laboribus, in wgilysjn 
Salom iciunus^ in casiitate ir charitatcnon ficia. Salo. ProuJ4. 

Qui paticns cst, mulm gubcrnatur prudcntia : aui autcmimpa 
ticns cst, cxalmt (tidtitiam fuam. ihl 16. MW/or cst paiicns 
uiro firti, ir ([ui dominatur ammo fuo expugnatore urhum. 
Ibi 19. Doclnnauiri pcr paticniiam nofcitur. \hi zr. Vaticn, 
t\a\cmctur princcps,i7- hngua molhs confringct duritiam. 
Hcclcfiast. Vcccator ccntics fucit malum } ir pcr paticntiam 
fiiftcnmtur. hedefiast. z. Susiinc,^ humdimte tua paticntiam 
habc, ([uoniam in ignc probatur aurum & argcntum,homincs 
Au ^» ucr x 0 rcceptibdcs in camino humiliationis. August. dc pucro 
Ccnturion.i$. ([. 4. Varatus dcbct cffc homo iuitus l? pius 
yaticntcr corum mahiiam fusiincrc, ([uos fieri bonos (\ucerit^ 
utpotius numcrus crcfcat bonorum,ut non pari maliUa fcquxs 
numcroaddat malorum. Idem in hh. de paticntia. V\rtus ani 
mi,([uce patieniia dicitur,tam magnumDci donum est,ut ci\am 
ipfvus ([u\ nobis eam largitur, paiicniia prce&icetur, Quanto pa 
ticns cst tieus nostcr m fufimcndo pcccam noftra, mnto Jiucz 
r\or erit w difcuticniis aclibus noftris. Hiero. Si chrftus pax 
cst crcdcntium : (jukun^uc f\nc pacc cft , confc([ucntcr ncc 
C hristum habct • Afud chriftianos cn\m non (\u\ patiturjcd 
([ui fucit contumcliam mifcrcst . Granm ctt fustmcrc aucm 



Hicronymw 



nofajubn dcfilcrare ([uem diligis . Sicut ad prcprias iniurias. 
faticntes cfie dchcmus $ irn fi ahduem uidcrimus eraa vcum 
orcjacrilego blasplemantcm , iOic fcwcrc patientiam non dcfo 
tnusfcd rcfftcrc facrdcgo, & os blajphcmum ueritatisrcz 
frehcnfione damnarc. Ambr. Ad fn:icndam pullkam paiicn * mhro f M • 
iiamfngunt f ir in animo iracundiz uircs alfcondunt.Ad no 
cendum parati cum nocendi tcmpus inuenerint. 'Tribus modis 
uirtus patientice cxcrccri folct. Aliauando nanduc aV)co m 
aliquando ab antiquo aducrjarw , ali({uando a proximo futtincz Eztcb. 
mus aducrfa . A proximo nan([uc pcrfccutioncs ,damnatio; JW.7. 
ncs , lr contumclias , ab antiquo aducrfirio tenuimcnta^ a 
Bco autcm flagclla tvlcramus . Idcm fupcr Bcati immacuz - 
lati. Uludcftmagnifcum,fifubtecius contumclijs iudicium &»»A**r. 
vci Uudcs,fi ucxatus cegritudinc fiudicio vci dcputcsji teino 
fia przmit, non reuocet ^uo minus laudcs iustititiam Dci. 
Qrcg.fupcr Ezcch. Nulla funt bona auce agimusji non xauai Gugofm 
nimiter proximorum mala tvlcramus . Idcm in homd.supcr 
Euang. Cum audieritis prcdia . Yatieniia cmm eft alicna mala 
*<luammiterpcrpcti, contra eumquoquc <jui mala xrrogatjiub 
\o dolore mordcriAbidcm. Cum audicritis. Vkrun<juc paicn 
tes uidemur f quia rctribuerc mala non poljumus , jcd idcirco 
malum non rctnbuit , qui ncquaquam ualct , proculdubio paz 
ticns non est^uia paiicntia non in oftenmtione rcquiritur, fci 
\n cordc . In vco tyflcffio animx in uirtute paticniiic ponitur^ 
quia radixomnmm, cuftos^, uirtutum paHcntia cft. Vcr paticn 
tiam cmm pofjidemus animas noftras, auia dum nohs ipfis do; 
minari dfcimus ; boc incipimuspojjidcrc .(\uodfumus . Idcm 
fupcr kzcckhomil.7. Vaticntia ucracft } qux ipjum amat ([ucm 
formt . Nam tolerajfc & odisfc non cfi uirtus matijuctudp 



msjeduehmentum fitroris . \bi fomil. ;f. Kos fine firro hr 
famma martyres cjfe pojfumus ,fi patientiam in ammo ucrac^ 
icr cuModiamus. Idem fupcr cuang.tf. Doclrtnauiripcr 
fatientiam nofcitur , tanto ergo minus (\u\f([ue ofleniitur doz 
tfus ([uanto minus patiens csl. Nec emm portsl ucraatcr bo; 
na doccndo impcndcrcji uiucndo ncfciat cc(\uanimiter aducr* 
m ' * P * fa tolerare . Pe> ficti cnim doZoris cfr, ahorum improbimtem 
fatitntcr fujfcrrc , ut fe noucrit ab \y\\([u\s fatientcr obferuaz 
ri. Igitur cum patientia rclwauitur ,et\ambona reliquaqux 
gcflafunt, dcjlruuntur. Idcm l\b. 30. Moral. Glorioftus ctt 
imuriam mccndo fugcre , ([uam rcffondendo Jupcrarc. Su; 
fcrnus arbiter nofler ir fi pondus confiierat in rctnb <twnc; 
tamen ums penfa? in pondcre , Quantum lccm mensfuent 
feramorcm;tantum crit ir paticns pcr longammimtem. Tan 
tum quiflue portat pcr Chtilum ,quantum amat . Sienim 
amas , porms , fi defijlis amarc , icftflis & tolcrarc . Qu« 
enun minus idigimus , minus ir tdcramus . \rruentcjuz 
Jligiocitius falfa proximi adducuntur in grauitudinc ponde; 

Xaflius. ™, 1™™ no ^ ls non lcui l at P 02 ™™ c ^ antatls ' B <#" s - paci ' 
ficushomo confortiummgclorum mcrchtur/inuidus autcm 

particcps demomorum cjfatur. Qui paticntcr tolerat mala y in 
futuro coronam mcrchtur .Vax cnim cffugat d\Jcord\as, ln? 
uid\a autcm copulat cas . Sicut pax fecrem mcntis illuminatjtn 
, inuidiaocculmcordisocauatMomopacifuusfccura pojfidct 

mcntcmjnuidus autcm in tribulationc ejl fcmper. Filifi cupis 
fatientiam habcre, monc prius fe ipfum, & ad mandam dmina 
cxcita mentem tuam. Ex abundantia paas ucl hetiti* pacifcus 
homo dinofcitur t ct cx uultu marcido furore plcnus inuidus dc 
monflratur . Vir lcnignus fi patiatur etia imuriam pro mhdo 



40 

ducit. ini(\uus autcm paruum uerbum audicns aproximo contn 
mclias arbitratur . Qui cnim amplcclitur paccm in mentis (wz 
boftitio manfioncm pntparat Chnflo quia Chrflus pax cfl 9 ' 
h- in pacc rc(\uicfccre confucuit . Si ([ms tibi intukrit mala, 
nc irafcaris % jpd dolc potius pro co , ([uia Deus illi irafcitur. 
ifidor.dcsummobonohb.l.cap.tz. Qiiimtoefuturx pntz IfiJerva. 
inium diligcntcr cxcogimt t mala omniauitx prcejcntis xquani 
imtcrpormt. Ibi. <>;. Grauius torquetur impius mundi cxagez 
rando commoda^uam iuflus tolcrando aducrfi . Qui cnim bo 
na mundi dihgit t ucht noht, timorU doloris poence [uccumr 
lit . Vatienter ab uno fircndum cfl /}uod multis accidit. Vocna 
enim huius mundi brcuis cfl t & (julaffligit, &r cpxi affligitur 
mortahs cfl . Uabctopaticntiamin aiucrfis . Vromptior cjlo 
ad fujcipicndam molcJliam } q> infercndam . Contumelias de* 
trahcntium paticntia fuperat . Sagitms contumchce patienticc 
clypcofrange. Cotrahnguxgla.liumpaticntue prccbe fcutum. 
Ibi hbs.cap. t; luflus in pocnis gaudcrc dcbct^ir impiusin 
profycrimtibus timcre . Iuffc cnim temporaliaflageUa ad cctcr 
na proficiunt gaudia . Vlus corripitur Jlagcllo qui a Deo dihgi 
tur } fi peccaucrit . Valdc enim necejfariwn cfl iuflum in hac 
uitaiT- mtijs tcntari ir uerbcran flagcllis, ut dum uijtijs puh 
Jatur , de uirtutibus non fipcrbiat ♦ Durius circa clcttos 
fuos in hac uita dcus agit , ut dum firtioribus flagelh Jlimu* 
lis firiuntur, nulla oblcctamenm pr<zfcntisuitce dcfilcrentfci 
ccelcflem patriam.ubi ccrm (\uics csl t indcfincntcr expcttcnt. 
ibidcm cap.z. In hac uim Dcus tnnto 'magisfludet ut parcat, 
quato magis expettado flagellatjbide capAMurmurarc infla 
gcllisDcipcccator ho no dcbct^a maximc pcr hoc corripiturct 
emedatur<Vnufmus([, aut, tuc lcuius pormt ([uodpatiturfluado 



fua ixfcuffcrxt mala pro quibus i!!i xufertur rctributio iufla . 
Difcatnnn murmorarc <jui mala patitur t ctiam Ji ignorctcur 
tnala pati.aturjcd pcr boc iufle fe pati arbitrctur, pcr quod ab 
illo iudicatur; cuius nunquam imufta iudicia funt , \dcm Solis 
, \o([uiorum hb.z.Magna eii uirtus fi non lccdas a ([uo lcefiis es. 
* - tAaona cfl fortitudo fi etiam lcefus rcmitms . Magna eflglot 
riaft cui potuifli nocerc^arcas . Cypria. Vacifcos cnim homi 
ncs ir concordcs Dcus in domo fua habitare prcecepit, ut <fui 
fily Dei cffe cxpimus \n Dei pace mancamus t ir ([uibus ftif 
ritus unus cjl , unus fit animus ir fnjus ♦ Sacrificium Dco 
tnaius eftpax noflra &fratcrna concordia . Qui pacem Qhri 
fli , concordiam rumpit aducrfus Qbriftum fkcit } (jui dit 
cit in Euangcho loan* 14. Vaccm mcam douobis y 'paccm 
tneam rchnquo uobis, Pacem ([uippe quxrerc dcbct fihus paz 
cis.Ncqu? enimacciperc potcil dolorum i? paffwnum coro* 
nam f nfiprceccjjcritin doloreir pajfwne pax . Najae cnim 
potcfl ucraciter lona diccndo impcndcrc } Jt uiucndo ncfcit 
ncquanimiter alicna mala tvlcrarc. Vatientia fratrcs cbarijjimi 
fe vim Vatr. nm tmtum l om cu Jt 0 dit rcpcllit aducrfa . Qyifjuis 

lcnis ir mitis cjtfdcipatris imimtorcftAn uim vatrum. 
- , Vaticns homo riuulus fintis, omnibus exbibens dcs 

' • lcilabilem potum.lofeph.Vir enim paticns 

cftfiui prafentia non timct.ir fu 
tura cogitnt, ncjcit trcpidarc 
ubi non cft timor. 



Dc Tcrscuct 



4* 

Dc Pe rfcucrantia. Cap. XX. 




EST autcmfcrfeuerantiainrationcbenemOitutafta} • 
hlis ir perpetua permanfio. Vndcperfeuerantix cxt 
tremafunt, ycrtinaaa Lr lcuims . Verfeuerantia dicitur a 
fcrjeuero uerbo . Efl autcm pcrfcuerarc cumauadam conflan 
tia pcrdurarc.lr feucrus , <[uod a\\<[uando fiamficat graucm 
ccnforium, <[uafi femyer ucrus, ucl fc<[uens uerum,6- nul 
lagratia, nuUis iUecebris mutabdis . Dc ea ergo <[uam plure* 
hic yonuntur auUoritatcs . 

fclfftto mMl . ; < :•; RJ 

Ominus dicit in Euangelio Math. 10. Qui auz Maibaus. 
tcm pcrfcucraucrit uf<[ue in finem t hicfaluus 
erit. Paul.ad Rom.6. Nuwc autem hbcrati a Taulus^ 
pcccatvferui autem JhcliDcoJiabetisfruBum 
ueflrum in fanttificationem,fincm ucro uitam cetcrnam.ldem 
ad Hcfcr* i2. In difciplina perfeucrate j tanquam filijs uobis 
cffcrt fe Dsus. <[uis cnim filius cfl \ <juem non corripit pater i 
Salo. Ecclcftafl. 7; tAclior cfl fims orationis, <[uam frincipium* salomom 
Ecdcfiasl.i*. Sta in teflamcnto tuo f & illo colioquerc^ct opcz 
rc mandatorum tuorum uctcrafce . Auaufl. ad Eudox. &ha n 

1 mr r 1 ° . 1 • AUffUjl 

vetur <p, y/os autcm p-atres bortamur m domino, ut pro 
pofitum uefirum in domino cuflodiatis j £r ufijuc adfinem 
multx perfcueretis . Uicro. & hahctur dc cons. difl. r. Quic m cron 
quid enim ncccffxtate fit } cito foluitur , <[uod autcm uohnfate 
accipitur } perfcucrat 9 Non <[ucruntur in chriflianis imtfafcd 
finis. VauLus enim male cocpit,fcd bcne finiuit . ludce \audam 
tur exordiafiedfinis perditionis damnatur. Amlr. in epiff. 
ad Simplic. Sapcnsidem cfl animo t non minuitur^non augctur 

L 



rerum mutatiombus, nec ut paruulus fluBuat^ut circumuohaz 
tur omm ucnto doUrince,fed manet perfcclus in Chriflo, fun 
Srcgorhi . datusin cbarimtt j radicatus fidc. Greg^ . in Moral. ir cfl 
dc pccn.diils. Virtus loni opcris perfcuerantia c$l. IncaJJum 
quippe bonumagiturji anteuitceterminum dcjcratur, quia et 
frujlra uclociter currit } (jui priufjuam ad mctns ucnerit^dcjit 
cit . Ifitf benc imo\at,(\uifacrific\um bonioperis uf([ue infinem 
ifdom . delite pcrducit. Jfidor. de summobonohb.z. cap.7.Tunc 
cnim placet Deo noftra conuerfio /[uando bonum ([uod inchoaz 
mus , perfeucranti fine complemus , Bonum ergo non incct 
piffe ,fed pcrfecijfe uirtus cfl ♦ \bidem . Non inchoantibus 
cnim prcemium promittitur ,sed perfeuerantibus datur^Abx 
cap. *4. Semperin uita hommis finis ejl ^uerendus, quia 
Deus non refticit quales fuerimus ,fed qudes circa 
finem uitce cxtiterimus . Vnumqucmqi enim 
de fuo fine Deus,non autem de prxt 
Cyfttin. % teritauimiudicat.Cypri. 5 

Ex fine enim Juo 
unufjuifQ aut iuflificatur 7 aut condcmn&tur, 

' m ;\* .i/.kft ifaa 



DeAuxiKoDei Cap. XXL 

AVxdium ab augeo es, d\c\tur,([uia pcr aux\\\um diquoi 
augetur. de quo dicitur in Vfal.i lo . Auxdium meum 
a Domxno , qui Jecit cadum ir terram.Vnde ad expofccndum 
diuinum auxihum multe m hoc capue traduntur auclori t 

tatcs ♦ . c. • stoki inaiqi8 ,:ifetui2 fc* 




4* 

i Ominus dicit in 'Euangclio loan. Ego fum uh Iwn. 
tis iy uos pabmtcs: (\ui manct tn mc t ir coo m 
co. bicfirt fruclum multum^uia finc mt nihd 
potcflisficcrc . Si quisfinc mc manfirtt mittc 
tur fircs ficut falmcs^ijr arcfcct, ijr colligcnt 
c um, £r in igncm mittcnt ir ardct.Si manfiritis in mc quodt 
cunquc uolucritis,pctctis ir fict uobis. In Attib. Apott. Nuk Atf. Af ofl. 
lus proprys uiribus ualct ingrcdi ianuam fidci t nifi pacificantc 
iropcrantc gratia Dci. Vaul. adRom. Si Dcuspronobis iWus. 
quis contra nos f Ibi \giturnon uolcntis ncque currcntis, 
fcd mifircntis cjl Dci. Ad Hcbr. 4. Adcamus crgocum fiz 
ducia ad tbronum graticc Dci, ut mifcricordiam confiquamur, 
ir gratiaminucntamus inauxdwoportuno. Ibi.i. in co cnim 
in quopaffus cfi ipfcisr tcnmtus } potcns cjl dr cisqui tcntan 
tur auxdiari . Sulo. vrou.$ Habc fiduciam in domino cx toto Salomonl 
cordc tuo y irnc paucas rcpcntino tcrrorc^irirrucntcstibi 
potcntiasimpiorum . Dominus cnimcrit in latcrc tuo t ir cujlot 
dict pcdcm tuum nc capiaris. Ecclcfiajl. Z. Quis cnim pcrman 
fit in mandatis eius ir dcrclftus cflt Aut quis inuocauit cum, 
ir dcfjfcxit iUum! tjuoniam plus cfl &r mifcricors Dcus* 
Ibi 13. Omm uita tua ddigc cum ir inuoca tUum in falutc 
tua . ibi n. Inuocabo dominum patrcm domini mei t ut non 
dcrclinquat mc in dic tribulationis mcx , iy in tcmporc fuz 
pcrbomm finc adiutvrio. Laudabo nomcn tuum affxduc & 
collaudabo illud in confiffionc ; ir cxaudictur oratio mca . 
Augujl.bbro dc (jriritu ir anima cap.+ . Ncmo dc Dci A«£u/l 
pictatc diffidat , quia maior cfl mifcricordia fua, <\uam noflra 
mijcria , & quifiiuis adDcum totv cordc clamauerit,exauz 
dict iUum <[uia mifcricors efl . Supcr loan. fcrm. 19 , 

L ii 



Deus tibi totum efl.fi cjuris^anis tibi cjl.fi fitis, a<[ua tili cjl. 
fi in tcncbris cs , lumcn tibi cfl .ft nudus cs , immormhmtc tibi 
ucflis cfl ♦ In Solihqu. ucus, ([ucm ncmo amittit rifideceftus, 
<[ucm ncmo ([uccrit rifi admomtus,qucm ncmo inucnit nfi fur 
llicrorym. gatus. Uicro.contra Vclagium. txus fcmfcr \arg\turjcmfcr 
donator cfl.non mihi fufficit ([uod fcmcl dedit, rifi femfer dcU 
i Vcto ut accifiam,ct cum acccpcro rurfus fcto. A uarus Jum ad 

accifieda Dei bcncficia,ncc illa dcficit in dando ifja } ncc egoja 
tior in accificndo, quanth flus bibo, tanto flus fitio . In efift. *» 
Nihil ibi dicas imfoJftbile,ubiadesl uirtus altiftimt.NM dc hu 
manafragdimte cogites^ubi flenitudo inefl diuinimtis . fxlices 
Kmhojm . f unt ^itus dcus ftes ejl,et omnc ofus oratio.kmbrfufcr Lu 
cam^s.caf.lmfios ([uafiuit dominus([ui eum non ([uccrcbant^ 
et fro eis uoluit mori : ([uomodo clamantcs ad fe non cxaudict? 
ipnofec Ih libs.WbcriorcJl Dcigratia (\> prccatio:fcmfcr erixm flus 
Gregorius • tribuit dominus ([uam rogatur. Greg. hb.t. tAoral. Qreator 
omrimm Deus, fater omnifotens ub\([uc efi, ir ubi([ue totus 
tfl . In farte non ejl, ([uoniam ubi([uc ef[. h- tunc minus inz 
ucnitur ^([uando is y <[ui ubi(\uc totuscjl f in fartc <[u<zritur . 
Nunquam dccM , &r mmen ab ini([uorum cogimtiombus hnge 
tfl. nec mmen ibi dcejl, ubi longe ett } ([uoniam ubi non efl pcr 
gratiam,adcft fcr uindiflam. Idcm in homiljufcr illud Luor. 
Ecce cccferunt fimul excujarc. Ojfcrt Beus <[uod rogarc des 
lucrat,non rogatus darc uult, ([uod uix crcdifoterat,ut largi 
ri dignaretur ctiam fojlulatus Magna emm fictas Dci omni 
fotentis fufcr nos ajficitur ,<[uce fe dejcretes rio dcjcrit . t)cus 
qui ferfe&oru dcfidcria diligetcr inflammat, hic <[uandoq, ai 
fcrfeUione roborat.\fidor.\n omrii ofcre tuoDeiauxihu fofce. 
lojef. lofcf.NeceJ?e ejl adejje diumi uln humann cejfat auxim : 




Dc CompuncfKohc, Cap, XXI* 

COwpun3/o confo e/Z fcumi/intt mentis cum lacl^ymis 
exoricns de recordationc peccati^r timor.e iudicu.Vns 
ie in prafcnti capttc multce cimntur aucfontatcs de Jlctu fiue 
floratu, compunctione^dolorc^ lachrymis. 

07?iini<5 Jicit* w Ewangc/io Io<jn.x 6. Amen, 
amen Aco uobis, quoniam plorabitis irflebit 
tis uosjnundus autcm gaudebit;uos tnflcs erl 
tis, fed triftitia ueftra in lcetitiam ueniet. 
bAath. $. Bcati qui lugcnt f ([uoniam ipfi confolabuntur. Paul. V ^ U ^ U 
ad Rom. *i. Gaudete cum gaudcntibus ,flete cumflentibus. 
*. Ad Connth.17. qui flcnt tnnipam non flentes,i?* qui vau 
AcntJanquamnongaudcntaAacob. 4. Miferi cftote lugete ucolusl 
ct plorate .Rijiis.n. ucftcr conucrtatur in \uUum t isrgaudium 
in mxrorcm. Salo.vrou. 14. Rj^j dolori mfcebiturjj- extre Salom. 
ma gaudulu&us occupat . Ecclefiaft.7. bAclius cft ire addo', 
mum luclus (juam ad domum conuiuij. Melior cft triftitia rifu f 
quia ptr triftitiam uultus comgitur animus delinqucntis.kug. a^u/? # 
Qui non habet compuntlioncm ,nec qjuoque mundam habet 
oraUoncm . Thefaurus eft bona cordis compunttio, inncnar* 
rahlcgaudium in animahominis. Qiuin oratione compungiz 
tur y ualdc illi proficit adfalutcm. Hiou Supcr Efaiam. Orat uieronymus: 
iio Dcum lcmt. fcd lacfoyma cogit.hxc ungxt^La pungit. Idcm 
inepift. Olac]jrymahumi\s,tuacftpotcntia,mmrcgnum y 
tribunal iudicis , non uercris , amicorum tuorum accufa toribus 
filcntium imporiis, non cftauite accedere uetctji fola mtra} 
ueris y uacuanonrcdibis .pag\s crucias diabolum fiam pxna 



infernalis < Quid plura l uincis inuicililcm , hgas omnis 
fotentcm < inchnas filium uirginis. No« minus cfl lauz 

Amhrofiui. Amdus uir jortis inluclu quam in hcllo . Ambr* de obh 
tu Valcntini . Vajcunt frequentcr lachrymce , dr m cnz 
tem alkuant flctus 9 rcfrigcrant petlus f iy mceflum conz 
folantur . Efl cnim pys ajfe:1ibus (fuxdam flcndi uolun z 
tas , <&r plcruncpxc graucs lachrymas cuaporat dolor ♦ 

Grcgorius. Grcgor . in Vafloral.dc Vccnitcn. di(l . 3. y/niujcuiufjue 
mcns tantum pccnitendo compunUwnis fiice bibat lachry z 
mas [ quantum fe a Deo meminit amifijfc per culpas . 
Cum pcr orationcm compunctio effunditur , uia nobis per 
(juam ad lejum in fine pcrucnitur paratur ♦ Idcm in rcz 
gjjlro jupcr illud . Axa filia Calc , i?c. Irriguum fupct 
rius accipit auima tua , cum fc lachrymis regni coelcflis dc^ 
fidcrio affbgit . Irriguum ucro injerius accipit , cum infcrz 
ni fupphaa jlendo pcrtimefcit . Kcucrtentes nos Domiz 
nus clemcntcr amplcUitur ; au\a pcccatorum uita iam indi 2 
gna cjfe non potcfl , auxflctibus lauatur . Non cfl duhtan 
dum circa finem iuflificari homincm pxnitcnm compm* 
S #i one . Ef auia raro id fcri folct , metucndum ctf igitur, 
nc ad fincm djfcratur ffctiam conucrfw . Ne ante occu> 
fet mors , quam fubuemat pccnitentia . Nom crgo in flat 
tibuz noflris , non in aftibus noflris , sed in Deo conjidat, 
mus. Quacrgo pofl baptijma inquinauimus uitam , bat 
ptizcmus lachrymis confcicntiam . lnquinati pofi a(juam 

Baftlius. falutis nafcamur cx lachrymis . Bafilius . Vbi funt lacbryf 
tncc ibi fpiritalis igms accenditur , (jui fccreta mentis illuz 

Ifdom, mnc t . (fidor . de Summo bono \\b .z. cap. 8 , Prius enim 



44 

enim hchrymis purganda sunt uitia <pue geffimus , &r 
tuncmundata mentis aaeid quod quxrimus mentis qaudio 
compleBimur , ut dum antca flendo , peccati a nobis caXv 
go dctcrgitur , mundafis cordis oculis libcre fupcrnaint 
fiiaantur. Quiucrb lachrymas indefincnter fiaidit,ir m\ 
menpeccare non dcfinit , hic lamcntum habct y fid emcnz 
dafioncm non habct . Ibi . 10. CompunBio cordis cfl hut 
vulims mentis cum lachrymis , evoricns de recordationc 
pcccati , ir timore iudicy . lUa cfl conuofis pcrfcHior 
compunclionis ajfeclio ^uce \omnes a fc carnalium dcfde^ 
riorwn affcttus rcpcllit , ly. intentipnem fuam toto men' A 
tis fludio in Dci contcmplationem dcfgit]. Gcminam\ 
cfie compunclionem , ([ua propter Deum anima cuiufaus 
cleUi affiatur , idcfl uel dum opcrum fiorum mala confis 
dcrat $ ucl dum dcfidcrio cetcrnce uitce fiftirat . Qua$ 
tuor effc qualimtes affcUionum , auibus mcnsiufli tcdiofif 
lubri compungitur , hoc efi memoria prxttritorum facinos 
rum , rccordatio fiturarum pxnarum , confidcratio pez 
rcgrinationis fuaz in huius uxtce longinfumte , & dcfida 
rium fupernx patnx . quatcnus ad eam quanto citius uaz 
lcat pcruenirc. Suntqui non cx uera cordis compunclm 
ne fui accufatores funt . Scd tantum adhuceficfcpccca* 
tores dcfignant , ut ex fiBa humilimte conuerfionis locum 
inucmant fitnttimtis . Ibi cap. i j. bAulti autcm e conz 
tra femct ipfos peccatores fitentur , lr mmcn femet ipt 
fos hpeccato non fubtralwnt. Amwtudo pcenitcntKC 



r Amaritudo pctmttntix facit anlmum & fiia fittafubtihus 
dfcutere , et dona Dei quxcontempfit flendo commcmorare ♦ 
NtM autem peius ([uam culpam agnofcere ncc deflcrc . lli 
cap.if. Ingemifcendum eft iugiterir pqflpcfim fecuritntz 
lugendum, ne Dei ftcreto lr iuflo iudicio dcferatur bomo,ir 
ferdendus in potcfate demonum re\in([uatur . Namreuera 
([uemDeus deftrit ,demoncs fufcipiunt . Lachrymz cnim 
fcenitentix apud TDeum pro laptifmate reputantur „ Qua 
fropttr dilige lachrymasfuaues tibi fint lachrymct.Delettent 
tefcmpcr planttus & luttus . Ejlo mntum pronus ad lament 
ta auantumfiifli ad culpam . Qualis fiit tibi ad peccandum 
mtentio y rnlis fit ad pcenittndum deuotio . Grauiaenim pecca 
Jtfrem. tagrandia lamcnm dcfiderant ♦ tjfrcn. Bcatus nanjuc cft y 
ir ucre heatus <[iaf<[uc halens compunttionem fccundum 
Deum . Comvunttio fanxtas animce esl . Comfunttio rcmiffo 
feccatvrum eft. Compunttio iUuminatio anim* cft . Compunz 
Wofpiritumfanttumperducit aise. Compunttio 'unigeniz 
tum fiium Chriftumfrcit habitarc in fe ♦ Lachyme 
apud Dcum fiiuciamiant femper. Vbi laz 
chrymct abuniant 9 ibi cogxtationcs 
fordiitc non appropinz 
quant. 



De Orationc 




4* 

Dc Oratfonc, Cap. XXIII. 

ORatio iicitur oris ratio_ pc r quarn noflri e ordisi ntimi 
nwii^fl amus Dco , . Vndc oratio c ft atTus rationis prgj 
ttic&jfcihcct quia cfl ud pctitio decentiumaDeo^ ucl afccnn 
fus mcntis in Deum . E(l ergo oratiqof lcnfio uoluntgtisnoflra; 
cia^m\mp ct)-arc ftfcramus id <\uod defidcramus . d c ca crgo 
in prafenti cap< pukhcrrimx adducuntur auttoritates. 

Ominus dicit in EuangcJio Math. G. Tw auz Maifoew 

tem cum oraucris \ntra in cubiculum tuum,et 
claufo oflio ora patrcm tuum in alfconditofa 
pitcr tuus , <jui uidet m abfcondito rcddet 
m % ibi 21. Omnia ({uiccunauc pcticritis in oraUone crcdcnz » 
tcs } accipictis . \h Z6. Vifflatc &oratc nc vitrctisin tcnta 
twncm. Marc. Vioilate crgobr orate, ncfcitis cnim quan M 
do dominus domus ucmet fcro,an mea\a notte, uel oalh cantu, ^*! 
anmanc,ne cum ucnerit rcpcntc inucniat uos dornuentcs. 
Quod autcm uobis dico, omnibus dico . V'ml\!c. Luac. i& . i ucas 
Oportctfcmpcrorarc ir non deficerc \h Zt[ Vigilate itaque 
omni tcmpore orantes, utdigni habeamini' fitgcrc omniaaucc 
ucntura funt, ir [iarc ante filium hominis] lacob S. Tnf/a l^obul 
tur autcm ali^uis ucjlrumorct a:juo animo irpfallat. Infirt 
matur quisin uolns inducat prcsbytcros ccclcficc^ir orcnt 
per cum ungcntes cum olco in nominc domini . lr oratio fiici 
faluaht infirmum ir aJlcuiabit cum dominus ; irfi \n peccas 
tisfit, rcmittcntur ei . C onfitcmini crgo altcrutrum pcccata 
ueTtra y isr oratc pro inuiccm ut falucmini. Multum cnim uar, 
\tt deprccatlo iuflx ajfuiua. x. Vauli ad Corintb. 14. Orabo iWus. 

M 



Saltm. 



flfri»,ir °™fco wenfc ♦ P/2Ham /^iritw, pfaUamirmcntc. 
i . a ^ Thejfalonic. s ♦ Sempcr gaudetcjine intermiffionc orat 
te, in omnibus gratias agxte. <ul Timoffc. 2. Volo crgo uiros 
orarc in omni hco kuantcs puras manus finc ira & dxfccptnz 
tionc. ibxA. Omnis creaturaDcx bona csl:fanclxficaturau? 
tem per ucrbum De'x& orationem. Salo.?rou. 1 sXonge cjl 
dominus ab impijs 9 & orationes xuslorumexaudxet.YLcclcfi.iB. 
Non impediaris orarc fcmper, & non 'ucrcris uf([uc ad mort 
tcm iuslxficari, ([uoniam mcrKcs Dci manct in xtcrnum. Ante 
orationcm prcepara animam tuam , & nolx cffc <[uafi homo <[ui 
tcntatDeum. lUtf* Oratio humxlitatisfuper nubespendrat. 
Ibi IZ. Ftli in infxrmxtate tua nc dcfyicxas te ipfum^fidora doz 
A^«jl minumjb- curabxt te. Augutt.fupcr ff&fiH Orationis.put 
rce magna ett uirtus, & uelut fidelis nunaus mandatumpcraz 
git y & penctratquocaronon pcrucrixt.fupcrpfal.Sf. Oraz 
tiotualocutio ejl ad veum. Quando lcgis, Deus tibiloauitur; 
quandooras,cum Deo hqueris . I dcm in quodam scrm. Oraz 
tiofi pura efl.fi cafiafixcrit.ccehs pcnctrans uacuanon redxbxt. 
Oratxoorantifubfidxum,Deo Jacrxficxum dcmonibus autcm 
flaveUum cfl. Oratxo cjl arixmce Janclce prcefidium, angeh bot 
nojolatium, diaboh fupplxcium, gratum Deo obfcc[uxum,& pce 
nitenti* rcligxorixs laus tvta, pcrjectaghrxa y ftcs ccrtajanxtns 
incorrupta . Oratxo rcjalxo ctt iciuniorum , durxiiam cordis 
cmoUxt, auficrimtemtemperat ,xciurixum dulcificat . Sicut emm 
fine potu nuUaeJl plcna rcfitixo,fic & iciunxumfinc njeclxo; 
ne oratxonxs non potcfl anxmam pcrfecTe nutrxrc. Idcm Oratio 
nc mundamurJccTxone inftruxmur y utrum<[ucjx\xccat ampkclc 
mur. Si non Ixceat, mclxus ejl orarc <[uam lcgcrc;([uxa in lcttiv 
nc cognojcxmus ([uxdfaccre debcamus.in oratlonc cademacci; 



4<? 

pimus^ucepojlulamus. Sccuaccsdic ac noUc. Scdcumfom* 

nus dc oiuhs miscccidcriqlamfcnfhs tuus in oraticmc uigilct. 

Oratio mundat a pcccatis, & per orationcm falutzm habemus. 

Hicro. fupcr Siarc. leiunio^paffiones corporis^orationc pcflcs Hieronymuf, 
fanandicfunt mcntis. Idcm dc con. difl. r. Nec cnim ucrbis 

tantum , fcd cordc orandus cfi Dcus . Qiiapropter mchus cS 
: tjuin (pxe pfalmorum dccanmiio cum cordis purimte ac Jercnitai 
. te t fjnritualip hilarimte } (Jhuhn tvtius pfaUcry modulatio cum an 

xicmte cordis at.-juc trflttia . Sicut cmm mihtes ad bcllum incr 

mcs cxirc nonconucnit, im homini chrifliano proccdcre cwlit 

hct fxnc orationc nancxpcdit. In cpifl. Egredicntcs dc hoflh 
. tio armct oratio, reqrcdicntibus dc platca occurrat antcfi fjio, 

nccprius corpufculum rcquicfcat, (juam anvmm pafcat oratio. 

Ambr. in lib. dc Offxc. Sit oratio purajimplex^dducida.atcjuc \mbrofms • 
<man\fkfla, plcnagrauimtis ir pondcris.non affczlam clcgantia, 
fcdintcrmijjaoratia. IdcmdcViduis.Vbicjl orath y adc(l ucr 

bum, fuoatur cupidims fbido dfccdit . In Hcxamcr. Si 
protc rogas mntum,pro tc folus rooabis ,fi autcm pro ommbu* ' 

rogas, omnes\pro tc rogabunt. Grco. in Moral. Wc Dco ue? Gregorius. 
■ram oratwncm cxhibct, ffn$ /cmct ipfiim cognofcit ,qwa puluis 
fitfumilitcr uidct.qui nihil fibi uirtutis tribuit , qui bona azit^ 
illa dc mifericordia conditvris cj?c cognofcit . Virtutis pondus 
oratio non habct ? quam netjuaqipcrjcucrantia continui amoris 
tenct . Vcracitcrorarc cfl } amoris in \ compunUionc gcmitus } et 
nocompofimucrbarcfonarcAdem in hom.Quantograuiori tu? 
multu carnahu rcrum prcmimur, tanto orationi infiflcrc ardcn 
Mus dcbcmus. AdDcum quippe manus lcuarc cjl oratmis np 
flrcefludm cu mcrito loni opcrisAmponere citius ad partcs m ' 
dtx jleclitur f ft aprauimtc fua non impcdtctur t qui corrigitur. 



Ilic enimin nomine faluatoris petit^uod]ad ueram filutem rc* 
tinet.nam fiauid vetiturcontraueram (alutem, non in nomine 
■J lcfupetitur. Cum uero orationi uchementer infislimus 7 flat 

fcr cuang. ^ c fus y ut lumen rejlituat , ([uia Deus in cordc figiturjir \ux 
amiffa reparatur ♦ Eaqucc pcrfcrutarc in nohfmet ipfis plez 
nius nitimur y ficpe melius orando,quam inucfligando penetrat 

BtfHwK mU5 ' T>afil. in Wexamer. lib. 9. Quomodo obtinebit quis ut in 
orationc jenfiis cius non uagetur^fi certus fit adfiflcrc antc ocu 
hsdomini? Oratio nanaue grandis munxtio eslanimcc. Per 
orationcs purijfimas omnia nobis tnbuuntur utdia a domina r 

ifidom* i^omma noxia procddubio cjfugantur Afidor. dcSummo 
bono lib. 3. cap. 7. Oratio cordks cjl , non labiorum tantum. 
Ncquccnimuerbadcprccantisfcdorantis cor afyicit Dcus^ 
tAclius cfl autem cum fientio orarc cordc fine fono uocis^nam 
Johs uerbis finc intuitu mentis . Quod fi tacitc <[uisoret w ir 
uox fdeat 9 auamuis hominibus latcat^ Dco laiere non pote\l r 
^wr confcienticc prafens cil .Tura cfl oratio quam in fuo tempo 
rc fccculi no interueniunt curceilonge autemejl k Deoanimus 
tjuiin orationecogitationibusjceculi fuerit occupatus . Tunc 
crgo ucraciteforamus } auandoaliunde^non cogimmus . Sicuf 
oratiombus regimur, ita pfalmorum fludys dclettamur . Tfalt 
lcndi enim utditas, trislitiam cordis confoUtur . Tantus des 
lct cffc orantis crgaDcum ajje&us y utnon dcfterct prccis 
ejfcftum. Inanitcr cnim oramusfitycifiduciam non habemus. 
Qui a prazccptis Dei auerixtur, quod in oraticme poslulat no n 
mcrebitur. Si autem id c[uod dcus prcecipitjnciamus, id auoi 
fetimus finc dubio obtinemus . Oratio in prccfcnti uitaprv 
remedio peccatorum ejfunditur, Tfalmorum autem dccantatio 
fcrpctuam Dei laudcm dcmonjlrat,& gloriam fempitcrnam^ 



47 

Tam pcrfcucranter intcndcre oportet animum noflrum oran; 
daatquc pfaUcndo\ ([uouf[ue importunas dcfderiorum carna; 
Jium fuggeflioncs, aucc nojlris obflrcpunt Jcnfibus y firti(ftma 
tntentionc fupercmus . vum eriim oramus t ad memoriam culf 
fas reducimus y et magisreos tunc nos cf?e cognofcimus.ldcoa» 
cum Dcoaffxslimusgemcre irftere debcmus, remincfccntes 
quamgrauia cffe fcclcra aucc commiftmus^uamq; dira infirni 
fupplicia qwz timereMus • bAcnS noflra cxleflis efl } & tunc 
crando Deum bcnecontcmplatur, ([uando nuUis terrenis curis 
aut ororilus impcditur . vurgandus cjl itadue primum anxz 
mus, ataue a tcmporalium rcrum cogitationibus Jegregandus, 
ut pura acics cordis adneum uerc ly fimpliciter dirigatur. 
Nam tunc impctrare diuina muneracredimus, ([uandofimplit 
ciaffccluaffiflimus cumoramus. Tunc autem diabolus cogiz 
Utioncs curarum fieculi humanis mcntibus ingerit, (juando oz 
rantcs aftcxcrit . Qui l<editur,non defiftat orarc pro fe lccden 
tibus, quiaiuxtajxi fententiam peccataui pro inimicis non 
orat . NibiliK oratioproficit, cuius adhuc dolor in mcnte, uel 
odium manet in pcSore * Cor cnim cum manibus leuat , <[ui 
crationem cum opcre fiiblcuat . Qur autem orat, ir non opez 
ratur 9 corlcuat ir manum non leuat . Similitcr isr aui operat 
tur & non oratjnanum leuat ct cor non lcuat . Erco &r oraz 
rc ncccffe cft,&- operari . Culpahliter manus ad donunum 
crigit y ([uificlafuaorando prodit . Qm cnim iaclanter orat t 
laudem appetendo humanam , non folum eius oratio non delet 
fcccatum t fed ipfa ueniturin pcccatum. Sa>pe dcus multos 
■nonexaudit aduoluntatem y utexaudiat ad falutem. Oratio 
frcaucns diaboli iacula fubmouet . Immundos ({uo([ue (hiritus 
orationis euxncii mflantia ^auia iemones pcr orationcm uin? 



Ctfarits 



cuntur. Ckmcns- Difciphna noflra cjl orarc pro intcrccjfoy 
ribus ir pcrjecutvnbus noTlris. Cypn. Bona cfl oratio cum 
iciunio ct clccmosyna. C itv orationcs afccndunt ad dommium, 
ffurt ad cum mcrim noslri opcris imponunt. Cxsarius. Sic \cu 
ilioni Lr oratiom dcbctis incumbcre f ut intcrdum ctiam mat 
rubus ahquid poffitis exerccrc . Duobus modis oratio impe 
tur t nc i\uij(pxepctim ualeat impctrarc.Aut cnimfi malaquifp 
committit,autfi dclinqucnti fibi dcbim non dimittit.ln uim i } at. 
Sicut ucncnum ab animalibus fortiorcs hcrbce uclpigmcnta cx 
pellunt y im cogimtioncs fordidas oratio cum iciunio repellit, 
Qualcs orantes uolumus inueniri y mlcs antc tcmpus oraiionis 
^nos prteparare debemus . Chrifto cnim caniunUa mcn^ir 
prcecipue in tempore oraiwnis intcnm mhilmali, aut Jupcr 
Jlui recipit. 

DeGonfcffionc. Cnp. XXHir. 

EST autem conjejfw triplex, fcilicet aclus cxtcr>or fiz 
dcitr iujiitia* . Kctuslatnx, fcilicct gratiarum aclio } ct 
laudtio Dci,Ac~lus pxnitcntiaz et conjejjio peccatorum. Vndc 
confcffto facramcn mlis c(l dclin^uenis accufaiw cx crube* 
fcentia^ &verdauesccclcfie fatisjMoria obli^ans adpocniz 
tenti am pera^cndam iniunUam . dc quibus omnums in hoc cap. 
cimmsauUorimtcs inuenies. 



lcit nominus in Euangelio Math. capjo. O; 
mniscjui conjitebitur me coram hommibusxon 
ftcbor ir e go coram patre m eo qui in cocl is 
cjt % *, loamuT.i. Si confiteamur pcecata no* 




V 



4* 

fira (fj ufjMs f ir iuftus eft y i pfe remittet pcccam noftra 9 ir 

emundabifnos a l omni inufu mte. lfci.4. Qui confijjus Jiicrtt, 

quoriiam lcfuiChriftu s eslfiliusD ei , bcus in eo manet, h* 

tpfc in bco. Vaul. ai pfoilip. z.\Omnis lingua confiteatur ^uia 

Dominus \cfu: Qhrifius ingloria ejl uei patris. Ad Rowjo. v ' u ^ s * 

Si confitearis in ore tuo dominum lefum , &r in c orde tuo crct 

iid ms^uodDeusVlum fufcitauit a momis y filu us eris. Con 

de enim crcditur adiuslitiam . Orc autcm confijjio fit ad falu 

tem. Ad Hc??r.4. Habentcs po ntificcm magnum, aui penet 

trauit coclos lcfiinifihum pci, teneam usjpci noflrce cimfej fw; 

nenhlacob.r. Confiteminialtcrutrum peccata ucjlra, etora Uco ^ 

tej roinuicem ut faluemini . sdo. Vrou. 28. qui alfcondunt Salom1K 
fcelcr afuanon dirig untur. Qui autcm confiffifuerint y ir res 

luju eritea } mifcricordiam conjhpet wr . Ecclcfiajl. 4.Noh con 

fimd aris confitcri pccc ata tua.i^ ne fupponas tc hominipro 

pcccato. \bi.*7. Antc mortem confitcrc. Amortuoauafinihil 

feritconfijfto.Confitchcris uiucns uiuosjbr fanus confitebet 

risJLr laudabis Deumj jr gloriaber isin mifcrationib us illius. 

Ibi.l 9. Bcnedicite dominum inqpcribus Juis } & confitemini 

i lli in uo cc lahoru m ueJlrorum t ir fic dicctis in confiffionc ue 
Jlra. Opera domi ni uniucrf a ualde bona. Ih.n. Confitebor 

ubi dominejxXjir collaudabo te dcum faluator em mcum* 

Confitebor nomini tuo auoniam adiutor } ct proteBor fhttus c s 

jmhi. Augufl. de Pamit. Confiffio efjfdus animarum, dffis k*y&4 ^s&^ 

pat rix uitiorumj refta uratrix uirtutum % cxp uynatrix demonu % 

Quid p\ura ? . obRr uit os infirn i.ct para difi portas aperit .ldcm 

fupcr Pfal.O homo ([uid times ? . cur confiteri erubcfcis pcccata I 

tita- pcccato rjuficut et tu homo fu m^humani a me mhil aljenu * 



« 



t 



Confiterc homo homini, homo pecc ator homini peccato ri. clig, 
/t^yf^. quoduisfi non confijjuslates, inconfi ftus damnabcris . Ad 

kocDcus exijrit confcfjjon em , uthbc rct homincm hum ilem % 
ad hoc damn at non confiten tem, u t puniat fuperbum . Idem de 
Pxn. difl. 6, Qui^uult confitcri peccata Jua } utim eniat yraz 
tiam y quxrat facerdote mfcientc m Lr folue rc ir ligar c. ¥erto 
patrcm erudicntem i , nefeuerum fentia s iudiccm punicntc m . 
Tcmpus confhflionis cfj^nunc confitere (fux fiasli ucrbo ud 
operetf uit in noclc ucl in die. Confitcre intemporj^opportuno, 
Lr in dic filujis fhefaurum cxle jlem accipies . Confjjfio maz 
Ambrtfiu* hrumofcrumfini^m c jl bonorum . Ambr.lib.de Vargdifo 
difl.*. Konpotcfl (^fauc*a peccatv iufli ficari ,ri\fi pcccatum 
ante fuerit confi(?us . Super Beati immaculati . Qwi fi accus 
fat irfipcccatvr fitfwS hs cfie incipit f (fui a nccfibx parcit^isr 
Dci iufhtias confitetur . CcffaU nimuinditta diuma fi ccn fif 
fio pr&currat huma na. In lib. de lofeph. ifi* Vlunmum jhfz 
fraga f urBco ucrccunda confiffio y ir pxnam (\uam dcfcnfwz 
fyyfa^ nc euitarc non pof[umus, pudorc rcuclamus . Ncque cnim adt 

hibcri ci potcfl rc mcdium, cui us cjl uulnus occultum . Hicr. fue 
pcr bAath. traRans lUudjxnitemini &r crcditefac. Qui dez 
fidcrat nuclcum j fangi t nuccm ^ frangit cor f pxmentiamqi 
agit (jui uult ceterno adhcererc hon o . *Vrccconia Chrifli narra> 
re poffunt, <[ui ad palmam indulgcntice merucruut pcruenirc. 
Gregoriui Gregor . &; tAoral. Qui promcrcri uult (\uod crpctit , dcbct 
malum confiteri quod ficit . Valde enim fucile efl, ut peccatoz 
rcm fc ([u\fi\uc fhteatur , cum nihil pro peccato fiuo patitur. 
22. hb. bAoral Hcec fiunt ucrai humilitutis mfigniajmquitatem 
fuam ([uemquam cognofcerc y l? cognimm uoce confijfionis 
^ apcrire . Nok uult Dcw ulcifci m alitiam } ( jui confycri dc licta 

perfuadct . 



+9 

fcrfuadet . Op tat diffolui confitcntcm nc contumax pccnitcs 
! re cogatur . Grcgor. in Paftor. Qui ddinquens uulncra dau 
fa peccatorum lingua non delcgit t quonth. atnflius fiknjwjtxt 
mit , tanto frauiorcm ddoron^mmnJjMsjmnt , Vulnera 
xmmdajajks cruciant . Nam cum fulredojjuc? interm 
^/crue/^ Omnlsl[iuppe 
. pcrarfor dum cu/pm /wam irt/ra ccnfcicntiam abfcondit , m* 
Wnij/faj^^B ir. w ftusperutrMus opcultatur . Pecca* 
forcs Dcus uiief Lr fuslinct^rcfillcntes tolcrat IrAawnat, 
-Qu^j£££r clcmcnter.uocat : , confcffione m noj 

^fham cx purojorde dcfidcrat y ircufiKajuce delmcjuimus 



•rgjflxttf , Pccatfi uirus falubrit c? aperit urin confcjfionc L" 
.quod felhfircdatclat in -j|y »tfgt,V/.GQ^V^ .prccdM 
^iw^^ilitti i:»i/f mfl/ttmjt»Jm.»olis latcva^m^us ?, 
&cccatar.enim conucrfus dc pcccatis infienbus m^ujjus cffc 
uid^urcumcxpcritaccujarc^odjccit. Ongcnci. $idh 0 r,W, 
*cris pcccafo fua prrcr exuaief /c DPWrms ^ W ppu* . ^ ■ L . ; j 
/um /aw&afo B<t/k f Mcu<7rc)7cmm m m^s pura con *«filuu. ^ 
/cjfo , j/u^mjn:fvms optrilws jufcr^ *^ 
Confcjlio fanat^nfijj^ pceatis ueniam °™ # 

donat. Omnis fpesihconfeffwie conf isiit . In confejfione 
locus mifcricordiz cfl . ISlu!/i^^amsj^/p , <ju<e per 
confiffwnemnon kalcat ucnia m. Qui pcccata fuahominh 
lus occultantfrpcr fcmctipfos confejfx non /uerint, Deurn 
tju em tcncmhabc nljjiwij^ bcbunt ultorcm. Idcm dcfumt 
rno bono lib.z. cap . 13 . Exeounufcjufpiujhs cfjc incif 
pit,cx<juo fui accufator crtiterit . Multi autcm e contrafcs 
mctipfos pcccatorcs cjfc f&tcntur, & tamcn fcmciwfos a pcct 
catoncnfubtrahunt. tAagna iam iufiitj^arTe^Jje ipfum 

N 



*io/?c homo <fuod prauus efl r ut ex eo diui nt uirtuti fuldatur 
hwmlius , ex <\uo fuam injirmitatcm agncfcit . Bcnc J: iuz 
ii catiuflus inhazui ta : nc iudicet ur h Dco damna txonc pcrye 
~tua . Tunc autcm iuiiaum dcjc qufpfum\t t quando pcr £* 
gnam fvnitcntiam fua praua fu& a condemn at . Duphccm 
habcre dcbet flctum in fxnitentia omms peccator : fiuc quia 
fcr rtcqh aentiamlonum non fkit :f ue <[u\a mal um per au$ 
dacia m pcrpetrauit . Quod g wm oportuxt ; wnypflitj v i quoi 
aoerc nonoportmtgcfft . Qutdam emm iuflxtioe portio ctt 
ijiteuittfrm fuam homini puro confitcn , & in JemeUpfis de 
fcccatis propr^crubcfccrc . Qui fcclera fua coytot , ir 
conucrfus facrit ueniam fibi parat . Ihdcmcap .z<>. \fuh 
nera cm mmentis opcrta a toexhalant : dauja ucro nimts cxul 
crant . Vcccatum quod pod itur \ ato curatur . Cnmcnaut 
temt^n^iv^^ S patet uitium.ftcx ma<rno pufiU 
lum. SilatctuUiumfoexminimomagnum . Silcn? 
Clcmcns . tio culpa crefcit . Clcmcns . laccntibm non fas 

cile potctt mcdcla oportuna , & ncccjfas 
ry fcrmonis adhibcri . vrofcrre 
dcbct unufquifp in juo ani 
mus pcr \$noraniiatn 
languct^. 



fo 

Dc Tndulgcntr/a fiuc dcRcconcilintionc proxmu 
di pcccatoi uni rcniifsionc, C ap. 

INndulgcntia fumpta efl ab indulgco uerho (juod fumitur 
multis mod{s,ah([uando:tnm figrificti conccjfione grati^ 
diftt difpcnfatione^ajipt prouacare,a\i(fi prmt imfortat rcmif 
fioncm rcuhVii?- ftc commumter accipiunt dottorcs j ([uando 
bquunturdcin&lgcntysccckfut. Mquando accipltur pro 
remiffionc peccatorum , ud ([uadam condonatione , ir ita ci? 
tanturaucloritatcsin toto ifto cap. undc rcclius in titulo dice* 
rctur , dc Rcconcdialionc proximt, et rcnnjfwncpcccatorunt. 

Ominus dicitin Huanjcho Maf . f . Si ofi Mathaus 
fcxf.tnunus.tuuw&d altavc , &ibi recordatus 
fucm i ([uia fratcr luus habct a\\([u\d aducrt 
fum te , rclmque munus tuum antc altarc, ir 
uadc prius rcconcdian fratntuo ,ir tuncucmcns ojjcrcs mu 
nus tuum . Ibi . 6 . iSi cnim dimifcritis homimlus pcccata cot 
rum dimittct uobis patcrucfcr ijwj m cceh cfljcccata utUra. 
Jk *8* Accedcns vctrusad lcfuw, dwlt. Dommc ^uoiics pcc 
xabit m mc frater mcus,& dimtttam eii ufo fcpticsl vixitilli 
lefus.w dico tibi ufy, fcpties,fcd ufo fcptuagcficsfcptics.l t 




tus 



m Omnc pcccatu et blafpkmia rcmittctur homimbus : fliris 
autehlasphcmiaz no rcmittetur . B ptujp d\xerit uerbu co 
ira ttiu homm'is,rcnittctur ci : <j aitk xcrit ucrlucotra ftir ii loanmt 
^Jan Si^no remittctur ci .wftf ; i hoc fcculo^gjjnjutu^ 
2o. Quorurcmifcritis pcccata, rcmittetur cis: ct ^qrurcfmu^ 
ritis,rcteta sut. \de \n Epijls.cap.z. Sxnbo uolh flioli \uonia 
rcmtttutur uobispeccata proptcr nomeDet. ABu< Apojl, k?. 

N tj 



AffaApo/!. Huic omncs prophcta tejlimonium perbihcnt, rcmiffwneth 
pcccatorum ifccigfire p cr nomcw cius omncs <|ui Ojttftmf irc 

1 4 cum . lacoh . y . Orati o fiici falu abit infrmum : & aUes 

uirfa cum Dominus t £r7i in pcccflfii /if ■ rcmdtcntur ci . 

r*ul«i . p au \ 4 ^ j ] j n ^J; a q c | J, fl [, CWMf r^mpfroriern ; pcr 

fanguincm cius rcmijfoncm pcccatorum j fccundu m diuitias 
jnrati* cius , fltia? fufcrahcndauit m notis . Ad Colo/? ♦ $ . 
Si <juis aducrjum alia^uem habet ([ucerclam : fxcut & Dominus 

SahmoK donauit uohs , ifa6- uos . Sa! . Proucrt. 20 . Nc dicas rcdt 
iiam ma!um pro ma!o . Expccfa Dcum , £r /ifcerafeif fc ♦ 
EccV. 2o. Pjus mifcrkors ejl Deus : h- rcmittit in dic tm 
lulationis peccata . Ibi.tS: Rclirnjuc proximo tuo nocenti 

A«g«ft t e : Lr tunc- dcprecanti nbi pcccata folucntur. hug. de ucrf 
bis vomini 7 traSans iUud Apoft . Donanfcs uclns met ipfis. 
Dicit Dominus : Dimitte J& dimittctur iili . Siegoprior 
dimifi , dimittc illis poflca . Nam fi non dimifcris , rcuocalo 
te ,h- (luicquiddimfcram y rcplicabotibi. Ibidcm ♦ Au^ 
flisformamji feptuagcs fepties Chrflus tibi peccata do', 
nauit Ji hucus'f>ignomt { ir ultra ncgauit : ponc &r tu hmU 
tcm $ & ultcrius noli ignofcere . Idcm dc Vita clericor. hb. 
to. NuUus dcbitc grauioris pxnce accipit ucmamrnfi qualemt 
cuncp , & fi longe minorcm ,<juam debcat Joluerit pccnam . 
Idcm . Vnuf([uifo talem indulgcntiam acccptuxustjl a Deo 9 

Uicronyms. ([ualcmir ipfc dcdcrit proximo fuo . Uicro . fupcr Mad>. 
itMPti*] Nonufqi fcptics Jcdufqi Jeptuagicsfcptics : idcfl y 

quadringcntis te* nonaginta uicibus $ ut toticns peccanti fratri 
ixmittimus in die , quoties ipfi pcccarc non poffet . IaVm ^ipcr 
tAath. 24. Si pcccaucrit in nos fratcr nojlcr } ir in (pualitct 
-tauja nos lcejcnt , dimittendi habcmus potefiatcm , immo ncz 



ceffitdtcm j q[uia Dominus prcecipit, ut dehtonhus noflm ic* 
bita dimittamus . ]bifupcrillud finonrcmif.pccca.Ofors 
tnidolofa fcntentiaji parua fratnbus non cbmittimus,magna 
nohsa Deonon dtmittuntur . llle rcfie fui dclitii ucmam 
foflulat qui hoc auod prius in ipfo de\m<[uit rclaxat . vimittat 
- ™ u * cr go quod dchctur nobis , ut dimittatur cjuod dehctur a no 
*k. Ambrof Jupcr Luc. vifcas frc(\ucntcr ignofccrc :ncc tmhofw; 
indignationem tcnere . Sihil ejl enim quo fojft offcndi , cui 
ignofccndi cjl confuetudo . Tantce fietatis cfl Dominus Ufus, 
W iffi ludce donarei ueniamji Chrifli cxfctfajfet mifcricort 
diam. Grcg.intAoral Qui dimittit ,&r non dat y &mii Gregarius. 
Vtiwe dimittit : omnino mifcricordiam nullam facit , axiia db 
omnipotcnte Dco munus ex manu non accipitur : <[uod olligato 
cordc cx malitia frofcrtur . Sihocquod in nos ddm^uitur, 
cx corde non dimittimus,ct illud rurfus cxigitur , ([uod nobis 
iam per pocnkentiam dimiffum fwfie gaudebamus . runc 
unufiufq; quo d rccte pctit, adyijcitur ^cum cius ammus in 
fctitione ncc inimici odio fufcatur. Nec curat antiquus hottis, 
ut terrena a nobis tollat Jcd ut charitatcm in nohs fcriat 
lfido. dc Siimo bono, lib. z. cap . 14 . Nullus deforarc dcbct Ififoml 
ueniam : etiam fi circa fncm uitce ad pxnitcntiam conuertas 
tur . Wnumaucm^ cnim jjcus de fuo fine , non dc pnetcrim 
uim iudicat . Nom enim pojfunt pcccata dimitti ei, qui in fe 
fcccanti dcbita non dimittit . Qui fratrcm fiii tardius re* 
concihat , Deum fibi mrdius placat . Truflra cmm fibi proz 
fitiare Dcum quarit , cjui cito flacare fe in proximum neolit 
git . Quomodo ucus in Chriflo nobis noflra pcccata donauit: 
fic irnos <\ui in nobis fcccant , dimittamus . Ignofccndum 
cfl cuif dum ueniam potiulat 4 Athanaf Si ergo non dimittis Atb mfm. 



iniuriam \ <[wt tibi ft&a cfl , non orationcm pro icficis ,fci 
malediUioncm fupcr tc xnducis . Sic cmm dicis : bicmihi dis 
mittc Jicut ijr cgo dimifi . In coUationilus tnntum cnim dis 
mittctur nobis , quantum nos rcmiferimus cis , <[ui nobis <\uaz 
Cytriamu. cunq,malignitatenocucrunt. Cypri . Quifqi cnim qui fccfi 
cantcm dimittit . Ignofcendo fcccatum fme dubio clcemofy* 
Crfarius . nam fkcit . Cafarius , id admonition . fccunda . Qui capti* 
uos rcdimcrc ,& faufcres fafccrc ucl ucflire non frxualct, 
contra nuUum hominem odium in corde refcruct , & inimicis 
fuisnon folum malum fromalo non rcddat.fed etiam dxlit 
gat : & fro cis orare non dcfinat , ccrtus dc mifericordia, uel 
dc fromiffxone Dommifui , libcra confcicniia antc tribunal 
Chrijli dicerc foterit : Da vominc , quia dedi , dimitz 
te ,quia dimfi . Qui cnim in fc fcccanti dc 
menter indulfent y nullum fcccati uejlis 
gium in iUius aruma remanebit ♦ 



Dc Pcnircnria J Cap. XX VL 

ESf <wfcm itotffeft&tadbl prcetcrita plangcrc f l? plant 
gcnda itcrum non committcre . Vccmtcntia cmm cjl uir 
tus aua comijfa mala cum cmcndauonis pr:pofv.o plangxmus } ct 
odimus ; lr plangcnda uhcrius committcrc no^.umus . Vnde 
pznitcntia etl mixdmdolcntis wndicia puniens in fc qubddo 
lct commifije. Quadc re dducidumcjl qubd ad agcndam pa» 
nitcntiam non fufjxdt morcsin mclius commutarcjjr a malct 
JhXisreccdere ,n fi f i? dc his , qux Jacla funt , faiisfocicnz 
do dolcre } ir pcemterc ♦ Dc ca crgo ciustp laudibus f fructtfi 
bus , ncccfuate , i? modo copiojds in hoc cap. aucloritatcs au 
Slor adducit. 




9 * 

r 4 



Ominus dicit in V,uangchobAat.\.Vccnitcntia Mathw. 
ag\tcc,approf)mquabit cnin regnucxloru.Vaciz 
tc crgo frucludignu pxnitcntia:. Luc. f. No Lu* <h, v 
uc?ii uc-carc iii/7t)s, /cd pcccaforcs pcew/CrtJ 
tia. ibi. j r. Gau^itl crif cora angchs Dci fupcr uno yeccatork 
yoznitcntiaagentc. Ibi. i $. Ni/5 pccMifJMfm Itthttritu , omncs _ 
fvnul peribitis. Apocalyp. z. Vecnitcntia age Ji([uominus , ucc \p oca lyp , 
niS ribi afo,cr pugnabo cuillts ingladio oris mei. Act.ApoJl.z. Atf , Apoj? 
Pccnifcnriam agite } & baptizctur mtfqtifq^ & accipictis do 
nu (jiritus Jancti. Vaul ad Ro.t. An dnntias bomtals contc; raulut. 
n\s y ir patieH(? } lr lon^animitatis ? .\gnoras (pjLoma bcnigmms 
Dci ad pccnitentia te adducit ? Sah. S.wicnt.i*. Dijjimulat Salomom 
T)cus pcccata hominuproptcr pccnitcyUhi. Eccl.i. Si pcemtcntia 
non egerimus • incidemus in manus Vommi : ir non h mM 
nus hominum ♦ \bi. 20. Quhm bonum tjlcorreptummamfcz 
Jlxcc pxnitentiam :fic emm cjfugiet uokiitamm .peccatum , 



Iti . f . N T e dixcris , peccaui f quid mih accidit triMc ? 
&\t\ffxmus cnim cfl paticns rcdditvr . Nc fardcj co??ucrfi <n? 
Dcum.ncc diffcras dc dic m dicm . Suhlo cmm ucmct ira ih 
hus ,Crin tcmporc uindiclx ditycrdc* tc ♦ \li . 8 . Ne dev 
fiicias homincm aucrtentem Jc a peccato : nccfi impropcrcs eL 
vicmento quoniam omncs in corruptionc fumus . ibi . *z „ 
Altiffimus odiohabet pcccatorcs , mifcrtus ef? pccnitcntiz 
bus . ibi . *7* Conuertcre ai Dominum , & rclincpue pcc? 
cata tua . Ibi . *i . Ydi pcccajli , nc adijcids irerm>i r Jcd de 
frislmis deprccare ut dimittantur wi . Quafi a Jncie colubri 
fupe pcccatum : ir fi acccjjcrisad \\iud fufcipitt tc , Pcenit 
tcntia rjucimuis fit cxigua non defyicictur apudiudicem iujlwn 

Aw|g|f Deuw. Augufl.inlib.depocnit . Ad agendampccmtcntiam' 
non Jujfcit morcs in mclius commutarc f £r a malcJaZtis rc$ 
cederc , niji & dc bis qu£ Jhtta Junt ^filisjncias Dco per pee; 
.ih J nitcntia* dolorcm , per humihtatis gcmitum , pcr contriti corz 
dis facrifcium , coopcranthus elcemojymc. Idcm in Sohlod . 
Inanisctt pccmtcntia , quam Jec^ens culpa coinquinaV.. mtyl 
frofint lamcnta y J\ rcphcentur pcccata . biihd ual&t h malis 

. uemam pcjcere 3 & mala dc nouoitcrarc ♦ Inhkdc Pccnit . 

Pxmtcntia languorcs fanat Jcprojos curai, iy mortuos Juz 
fcitat y famtatcm augct f gratmm conftruat . claudis grcjjum f 
aridis copiam 9 ccccis uifum rcfituit. uitia fugat, uirtutcs cxorz 
nat , mentcm munit & roborat . Idcm dc ctclcfiaslic. dogmaz 
. '&c til. Tccnitentiaabolerifcccata indulitantcr crciimus^ vn 

Wcronym u ^ tim0 Ultce $ lVitu » f l a ^ m J[ orum f^ nitcat • Hicron. m 
Amos Vroph. Si agimus fucnitcntiam } Bcum qucp Jux. fccc 

mtebit fentcntice . idcm in Epjl ♦ ad Sufan . Ncccjfaria cjl 

fxnitentia 9 ^ceaut^uetcrimina 9 aut ccrte cxccdat . m 

duodam 



quodam Serw Apud Dcum non tam ualet mcnfura tempotis'j 
quam doloris:fion tam abflmentia cibofiim , (juam mortificatio 
uitiorum . proptcr quoi tcmporapoznitentix pro fidc lr con? 
ucrfationc pccmtcnimm albrcuiandapn-jecipiuntur Isr pro net 
ghgentiaprotclanda exislimantur t quum pro cjuibufdam cuh 
ftt modi pecnitentiai fhnt impofiti . Vimam tam ato conucrz 
tatur pcccator ad pmutcnUam , auam cito Dominus pnrparaa 
tus csl ctiam prcefinitam mutarc fcntcntiam . In pccnitcntia 
nontcmporislongitudincm rcaumt Dcus fcdaffcSus finccri* 
mis pxhitcndo pcnfantur . Dcusnatura mifcrkors cfl y ir 
paratus utfaluct clemcrttia , quos non potcjl faluarc iujlitta. 
Ambrof dc lojcpb. cap. $6. qui pccmtcnitam agit , paratus^ ^ m h r ofms. 
.dchct cffc ad opprobria pcrfcrcnda } imunasf, fubcundas-.ncc 
iComoucri \fi quis ci pcccati fui crimcn obyciat . Idem in hpifli 
$.ad Simplician. isibil pcccarc Jolius vci cjl : cmcndarc (dpte 
cniis : &r corrigcrc crratum , c~ pucnitcnliam agete dc pcxcd 
to : id tamcn difficdc cjl in hac wta bomim . Quid enim tam 
rarum , qukm ut inucnias uirum } tjui fi ipfum cocrg;uat ,ir *" 
fnctii condcnct fuu- Kara itacj.ieofcfio dc pcccato\raya in pcet 
mictias rarahominibus ucrbi huius tfferlio.Kcpugnat cmm 
ucrccudia^ (juiam&efcit unuftjtufj; propriaculpdjhtcri^dum 
prafcntia magis quam futura cogitat . idcm dc pccnit. difij. 
NouitDominus mutarc fcntcntiam , fi tunoucns cmcndavc 
dchclum . Grcgo. m cejli. tcmpus. dijl. 5. Vxnitcntiam <\u\p>, Gre Z omu 
pc agcrc efl, kr pcrpctrata mala plangcrc f ijrplangcnda non 
pcrpctrare . nam cjui fic aha dcplorat ; ut ttcrum alia commitz 
tat t adbuc pxnttcntiam agcre aut ignorat ; aut dijjtmulat . 
Quidcnimprodcjl fi pcccata luxurice (\uis dcflcat , & tamcn. 
adhuc auaritiG aifiibus anhclct? Idcm in Faflor. Qw admiffa 

O 



flangit , ncc iamcn dcferit , foenx grauiori fe fuhycit : ([ui ip 
jam (\uam jlcndo imfetrare fotuit , ucniam contemnit . Ne<jj 
enim rette fatifacimus 'fi ab iniquitatc non ccffamus : ([uia 
duicommifitfrohibita fibimet iffi abjctdere dcbctctiam con> 
1 tejfa.iT-Je refrehenditinmimmumqui fc mcminit inmat 
xwus dctyuijfc . Satis alicnus a fide cfl ([ui ad agendum fce 
nitcntiam temfus Jenettutis cxfettat. bAetuendum efi ne dum 
fyerat Chrifli mifcricordiam incidatin iudicium. Non ctam 
fotcfl cjjegraiiaclcttorum nfiuki erit ucnia feccatorum ♦ 
Maois ergode feccatore conuerfio quam de tuflo flantc gauz 
iium fit m cxloNcceJJanum crgo ei cjl qui uult fe omnino fur 
gare a feccato pnmum iffas caufas culpar fubcidere ♦ Intcriz 
us iudcx mentem fotius auam uerba confidcrat ♦ Qui temfus 
congruce focnitcntix prodit ,fruflra antc regni ianuam cum 
frcecibus uenit . Origcn. Si cnim tunc uis pxnitentiam agc 
Origfiiff. re 9 (juando fcccarc non fotes , fcccata te dimiferunt non tu 

iUa . [mpxa anima plangit in malis , dum fficrat de bonis ♦ 
Ifitom ♦ ]fdor. de Summo bono lib.i.cap.*l.Amantudo panitcntice fh 
cit animumjLr fua fatta fubtilius difcutere: & donaDeiflux 
tontemffit flcndo commcmorare . Kihilautem fcius auam 
culfam agnofccrc nec dcflere ♦ DUfliccm habne dcbct fletum 
in fxnitentiaomnis fcccator Jiue auiafer negligcntiam boz 
num nonfait : feu auia malum fcr audaciam pcrfctrault. lUe 
fccnitentiam digneagit t au\ fic frceterm mala dcfhrat : utfu 
tura itcrum non committat . Nam <jui flangxt fcccatum : & 
iterum admittit fcccatum : ([uaft fi qms lauct latcrcm crudum 
ijucm auantb magis cluerit y tanto amfhusLutum facit.Quam: 
uis (jmjqi fit fcccator impius ,fi ad pocnitentiam conuermz 
tur: confiaui fojfe ucniam credttur . In hac uita mntum fce; 



f4 

tntentice fatct hbertas , fofl mortcm ucro nullam correfttorits 
cjje hcentiam . In hac uita dum cflis i Vcum pcr focritttnz 
ttam gloriflcate '. in boc enim feculo fccrittcntwn opcrant 
tibus vei mifericordia jubucnit . \bi . 1 4 . Ampiius lartatur 
Deus deamma dcfycrata 9 &r ahquando conucrfa 9 rfuam 
Ae ea mxx nunquam cxtitit perdita . Copioftus cfl cnim gaut 
dium coram £>eo,ir angchs eius de eo <]ui a pcriculo hberaz 
tur l quam dc eo aui nunquam nouit pcccati fcriculum . quan 
tb cnimcontriflat rcs fcrdita : tantb magis ftfuerit inucntn 
lcetificat . Multi flpcrna rcfyerft gratiam cxtremis fuis ad 
"Dcwn reucrtuntur pcr pocriitcntitm , ir auaxunq; mala gcft 
firint^uotidianisfleftibuspurgimt : atcjiin honisftclis ma* 
h getta commutant . ^wbus ktftc totum quod dch^ucrant 
ignofcitur i (juia ipft (juod male gcffcrant pocnitcndo cognoz 
fcunt ♦ \iemVccnitcntia non ucrbo agcnda 9 fcd facto . 
Grandc fcclus grandcm cxquiritnccejfario (atisfaftimcm . 
Qitiergocupit ccrtuscffcin mortc dc indulgentia fanus pccz 
fliteatifanusq; ferfctratafacinora dcjlcat .Qui autcm frav 
uc uiucndo fccnitentiam in mortc agit , pcrkuhfum csl . 
Sicut cius damnatio inccrta cfl 9 ftcl? remifio dubia . \dcm 
lib . I . Pccmtcntia cfl mcdicamcntum uuhcris f Spes falutis, 
perquam feccatorcs faluantur t pcra[uam Dcusadmifcricorz 
dtam prouocatur, (juai non temporc pcnfatur 9 fcd frofunditn} 
tc fletus et lachrymaru. Vocnitctia aut nomc supfit a focna qua 
tmima cruciatur ct mortificatur caroMn liiu.ai.rr . Si fccniten 
dodignavco aSagcffcrimusfeucritatceius in clcmcntia comit 
talimus.Na, tllc a\ nos malos tolcrat, no duliu ctt $ coucrfis clc 
metcr ionofcatMoc totu de T>ei froccdit clemetia,ut nos no da 
nct crudclitcr 9 fcd cxfcllct ad focnitcntia fatkntcr.hyla^ ius. fyhtrm. 



T.lcnitudo cnim morcs immutat , & longorum tcmporum criz- 
n.ina in iclu oculi pcrcunt ,fi cordis nam fucnt compunclio ♦ 

Ccefiriui. Qcefarius . Valdc dura cfl\ ir nimium dolcnda condilu omt- 
ncm inttnticncm, ir (ludium impcndcrc opcri , & jru:ium 
fwn rccipcrc pofl laborcm . Dkit cmm ahfjuis cum ad Jcnez 
Sflw ucncro ; tunc ad fxnitcntue mcdicamcnta confugiam ♦ 
quare dc hoc fc fragilitas humana prcefumat , cum , unum 
diem uitr fuce in potcflatcm non \iabct tlnhjuitatcm enim 
flram fi nos agnofimus , Dcus ignofcit . Multi cnim Jc crct 
dclant longo tcmporc uiucrc } ir itaihs rcpcntinamors fub? 
traxit : ut nccad illam momcntancam pojfint ficnitcniia pcrz 
ucmrc ♦ Hrubcfcimus modo paruo tcmpore pxnitcntiam agcz 
re ^ijrnon timcmus finc ullo tcrmino tcmporis (Ctcrna (uppli 
cja Juslinere ♦ Qui cnim pro pcccatis fibi ipfi non parcitpcz 

Cyfriams. us Clt0 ^ indulgcntiam tribuit ♦ Cypria. dc laud ♦ Pccnitcnt 
tice . O pxnitentia cjuid dc te noui rcjcram ? omnia ligata. tu 
foluis , omnia clauja turcfcras , omnia aducrfa tumitigas,oms 
nia conirita tu fanas } omnia confufa tu lucidas y omnia defpcz 
rata tu animas ♦ 

Tc AMHnenM. Cap» XXVII 

Bjlinentia efl a cxbo tr potu (ho quia hccc aut a\i([ua uci 
creatura mala fint,fed pro foia corporis cailigationc ) ccjfatio 
fecundu Augujl* de fide ad Fctru ♦ Vel alftincntia ejl cohibi 
tiogulx , hxurlt cupiditatis, auaritice^amhitioriis^t jupcrbice. 
Vnde abjlinentia ahcjuando pro lujlitia jumitur, cum.f. abflit 
nemus ab alienis nulli uim injcrcntes,riihil cu\<f> eripictes . De 
ca crgo ad plcnum in prafcnti cap\ traduntur auclontatcs. 



Qminusdicit in Euwrcho Mat. f . Hcati i i Maf' tui 9 
cfuriunt & fittunt \u\luiam quor.iam ifft (atu 
rabwmr. *. Pc£n.2. Obfccro uos tanfy adua Tctrus. 
nas } ir percgrinos alflmcrc a carnahbus defi . 
derys : aucc mihtant aduerfus animam,conuerz . 
fationcm ucflram intcr gcntcs bonam habcntcs . Vaul . ad VauUs 
rcwM4. ls aui non manducat } manducantcm non flxrnat. Ef 
<jui manducat non manducantcm iudicct . Qui cnim manducat, 
Domind manducat.ir aratias aq\t Dco ♦ Ef riui non manduz 
caf, Domino n m manaucat, ctgratias agit Dco . i.Ad Thcf 
fdloniccn. r. Omniaprobate, auod bonum cf? tcncte : ab om 
ni fbccic mala abflxncte uos. i.Ad TimothA.Omnis crcatuz 
ra txi bona efl: ir nihd rcycicndum^uod cum gratiaru aUioz 
nc pcrcipitur . Sanclifcatur enim pcr ucrbum Dci , lr oraz 
tioncm ♦ Sai. Vroucr. 13. luflus comcdit ir rcplct animam s<tlcmon. 
fuam • ucnter autcm impioruminjatiabihs. Ibi. 27. Anima fa 
turata calcabit fuuum.Anima cfuricns ) &- amarumpro dulci 
famit. Kcdcfiaflic.l. Sapiens cor ir intclligibile abjlinelit fc. 
a pcccatis : ir tn opcribus iufliticc fucccfus habcbit . Ibi . 
Proptcr crapulam multi obicrunt: qui autem abjlinens cfl^adyz 
ciet fibi uitam . Augu. Supcr loan.de confc dijl. r. lciunium ^ugu^ 
autcm maonum } l? gencrale efl } abiiincre ab iniauitanbusjLr 
ab illicitis uohptatibus Jeculi quod ejl pcrfcHum ieiunium in 
hoc JcculoiQuafi quadragcfimam abflincntiaz celcbramus } cum 
henc uiuimus, cum ab muniitatibus } i? ab illicitis uoluptatibus 
abjlinemus. Idcm ibi dc diffmitionc rcctx fidci . Bonum cjl in 
cibo cum gratiarum aclionc percipcrc, (]u\c([u\dDeuscdcnd\i 
yrccccpit . Abjlincre autem ab aliauibus, non auafi malis } fci 
quafi non ncccjfarys j non ejl malum . Njbil p rodcjl tota dic 




longum duccre kiumum ,fi poMca ciborum fatktatcucl mmtc 
tate ariima obruatur . Sit ergo tcmpcratus cibus cfcte: ir trz 
rigata corporis nojlri terra fpinas libidtnum non germincbit» 
Qwdli* ejl caro <Ju<r pofl multos dics prcecipit abum , talis efl 
ammaqua; non afftduc pajcitur ucrbo Dei . Eonum ejl ieius 
narc ,Jcd mchus cjl clccmojvnam dare . Elccmojyna Juffcit 
finc iciumo . lciunium autcm non Jufficit ftne clcemojyna . 
Scdleiunium cum clccmofyna duplcx bonum ejl. Tale aus 
temcjliciunium finc clecmofyna , cjualis fine oleo luccrna. 
Sicut luccrna auaz fine oleo acccnditur fumigare potefl, lucem 
autcm habcrc non potcjl , ita iciuritum Jxne clcemofyna carric 
qutdcmcruciat fcd chantatis lumtnc animamnon iiluflrat. 
ttieronymus. Hic. in Epifi.ad Dcmctnad. Aljlinentia tua atq, iaumutn c$ 
ntagis Deograta funt , <\uo cum moribus fanclis offcruntur . 
Vf quce in alys junt wrhracula uitiorum , in tc Jint ornamcn 
tauirtutum. Idcmad Vyuflicum. Modicusac tcmpcratus cis 
lus ir cami h' ariimx utdis cft . Vlcnus ucntcrjacdc dc iec 
iunijs diffutat . tAchus cM cnimjlomacum dolerc quam menf 
tem. Tantum tibi ieiunium imponc quantum Jcrrc potcs. 
tAultoqmchuscJlquotidtcparum quam raro fatis fumcrc • 
Ardor corporis frtgidionbus cpuhs tcmperandus cjl.in Epjl. 
adfurium. Sonnullt uitam pudicam appctcntes in mcdto itinc 
re corrucrunt : dum Jolam abflincntiam carnium putant t &r 
leguminibus oncrantflomachum , quce modcrate parccq; innos 
xia funt , ir ut quod Jcntio , h(\uar , rixhi fxc inflammat cor> 
fora , h- mtmbragcnitalia tinttUat ficut inckgcflus cibus , ub 
tlusq; conuulfus . Idem Ad Cclanthiam . Quid prodcjl 
tenuaricorpus abftincntia , fi animus intumejcit Jupcrbia* 
Qwd uirtutis habct uinum non hbere ,i7-ira t ir odio incs 



Iriari? Idem Ad TLuflochum* SoUicite prouidendum efl y 
utifiuosfaturitasaparadifocxpuhtjefuricsreducat. Ambr % Amfcro/uu, 
m jcrmo . dc iciunio . Gula a paradifo rcgnantcm cxpulit. 
AbsTinentia ad paradifum rcuocauit errantcm . \n hb .dc icz 
iunio . Initium uitce hominis panis & aqua . A* nunc quicz 
uid pifcium natat f (jmcquid awum uolitat , quicqmd ferarutn 
difcurrit nojlris , ucntribus fcpclitur . lciunia , uigilue y elcez 
tnofynz augcrc lonum noflrum dcbcnt, non uclare peccatum. 
lllc abflmens , uir crcdcnduscfl } qui uitiorum omnium libcr 
effcciuscji. Ncj>cnimrcputanda cjl abslincntia % ubi crit 
uentris faturitas Jubfccuta. Mcmbra fua quce funt fupcr 
terram mortificant , (\ui infolcns corpus iciuniorum continuaz 
tione cafligant . Sihilcontra alftmcntiam faciunt t qui uit 
rxum non pro cbrictate 9 fcdprocorporis tantum falutc pcr; 
cipiunt ♦ Nec hoc cis offcrt uoluntas $ fcd permittit infirmiz 
tas . Abflincntiaciborum fola non fujficit , rifi ei opcra 
lona iungantur . Gre. in^ajlor* In cajfum per abslinenz Gregmuu 
tiam corpus attcritur , fi inordmatis moribus dimijja mcns 
uitys dijfipatur ♦ Idem m ho. Qui a paradifi gaudv[S per 
cibum cccidimus : ad hcec in quantum pojfumus , pcr abjliz 
ncntiam refurgamus ♦ m hb . lo ♦ Wioral . hbflincntice 
uirtus nullaefl ,fitantum ^quiffi corpus non cdomat, quans 
tum ualet , aut ualde inordmata efl , fi dcdcrit plus , 
fjuam ualct ♦ Tlus csl ab enim ucrbi pabulo uiUuram in perz 
petuo mentcm reficere quam ucntrcm mortferx carnis ten 
reno pane fatiare . Obo corpus pafcitur^ opcrc (fantus nutri 
tur. Innocent. Abjlinentes et arrogantcs jbslincntia (\uidcm irtnoccntius. 
corpus ajjiciunt Jcd pcr dcftdcria culpx mundo fruiunt « 



Cttffl mcns ad fr&ccftacharitatis tcniitur, rcflat prttfcUtfl 
lio, ut pcr abslinentiamcaro maccrctur • \Son cnim Dcojcd 
fifoauifqiiciunatjicaqu&ahcmpus ucntri futtrahit , non 
in opcribus trihuit . fciucntrx poslmoiumcffcrcnda cujloiit . 
himoncnii funt abjlincntcs utnoucrint , cjuiatmic placcnte 
Dco abjlincntiamcjfcrunt y cumca <\uce Jibi ie alimcntis fuhz 

Brt/Hi«i. trahunt , in iulgcniibus largiuntur . Bafd . Son hcnc foffu? 

mus uigilare t quum iapibusjucrit ucntcr onujlus . Vigilias 
fluic copularc ieiunijs , utcundis uirtutibus jlorcfccrc poffis. 
Hjcce enim plunmce non folum corda nofirajcd ctiam cvrpus 
br animam lcciunt . Sihil proicjl ucntrcm ab tfcu rcfccarc y 
£r animamobrucrcpaffionitus. lalcm tc exhibc fli rmcu 
uolueris \ciunarc, ut cum tc a cibis abflincs , ahjlweatjLr hn? 
gualua ab ifttiifii ucrbis . Corpus cxcrccamu: iciunys , & 
mcntcm purgcmus ci utiys . Sicut tr.ilcs plunmooncrc pr.cara 
uatus impcditur ai bellum , ita mpciitur monachus ai uigilff 
as cum cfcarum largitatc jcrucfcit ♦ Scep e cnim pcr cibornm 
. auiiitatcm franguntur tlomack uircs t ylurimasf- cezntudinc: 

IfiJorus. cfarum laroitatc patimur . fiior. dc Swnmo hono hb.i.cap. 

44. Qui ci c.bis abjlincnt , & frauc agunt , icmoncs imitan 
tur:(juibuscfcanoncfl^&nc(liiitia Jcmpcr cfl. \lh autcm 
iene a cibis chjlincnt } chu a malis aclibus , ucl h mundi iciunat 
ambitionibus . Ffcis cnim libido crcfcit , iciunio luxuria fuf cz 
ratur. Hoc ejl pcrfcclum & ratwnahlc iciuniwn f qu.\ndo 
nofler homo cxterior iciunat , &r intcrior orat\ Ver ieiunium 
ctiam occulta miHcriorumrcuclantur , diuimcj; Jacramenti art 
thana panduntur. lciunia fortia tela funt aiucrfus demonum 
tcntamcnta . Cito cnim pcr abjlincntiam aiuerjary dcuincun 
ter ♦ Immundi c[uoqy, Jfyiritusibi Jl magis"ingcrunt y uhi plus 

uiicrint 



L 



*7 

uidcrint cfcam & potum . Abflmcntia modcrata uiuificat £r 
ocadit . uiuficat ammam, corpus nccat . Spcrnitur iciumum 
quodinucffcrum dchtwja ciborum rcpletionc rcficitur . Tota 
en»n dic cpulas in cogitationc ruminat, cpui ab cxplcndam gus 
lamucflcrc fibidchtias prccparat . Ncc ualct quiccjuainbot 
ni cpcns imbcciUimte perficcrc j Scdquod cum modo ir tcm* 
pcran\cntofit f filutarc efi r Quicquid autcm nimis & ultra 
modum fit , pcrniciofiwi §Sl: ttudiwhqi fuum in contrarium 
ucrtit . Corpus cjuod abflincntia frangit, tcntatio non urit. 
Sicut omncs caxnaks cupidimtes abjlmcntia rcfecantur, imom* 
ncsanimi uirtutes cdafimteuityJeslrwmtur.Ncq; cnim^ufq; 
potcjl uimtem pcrfcclionis attingerc , mfi prius ucntris cdoma 
ucrit ingluuicm . Ccvfarius in admonitwnc fccunda . Ahjs Cthrlui. 
dxbus iciunarc , aut rcmcdium autprccmmm cft, \n quacb-agc 
fima ucro nqn iciunarc , pcccatum ejl. Mo tcmporc c[u\ iciu 
nat, acapict mdujgcntiam : in his dicbus qm potefl , & non ic 
iunat Jcntict pccnam . Quidprodcfl ficarncm noUramics 
iunys, & uigilys afflgimus , i? mcntcm nojlram non cn;cns 
damus : Aut cjuceintcriora funt non curamus . In collationh 
bus tanlumfibi abum unufjuifcfi concciat quantvm fuflenm 
tiocorporis t non cjuantum dcfidcrium camis cxpofcii. Qai 
nimium cibisutuntur, cjuanto mogxsucntrcm ingurgitantjan; 
to amplius fcnfum corrumpunt . InVitaWitr. ^cmadmo^ InuitaVatr. 
dum cnimfiamma comburit fyluam } fic uifioncs malas cxtin* 
guit cfurics. Qui continet ucntrem Juum, minuit uitia : Sam 
<jui uincitur ab cfcis , augmcntat uitia ♦ Incremcntum tgnis 
flamma ,in:rcmcntum ucntns efcamulm . ligna multnma; 
gnam cxtvhnt Jlammam , abundantia autcm^cfcarum praua 
nutrit dcfidcria, Tlamma diminuitur dcficicnte Jylua , & 



efcarum indigentia marrefcere facit iefiieria ma\a . Dcfi* 
dcrium efccegignit obciientiam } & gujlus fuauit expuht dc 
paraiifo ♦ Vacuus uenter in orationibus uigilare facit » 
Nam fi rcplctus cft , fomnum mfertgrauifftmum ♦ tAcnfu? 
ra competens repleuit uas , uenter ucro iiruptus non iicit 9 
fuffcxt . Si Vaffxones uitia corporis noflri fame y ieiunio* 
rum ac uigiliarum labore macerentur ^tunc aiuerfariorum no 
Jlrorum iemonum humiliatur untus. 

Dc Silentio, 8C Vcrbo oriofo» 
Cap ♦ XXVIII* 

1N hoc cap. citantur aufloritates de Silentio fxue taciturnis 
tate ut homo fit difcretus in filentio , utilis , lr cautu^ in 
ucrbo : nc aut taccnda proferat , aut profcrcnda rcticefcat. 
Vnie taciturnitas in diccndis , ir locutio in taceniis eff pecz 
catum. ideo dc utroq> in prafenti cap. traiuntur auttoritatts, 
de taciturnitate .f. lr ucrbo otiofo. Efl autem taciturnitas 9 
qua mentcs circunfticientcs ijuii deccat , & <[uid non , filcnt 
cogitabunde ; nec putant proferenium anteq,- mature cuncta 
adamuffim difcutiant; ne cx ore magis quam cx pcclorc crum 
pat oratio 9 taciturnitati autcm linguacitas opponitur. 

Mtfaus, Ominus dicit in Yiuangelio bAathM.Bonus ho 

mo dc bono thefauro profcrt bona.Ht malus ho 
mo ie malo thcfauro profcrt mala.Dico autcm 
uobisfluoniam omnc uerbumotiojum quod lo* 
cutifucrint homines/eddcnt rationem de co m dic iudicy.Ex 
ucrlis cnim tuis iuflifcaberis^ cx uerbis tuis condenabcris* 




* ' . • f\ ... **' & 

loanJ.Qui a fcmctipfo tytur,ghria propria qweritj. Vaul. Umei 
ad TmotbSi Vcrhofi otiofi & curiofi loqucntes <[uce no opor ***** 
tet ^Xuautcmloaucrc auce dccct fanam doclrinam . Ad 
Ephcf. $. Scmo uos fcducat inambus ucrbis .*.Ad Thimoth. 
4. Ineptasautcm ifrmancs fabulas dcuita. t.ad Thcffalon.^ 
Vobis autcm dcnunciamus, ir olfccramus , in Domino nojlro 
lcfuChrisloptcumfdcntiooperantes , ueflrum pancm man; 
iucctis. Salo.VrouM-. Vroptcr pcccatalabiorumruina proxifi 
mat malo . \bi. i o . ln multilo^uio pcccatutr. non dccnt . Qui 
aute modcraturlabia fua prudcntiffimus rfl. lh. i4.Vti ucr? 
ba funt plurimafhi fre([ucntcrcegeflas. \bi.u. Qui Cuflodit os 
fuum, cuflodit animam fuam.Qui autcm inconfidcratus cfl,fcn 
tictmala. \biM. Homims cfl animam prcepararc,& Domini 
cftguhcrnarc linguam fuam . Voluntas Kegum labia iusli . 
Qui rctta loquitur, dirigctur . Qui attonitis oculis cogitat pra 
ua.mordcnsldbia fua pcrficict malum Abi . 17. Nondcccnt 
flultum ucrbacompofita } ncc prinapcm labium mcntiens. 
Qui modcratur fcrmoncs fuos , dotlus ,&prudcns cfl : & 
prctiofi jj)iritus uir cruditus . Stultus auof, fi tacucrit , faph 
ens rcputabitur ,Crfi comprcffcrit \abia fua intclhgcns . 
ibi . 18 . cum obfccr atiombus hqwtur paupcr, & iiucs ej]az 
hturrigidc. Laha flultimifcnt fc rixis , ct os eiusiurgia proz 
uocat.Os flulti contritio eius, et labia ipfius ruina animce eius. 
Mors y h- uita in manibuslingux, ([ui d.ligunt cam , comcdent 
fruclum eius. \bi. U . Qui cufloditos fuum.et hnguamfuam, 
cuflodit ab anvuflijs animam fuam . Ibi . 26. Qui impo* 
fuit flulto filcntium mitigat iras . TLcclcfiaflcs . to . Vcrt 
ba aris fapientis gratia } ir labia infpicntis prccipitabunt 
tum . Stultus uerba multiplicat . Ecclefiaflici . 4- . 



Noli citatm effcin lingua tua t ir inutilis ir rcmiffus in opc* 
ribus tuh • Ibi ♦ «. Vriufjuam audcas ne rcfyondcasucrbum, 
ir in mcdio finiorum nc adycias haui ♦ Ibi . 14 . Bf irtu$ e/7 
w>, <jui hom c/1 /rtpJJis ucrho cxorefuo, ir non cfl flimulxtus 
trijlitia dclicli. Ifci. 1 $. Antcfyhquaris , <ii/ce . iii. 19. Qui 
odrt /o<judri(nfrm cac^iwgKif mahtiam . Ne itercs ucrhum ncc 
quam y & durum ; ir non mmoraberis ♦ Ejl <jui labitur in hn 
gua (iia^fcd non cx animo • Quis cfl cnim <jui non deliqucz 
rit in lingua fua f Ifci. 20. Ejl tacens^ui inucnitur (apicns;ir 
eslodihilis 9 auifrocax cft ad haucndum ♦ Ift autem taccns 
nonhabcns finfumhaucht ,£r cfl taccns fciens aptum tcmf 
fus . Homo fapicns tacebit ufi, ad tcmpus : lafciuus autcm ir 
i mprudcns non firuabit tcmpus. Qui multis utitur ucrbis Ixdit 
animam fuarn . ibi. 28 ♦ tAulti ceciderunt in orc glady,fid non 
fic auafx <jui intcricrunt pcr linguam fuam . Iutjum enim lin* 
guce iugumfcrreum ejl: ir uinculum iUius uinculum cereum 
cfl . Scpi aures tuas ftinis, ir linguam ne/juam mli audire . 
ir ori tua fhcito o\lia t ir fcras auribus tuis* Verbis tuis fht 
cito flathcram , ir frenos eri tuo rctlos . Attende ne fortc la 
baris in \ingua t ir cadas in conftcttu inimicorum infidiantium 
tili : ir fit cafus tuus infinahhs in mortem . Ibi . 31 ♦ Supra 
mcnfim magnam fcdifli ,ne apcriasfiuccmtuamprior. ifci» 
\z , Adolcfcens haucrc in tua caufi uix . Si his intcrrogatus 
fucris, habcat caput tuum reftonfum. In multis cflo quafi int 
fiius 9 ir audi tacens fimul isr quctrcns . In medio magnato 
rumh^ui non.prxfiimas, isr ubi funt fincs non multumhrjua 
ris. Vhi auditus non cfl , non effundas firmonem , dr impor 
AtfguF?.* tunc noli cxtolli in fapxcntia tua* Aug. Abfit ut mul/jlo^juium 
deputem , ([uando neccffaria dicuntur , qnantahbct firmonum 



s 9 

multitudinc, aut prolixitate dicantur. Hicr. lib.z.contra Rufi ihcronym. 
fin . Hirundincm non cjfc fufcipicndam in domo , id eslgi r* 
ruhs & ucrhfos hommcs Jub codcm tccto non habcndos cfic 
dixii Arifl. IdcmM Sepolia ; Vcrba uoluere, & apud im 
pcritum uulgusadmirationcm fidfoccrc, indoclorum hominum 
eft ♦ Nihd mmficilc, ([uam uilcm plebcm & indociam uolubi 
htatc linguce dccipere f c[ux ([uicc[uid non intclligit, plus mira* 
tur. vifcat aliauando taccrc , c[ui nuncpiam didkit loc[uiMcns 
Cbrislo dcdimfic cauct minorajicut & maiora, fcicns ctiam 
pro uerbo otiofo rcddendam cffe rationem.Amb. Ukt.de Of : ^ mho r m 
Quamplures uidi loqucndo in pcccatum incidiffc. Vix qucmf 
piam taccndo , ideoq; tacerc noffc, quam loc[ui difficilius cjl . 
AUfra fcrmonem tuum nc luxurict , nc lafauiat , isr mu]iil* 
([uiopcccamfibicohgct. lugum fitucrbis tuis '&jlatcr<k 
atqnncnfura.utfitgrauitasin fcnfu , infcrmonc pondus + 
cttq; in uerbismodu: . Ejlquidcm homo^ifientium affcclat* 
fcdcoreius multuni feeondemnat : lslctalis multumloauitur, 
Et cfl ahus, c[ui a manc ufi, ad ucfteram tyuiturfr cum dile 
clione ficntmmmagnumcujlodit. Grcgdib.ZMoral.Lin* Gr „ oyil4l ; 
gua Jub magni modcraminis hbcratione framanda ej} } non in* 
fohbihter okhganda , nc aut laxata in uitium dcfuat ; aut rc% 
JlriBa ctiam ab utilitatt torpefcat . ibidcm W.ic. Ififint ca% 
fus culpce crcfccntis : ut hngua , cum non rcslringitur,ncc[ua* 
cjuam ubi ccadcritiaccat ;fcd fcmpcr addctcriora dcfccndat. 
Ibidcm hb.7.Maral. Tcmpus taccndi dr tcmpus loc[uendi:di; 
fcrcta uicijftudinc pcnfanda funt tempora . r>e aut cjuum rct 
slringi lingua dcbct , per ucrba fc inutilitcr foluat : aut 
c[uum tyui uttotcr potcjl , fcmctipfam pigre reflnnaat. Oim 
fum c[uippe ucrbum ejl ; c[uodaut utilitate rcclitudims .aut 



rofione iuflce neeeffttalis earet . Sic uf meauta heutw m crrof 
rem wofrabit , ita iniifcrctum filcnttum cos rtui erudin tofcs 
Sa/3)ai. r«nf , in crrore delinjwt . Ba/« . In eonue>i(u noli frofcrre 
firmoncmjci oportuna ucrbatx ore tuo procciant , Cum 
oportunum tcmpus tnucncris , uf fe audtcntibus atrtSb gratia 
tfaYn* Lfca . \ftior. Soliloq . cap . p i sinf tm ucrba fauca. 

Tolie ucrbofttatcm fermm fufcrfiu . AfabjbpM none/ 
/uoief eulpam . Lin^uo/usfcomoimpcrifusc/I: Sapicnsucro 
paucisuttturucrbts. Ibtdcm.z. Qui otiofa ucrbanon rc { 
primit ,adnoxkc*otrmfiiu Stjtmotuus irreprchenjto* 
l,i (k cxveUatiofle av&enlimu&iW, Stito <pw femp<« 
~ Io (W , eonfidcra <\ux dtcas , tcmforc cmgrw hiucrc ,ir 
^e.No tywriJ ni/i inferrooafuj /ueru.No dtca.* pm/j^rt .1« 
iidf.LmjP»/« fcomoimpcrifu S e/J.S«p l eareue/ermo t >e J /ci.n 
tiaficU^uimultuJlulutiaeJl. Vox.n.infivicntis mmulttfh 
tationcm jermonis .Maneafgifurin ucrbo mcnfura : tn Jcre 
mone fitjlatcra . Sempcrucrbatuo fmt modcrata . Mo&m 
Uaucndi non tranfcas . Vlus ddigc audire ^i» feflM • P ' w 
«u/"culfare auam aWe . ln principio audi , tyuere ncutp 
wms .fims Ms habet honons . Mcltor efl nmjftmusferm , 
etukm pri mus . dauJc aurcs fua; ne attiias malum . fi&jm 
cauta ucrba . Vanus fcrmo eifo ^lutt mcntcm . fme Jw 
mtur ctuod hbenter audttur . Kihd ex ore tuo <juo« impcdirc 
pofftt vroccdat . Uihd ftoi non cxfcitt ,fonus uocts crum 
pt. HocproccdafcxIaouJrfuodaurej non folluat audtcm 
«jj . Scrmo uanus uante conjctcnux iniex ejl . Qudts fcn 
mo iMcnditur , tahs ir animus comfrobatw . Vaulatum cret 
fcunt uilia , ir dum tarua non curamus in magna prolaht 
mur. Inkftcnio ,ir tacenio fcritus cflo . Ungua tua tc 



?0 

nonpcrdat. Oftonehngucc tuxclaujlra ftknty.Ccefarius. Gfjarius, 
Nihilprodejl filnhahitationc uirtutum fit filcntium , isr in 
halitationihus uitiorum tumultus , lr colluctatio pajfionum ♦ 
In Vita Vatrum ♦ Cum filcntio , lr oratione agc , auod agis 
in ucritate. 

DeCogitarione, Cap, XXIX, 

1N hoc oip. citantur aufioritatcs dc lonis 9 lr malis cogitat 
tionihus.([uon\a fi honas cogitationcs diligcrc cxfcrimus^ab 
iUis y ([uce malxyraucc funt } dignahturDominus noshherarc, 

Ominus iicit in EmwgeJio bAath ♦ f ♦ Bcati Mathjtus, 
mundo corde j ([uoniam iyfi Dcum uidchunt ♦ 
Ihi ♦ *r . & bAarciJ. Ah intus enim, de cordt Marcwt 
hominum excut cogitationcsmalce.hdultcrid t 
fornicationes t homicidia y i7' ccetera omnia mala ah intus yrocet 
dunt.ir coin(\uinant homincm.i.vaul.adCor*l.Charitas no iWks^ 
cogitat malum t non gaudct fuper iniquitatem, congaudet autcm 
ueritati .Ifci.if.Gtro ir fangms rcgnum Dei pojfdere non 
jwjfunt. 2.Iii.J. Viduciam autcm talem hahemus per Chrislum ^ 
ad Dcum.Kon <[uod fufficientes fimus cogitarc aluniid a nohis, 
quafi ex nohis : fcd fufficicntia noslra cx Deo efl ♦ Ad Vhilip 
fcnfA- Qucecump junt uera , ([ucecuncp fudica } <[ux cunqi ius { 
fja ' ([ucccuncp JanZta, (jutcunqi amahilia , ([ucecunq, honx fk 
mce ; fi([ua uirtus,fi([ua laus difcwlinx : hcec cogitate • <[U£ ir 
didiciflis t et accepislis t ct audiflis y ct uidislis in me. hxc agite y et 
ieus yacis erit uohfcum. Ad Galaths .Dico autcm (hiritu am 
lu\ate,et defidcria carnis no pcrficictis.Salo.Vro.l.ln omnihus ^ omr, r 
uys tuis cooita Dcum ; ip/c dirigctgrejfus tuos f \hi . *t , 




Qui honus cfl, haurkt fibigratiam a Domino . rjui autcm cons 
Jidit m cogitationibus Jws impic agit ♦ Cogitationcs iujlorum 
uiicia : ly conjilia impiorum frauMcnta . Ifci. ln abunz 
jdanti iuflitia uirtus maxima cjl , cogiiatipncs aukm impiorum 
craikahuntur . \bidcm. Uiffpantur cogitationes ubi non cfl 
confiliunx : ubi ucro fiurcs funt confilkry , corJiYmantur . \b\. 

Qui cogitat mala fkccrc Jlultus cjl. Cogitatio cnim flul 
ti peccatum cf?, ir abominatiohominum dctraUor . Sapicntj. 
Vcrucrfxcogitationcs fcparantauco : p\l\imautim uixtus 
Wrripit infipicntcs . \bi . Quis enim hominum potcritjci? 
rcconfilium Dci ? aut au\s potcrit cogitare qtid ucU Dcus ? 
Cogxtationes cnimmortalium timxdcc lr inccrtx prouidcntrx 
noMrce. EcclcfiaJlic.yQu^ pra:ccpit tibi Dcus , \Va Jcmpcr coz 
gita : & in pluribus cpcribus cius non cris curiofus Abi. 14. 
Bcatus uir , aux in Japkntia morabitur : ir ([ui in tui 
flitia Jua meditabitur : ir in fcnfu cogitalit circumfte? 
Uionem Dci . Cogitatum tuum haic in prxccptis 

JDci :ir inmandatis illius maximc ajpiuus cjlo: irjfr 
fe dabittibicor : & concupifccntia Japkntut dahtur fih . 
J Vrcccoria Jatui auafi rota carri : & ([uafi axis, ucrfiz 
tdis cogitatus illius . \b\Ai. Non prxtcrit vcmmum cogitfc 
m tus omnis, ir non abjcondit Jc ab coullus Jcrmo ; Awujl, 

Kemo potcjl a diabolo dccipi , rifi c[ui Jc prxbcrc uoluerit ad 
Hitrotytnus» rfua? uoluntatis fenfum . Hic. in.EpiJl.adDcmctriaicm. 

Quicriuidpudct diccrc pudct & cofftarc . cjl tutijfxmum atq; 
perfcttum, utajfucjcat animus foilicita fcmper l? pcruigilicu 
flodia iifccrncre cogitationcs fuas } isr ad primum animi moz 
tum , ucl probare t ucl rcprobare f a[uod cogitat : ucl bonas cocri 
tationes alat^ ucl Jlatim malas cxtinouat, Binc nanq> fons cfl 



€l 

honi y ir origo peccandi . Votesla? ([uippe dialoli non in tc} 
mcritatc iUius atq; iattantia^fed in tua cjt uoluntatc ♦ Nc fit 
nas cogitationcs tnalas in cordc tuo crcfccrc . Grc.hbj. Ma ^prW 
ral bXagno sludiofupcrflucecogitationcs amputandz funt . 
Sed tamen amputari funditus nequaquam poffunt . Sernper 
enim caro fuperflua generat : ([uce Jempcr fpiritus fcrro foU 
licitudinis rejcindat .Ibi . 12. Elccforum mentes fi (juas in Ji 
carnalcs cogitationcs inucniunt,pocnitcntice ardore cofumunt ♦ 
nec cogitationcs fuas dilatari carnali uoluptatc pcrmittunt ; 
([uia co fcmctipjos iudicantcs^fubtdius feriunt } <[uo di/lrittum 
iudicem prceflolantur uicinum . Sicut capitc rcguntur memlra, 
ita cogitationes mcnte diftonuntur. Qmniumcnim corda fcru 
tatur Dominus ; ir uniucrfasmcntium cogitationcs intclligit . 
MaligniquippeSpiritusanimamundip fiando ei 

non folum opcris y fed ctiam locutionis infupcr cogitationis inis 
quitates placcnt. Tunc cnim in capita oculos habemus cum uis 
tam rcdemptoris noflri tacita cogitationc confpicimus . Qwd 
prodcjl , qubdcontra hominum mfidias tota ciuitas cuttoditur, 
fiunum foramcn apcrtum rclm([uatur y undcab hoflibus int 
trctur . Omne cnim c[uod fubtihter cogitamus ^quafi mcntc 
coquimus . Jfidor. de Summo bono hb. 1. cap . 25 # Cogitatio yy flrw ; 
fraua ddettationcm pant : dclcttatio confenfioncm : confcnfeo ' 
attioncm : attio conjuctudincm : confuctudo pcccandi ncceffxta ■ • 
tcm } fi:q; his uinculishomo impJicatus ([uadam catcna uitiorum 
tenctur adjlriftus . Ibi.zr. Bipartita cfl caufa peccandijdcjl 
opcris &r cogitationis ♦ qnorum unumini<[uitas dicitur, ([uoi 
opcrcgcritur: ahud iniuflitia , ([uodcogitationc admittitur . 
Prius autem aBio rcfccanda efl , poflca cogitatio . Vrius praua 
cpera, poj} modum dcfidcria ; uiciffvn autcm h' a cogitatione 



ofcra frocelant , &r al opcrc cogitatxo nafcitur. Quamuls ct 
ji ab opcrc malo quifq; uacct } fro fo\\us tamcn fraux cogitati* 
nis malitia non crit innoccns. Son cnim Jolum JnUis fci & co 
gitatiotubus iclinauimus :fi cis illicitc occurrcntibus iclcflez 
mur.Nonciltimcnium Jibonamalacji. m cogitationc cucmz 
ant :Jci magis glorianium cjl Jimens mala a bonis inteUcz 
clus ratione ifccrnat . NiMiuuaf auoimterbonum br mac 
lum fcnfu pruicntiovc iifccrnimus , mfiofere aut malacogiz 
tatu caucamus '.autbona intcllcBafaciamus . Ex corie cxcz 
unt cogitationcs male . lico fifrius frauce cogitationi rcfisH 
mus , in lafjiim opcris non incurrimus . bAagna igitur obfcrz 
uant .1 circa coriis esl cufloiiam aibiben ia ; ([uia aut bonct t 
aut malce rci ii>i conftjlit origo t &r lieo in iffo cogitationis 
initio refifle , isr euaics ccctcra . St ftrcucris cogitationcs k 
coric non p rorumfcnt in operc ♦ Si cogitationi non confcm 
Jcns , operi cito rcfiflis . Non enim corfus fotcfl comjLmpi , 
mfi frius corruftus fitanimus . S\h\l fotcfl caro Jkccre ^ 
mjxauoi uolucrit animus Munia cogitationc animum mala y 
Cafarius. &• caro non fcccaht . Cafarius . monit . i . cap . $ . lnc& 
pamus lonas cogitationcs ddigcrc , ir Jlatim alo illis t 
aucc malejunt iignabitur Bominus nos hberarc* 
jn vi« Tatr. j n Vjfa Vatrum • Sicuf ignis X\([uejac\t 

cxram , ita hr uig\l\a bona cogi? 
fafdfioncs fcfjxmau 




61 

DcVoluntatc Cap, XXX. 

IN Jwc cap. pnur?/ur aulloritates dc Voluntate DciMam 
unufquijip facerc debct <]ui Dci cultor cfl ,1? in rcgnum 
coelorum exoptat intrare . Item dc Voluntatc bonitftk fct 
na quarcftcboncjleqj uiuctur , ir ad fummam fapicntiam 
pcrucnirc opiatur . itcm de Voluntatc bominis mala , aua. 
non folum au fp mifcr cjjkitur . Scd mifcrior potcslatc^ua 
dcfikrwm malc uoluntatis nr.pktur . Voflrerno dc bona ir ■ 
tnala mtcntionc ♦ 




0>7tinw5 dicit h V.uancrclio Math. 7. Non om 
ms (jui iicit nnhiDominc vominc, intrabit iri 
rcgnum ccclorum : fcd tjui ficit uoluntatcm 
_ pa*r\s mei <[m \n ccclis cjl 3 ipfc mtrabit m rt 
'•gnurn cvlorum. Lnc<e.n. illc fcruus qui cognouit uolun Lueai. 
tatcm Domini fui \ & non fe prxparauit ■■ ir non fccit uoi 
luntatcm cius : uapulabit multis . Qui autcm tion cognouit \ 
ctfccit digna } uapulabit paucis plagis. loan. 9 . Si tpits Dci loanmd 
cultorcfl 9 & uoluntatem cius facit , bunc cxaudiet Deus . 
i.Petri.i. Sic cfl uoluntas Dci , ut bencfacicntcs obmus Vetrus. 
tefccrc faciads imprudentium bominum igndrantiam . Ibi. 
Hi <jui patiuntur fecundum uoluntatcm Dci fidcli crcat 
tori commcndent animas fuas in bencfaclis . 1 . loannis. Z: loannes 
tAundus tranfit, ir concupifccntta cius ♦ Qui autcm facit u6 A?oflolu$ 
luntate Dci manct in (cternu.lbis . Uccc efl fiducxa qua bafal 
mus ad Deii: tfuia quodcuq; pctierimus fccundil uoluntate cius, 
audit nos. vaul.ad Roso.Fratres t uoluntas quide cordis mei 
& obfecratio ad Dcu ft pro uobis in falutem. t . Ad Or.f ; Vaului ' 

QLS) 



Ardcamus autcm ir bonam uoluntafcm habcamus maoxs pa 
rcgrinari a corporc & frajlntcs cjfc ad Dominum :iridco 
contcndamus fiuc abscntcs ,fiuc frafcntes placcrc itii . \h.$* 
Si uoluntas prompta csl,fccundum auod habct acccpta cfl % non 
fccundum <juod non habct. Qucmadmodum fromftus cfl ariv 
mos uoluntaiis , ita fit £r fcrfcicn di . Ad Hyhcf. r . Nolife 
ficri imprudcntes 9 fcd intclligcntcs <\uai fit uoluntas Dei.Ad 
TbeffalonA. Hcecefl uoluntas vcifancHfcatio ucflra.ut abz 
flincatis uos aformcationc : ut Jciat unuf<juifq> ucslrum uas 
fiium pojftdcre in fanBificationc , £r honore ; non in fajfionc 
dcfiderif ificut gcntcs <[uce ignorant vcum . Ad hcbrJO. 
Taticntia uohs ncccjjaria cfl, ut uoluntatem Dcijacicntes rc 
fortetis rcpromiffioncm . ih. i$. Dcus autcm pacis , quicduz 
xit de mortuis paflorcm magnum ouium in fanguine tcflamcn 
ti ; Dominum noflrum lefum Chriflum , aptctuos in omni loz 
no ; ut fkciatis cius uoluntatcm :fhcicns in uohs, auod placeat 
lWtaU* coram Jc per lcjum ChrSlum ♦ Sah> IYom.". Abominahlc 
cfl Domino cor prauum , ir uoluntas cius in his <\ui fimplicis 
tcr ambulant . lh. *<>. Multc cogitationcs in cordc uiri , uo* 
\untas autem Domini in aitcrnum fcrmancbit . Ecclcfiaflic.iS. 
Vofl concupifcentias tuas non cas : & a uoluntatc tua aucrte. 
AuguflMTrinitat.hb.il. bAala uoluntatc non folum (\uifq; 
mifcr cfficitur ,Jcd mijeriorpotcflate , <\ua dcfidcrium malcc 
uoluntatis implctur . \dcm dc hbcro arbitr. Dcus cflautor me 
riti , 'jui i? uoluntatcm afflicat opcri^i? opus apfhcat uolun 
tati . Omnium crit in uoluntatc quod unufjuifq, habcht in ref 
tributionc ♦ Omnc opus prceccdduohntas , noflra dum cogiz 
tat cfuod opcrari dcbeamus . nihd enim ahud qu&rit Dcus rifi 
uoluntatem bonam ♦ Nihil omnino, tam Jhcdc csl boncc uo* 



A«gufL 



1 



V 



6; 

luntati , (luam ipfi fih , ir hoc fufficit veo . Idcm ic ucrarc 

hg. Bona uoluntas cft fiaappctimus rccTe honcflc'p uiucre , 

ir ad fummam fapicntiam pcrucmre , Hier. Supcr iUud n icrony ^ 

bAath. t . Vbi ctl thcfaurus tuus • Cor habct in ucntrc guz 

hfus i lafciuus in hbidmc , cupidus in lucris . Amlrof dc Vi ^mbrofiut . 

ta beat. difl.iT.tj.u Nom cjl (\uod cui'pnoflram afcribamus 

erumnam mfinoflrx uoluntati . Nemo nojlrum tenetur ai 

culpam ,nifiuoIuntate propria dcflcxsrit • Son habcnt cris 

men qu& inferuntur reluftantibus . Voluntarium Jibi militem 

thgit Chriflus. Voluntarmm firuum fibi dialolus auUionas 

tur. Ncminemiugofiruitutisaslrittum fi ei 

prius peccator <ere ucndiderit.Gregor. in homil fuper cuan 

gel NiM ojfertur Ueo ditius bona uoluntate . Voluntasaut "^* 1 ** 

tem bona ett y fic proximi aduerfa ficut nostra pertimcfc&e „ 

Sic de profpcritate proximi ficut de nostro profitlu gratularu 

Ahenadamnanostracrcdcrc , aliena lucra nostra dcputare + 

Amkum non propter mundum ,fed propter Deum ddigerc ; 

inimicum ctiam amando tolerarc . NuUi quod pati non uis fit 

ccre • NuUi ([uod tibi tuste impcndi dcfidcras dcncgare • He 

ccjfitatiproximi iuxtauiresfuccurrere 9 fid prodcffi etiam 

ultra uircs ueUe ♦ Ante dci oculos nunquam cst uacua manus 

i munere } fi arca cordis replcta fucrit bona uoluntatc . Bos 

numcrgoopus inbonauoluntatc fit. Ham cx iiuino adiuto 

rio crit in perfittionc . Ifidor. Soliloq. hb.t.cap.io. Talc erit iyy orMl ; 

opus tuum , qualis fucrit intentio tua . Idem de summo lono 

lib.i.cap.zj. Bona intcntio est t quce proptcr Dcum est^mala 

ucro quce pro terreno lucro aut uanaglom cst . Quiopus bos 

num bona intcntione non fitciunt: per hoc magxs ccccanturopc 

rc pcr auod lUuminari potucrunt ♦ Vnufauifo bonum opu? 



ctuod agit 9 honaintentionc agit ; quoniam pro mata inteniios 
Cyprianu.s. ne plerunq, opus bonum (fuod agimus \ i? mmus aculpa uac* 
mus. Cypnan. ScmperinuidiaabonauoluntatcdfcordaU 
Vcus cnim pcr multas uoluntatcs alxorum in alys multa opcra', 
turbona. Ncc cxcufat oppreffum ncceflitas crimmis } ubicnt 
men ejl uoluntatis. 

Dc Curiofitatrc. Cap.XXXL 

ES* autem curhfitas Jludium ta perfcrumndi , qmf&e 
nulla ett utilitas . Vcl cjl fuperpua- mdagatio ad fe< 
non pcrtincntium . Vnde curiifms ptriculofa przfumz 
ftlo efl . multi enim ahorum uitia difcernunt, fua autcm non 
afticiunt . Efl <juocj; uitium circa cognitioncm intcllecius 
Jtnfus ad peccandum ■ & circa mftcclionem ludorum } isr mw 
herum ad concupifccndum ctc . dc cacrgo quam plunmce traz 
duntur aucloritates* 



tucUs. 



4 




Ominusdicit intuanpeho Lucx.H ♦ Att 
tcndite autem uobis ; ne Jortc grauentur coy* 
da ucjlra in crapuhisr ebrictate iy curis hu> 
m ius uitx : ir fuperucniat in uos rcpcntina diz> 
es illa ] tanc[i laqueus fupcrucnict in omncs <[u\ fedcnt fupcr 
facicm omnisterrx .Pctri. f. Humdiammi fub potcnti 
manu Dci , ut uos cxaltct in tcmpore Vfitationis omnem fol 
hcitudincm ueslram proycicntes in eum , cjuoniam ipfx cura efl 
de uobis . Paul ad Kom .13. Abijciamus crgo opera tcyiebraz 
rum , i? induamur arma lucis :fic ut in die honcfle ambulec 
mus . induamur crgo Dominum noflrum \efumChriflum, ir 
tarnis curam nefeceritis in defiderijs,i .ad Corint, 7 : Seruus 



44 

uocatus cs, non fit tibi curae :Jcd & fl potcs ficri hbet magis 
utere . Salo. Vrou. " , Qui qua.rU bona 9 bene conJurg\t dducu ^lomotu 
lo, (\u\autcm inuesligator ma\orumefl } oppnmcturab as. Ec 
ckftajfa.Un fuper uacuis rcbus nohpcrfcrutarc muluphciter. 
Nom cmm t\bi neceffarium csl ca,(\uce abfcondita funt, wderc 
ocuhs tu\s. Ihi&k Curam illius habe ir fic confldcra y & om 
ni cura tua exphcita rccumbe ut lcetcris propter iUos : ir orna 
mntumgratix acapias coronam : & dxgnationem confe([uas 
ri& coronaiionis . \bi, ?. Altiora tc ne ([uxfxcris, irfortiora *c r 
m fcrutatusfuerisjcd (\u<z prcecepit iibi Dcus iUa cogitafcm 
■fcrict in flmibus operibus eius nd cns cunofus Augufl.dc uc H u • 
ra rcliJion. Inconfiicrathme crcaturarum non cfl uana & f* 
ntura cunofltasexcrccndaflcdoradus ad immortaha, isrfcm 
fcr mancntia facicndus. \dcm hb. *o. confcflfion.CurioJumgc 
nus hominum.ad cognofcendum uitam ahenam , dcfidiojum ai 
ccrrigendum fuam. Oquam irreprchcnfibdcs ejfepotcramus, 
fi tam ddgenter noslramtia caucremus , ([uam ahcna jcrutafi 
r . Idem de Genc. contra tAanich. Uhh Compcfcat fe hut 
mana temeritas: et id^uod no cfl ,no (juxrat: ne ill ud,([uod& 9 Hicronymui 
no inucniat. Hicr.m Epiflde duobus flhs.Sugas tcncmus, ct 



fonte uerimtis amjfo opinionuriuulos ufeclamur.Qui proficet 
refludet } nocofiderct(\uod ma\u atyfacmt ,fcd (\uodbonu\h\c 

foccrc dcbcat.Caucat igitur comittcrc (modreprehederc uult. 
Sufficit nohs de pntibus huius fcculi angudijS cogitare. Qui 
necejjc efl Jenjum ad incerta irfutura d.\fledcre,(\m au* cbflc 
<[ui,no pof?umus,aut c\to inuetapcrdamus. Qui ergo dc futurii 
cogitare prohibuit, conceffxt de pnubus propter human.t uitai 
fraoihtatcm. Sufficjt nobis contra malitia hu\us fcculi prxfens 
baberc certamcfit alicnoscrroreswnfldcrant^fuososlenduti 



Ambrofiu ; fimbr. Tamdiu quh peccata fuafiuoz noJ?c lr dcflere Acbet, 
ignorat fiuamdiu curioje alicna conftdcrat. Qubd ji morcsfuos 
ad fe ipfiim conucrfus afbicit t no rcqwrct quod in ahjs ipfe fpe 
cialiter reprchcndatjed in fc ipjo ([ubd lugcat . No* ergo tan 
to minus dcbemus alicna corda audatter rcprchcnderc juantu 
fcimus uifu nojlro nos no pojfe alicnae cogitationis tencbras ilf 
lujlrare* Ncc profectb dilucrc aliena dchBa ualct , quem adhuc 

Gregorius. propria dcuajlant. Grcgor. in bomtf. Graux curiofitatis cfl 
uitiumfiucedum cuiuflibct mentem ad inuejligandum uita pro 
ximi exterius ducit f seper ci intima Jua abfcondtt, ut aliena fci 
ens fc ncfcicns fit,ir curiofus animus^uanto peritus fuerit az 

jfidorus, IW mcritijantb fat ignarus fu, lfido.dc Sumo bono Ib.l.ca. 

Zi. Quicura rerum fkmiliarium occupantur juantb fe rcrum 
Jludys imphcantfantb a charitatc diuma fc ipjosfeparat. Qui 
fimilijr tcrrcnis parcrccuris , Cr diuinis exercere fludcnt f 
utrunqi completterc fimul no ualent. Ni/? prius a fecraiioribus 
cordis expchtur importuna fccularium multitudo curaru^nh 
ma auce intrinfccus iacct t nefLa^uam refiirgit. Nj dum fe pcr 
innumcras Jcculi cogitationes fp®git, ad conftdcralioncm fu\ 
nullatenus colligit. Dc malo ahcno os tuu no coinquinas, Vitia 
tua, non aUena, attcnde . Qucd intcr fe lo(juun'ur homhics , 
cognofcerc nunauam dcfidcrcs . Noli qucercre ([uodfas dicat 
uel faciat . E uita curiofitatcm , omitte curam } <[uce ad caufam 
tuam non pcrtinet . Curiofims pcriculoja prxfumptio efl . 
tAulti aliorum uitiaifcernunt , fua autem non afpiciunt sfat 
cilius uitia quhn uirtutes uniufcuiuf^ intcndimus, ncc quid bo 
ni opcris <[uisgejferit y agnofcere,fed<]uod male 
peffit, pcrfcrutamur ♦ 

Dc 



• 



Dc Sen&bus. Cap. XXXH. 

ESt autcm fnfus pofcntia paffxua fccundum bcatii Thos 
mam p. 4.79. ar.$. Senfus cxtcmrcs funt tantu (iwncji. 
Vfus.f.&auditus, olfaclus ,guflus , ir taclus . Sen i 
fus interiores fecundum alupios quatuor funt Jicet fccundum 
alios fvit auincjy J. Senfus communis , imaginatiua, pbantaz 
fiaajhmatma , mcmoratiua ,{rfcifitiua fccundum cundcm 
ibidem .([.7%. ar. 4. Dc quibus kic traduntur aucloritates , 
primo dc ftmphciirrcclamtcntionc qu& cfladinflar corpo*\ 
ris oculus ai totum opus : inic dc fcnfibus ficut matcria cxpo 
fccrc uidcbatur. 




m 



corporis tui efloculus tuus . Si oculus tuus fue 
rit fimpkx totum corpus (uum lucidum cnt. Si 
autcmfucrit nctjuam, totumcorpus tuum tcne 
hofumcrit. Ibi.r. QuodJ oculu> tuus dcxtcr fcandalizat 
fc 9 cruc cum , & prctyct abs tc . hxpcdit cnvh iibi | ut pcr; 
cat unum mcmbrorum tuorumquam rorpus tuum totum mitm 
turingdxnnam. * .Icannis.f. Ef fitvus quoniam filius -jxi Jcann " 
ucnit f isrdcditnobis fenfum.ut cognofcamusDcum uerum y A P°fl° l * 
ir fvnus in ucro filio cius . Hic cfl ucrus Vcus, & uita ccter 
na. Vaul. adRomA4. Vnufauifq, mfuofcvfu abundat . TauluS * 
l.Ad Corinth. 14. Yratrcs nolite cfRci pucri fenfhus, fcd ma 
htia paruuh cflotc : (cnfibus autcm pcrfctti eflotc.Ad Fphcf. 
4 . Son ambulctisficut Irgcntcs ambulmt f in uanitate fcn 
jus fui , tencbris obfcuratum babcntcs intcUcclum, alicnatia 
maVcipcrianorantiam , <[uce e\l iniUis proptcr ceotatcm 



■ 



cordis ifforum. H ad Thetfal.i.Rogamus autcm uos fratres 
utnoncito moueamxnia ueflro fenfu.nc^ tcrreamini , ncc[> 
fcr fyiritum, nc([> fcr fermoncmj/ie <juis uos fcducat ullo mot 
do. Salom. Vroucrb. zo. Aurcm audicntcm, & oculum uh 
dcntcm } Dom\nus fccit utrumq; . Sapicnt.4. Caniautcm 
Salomon. funt Jcnfus hominis : ir cctas fcneclutis uita immaculata. Yaz 
fcinatw nugacitatis ohfcurat bonajir inconJlanOa concupifcen 
ti<z tranfucrtit fcnfum Jinc malitia . Jicclcfiajlcs.i.lsonfat 
turatur oculusuifu t nccauris auditu t imflctur. Ecclcfiaslicj*. 
Ncrfumr? eft oculus inuidi y ir auertcns focicm fuam ) & dcffi 
cicns animam fuam. Infatiabihs oculus cupdi in fartc 
tis non fatiabitur, doncc confumat arcfociens ammam fuam . 
Qculus malus ad mala^ct non fatiabitur fanc indigensAli.u. 
Non cfl fcnfus ubi cjl amaritudo. Cantic.z. Oflcndc mihi do 
mincfacicm tuami fonct uox tuain aunbusmcis . Voxcnim 
tua du\cis } ct facics tua dccora.Eccl<>.ln fcnfu fit fibi cogimtus 
-Dci. \bi. *o« Ul f u cognofcitur uir y & cx occurfufacici co 
gnofcitur Jcnfatus. lbi. i • Bonus fcnfus ufo> in tcmfus afcon 
dctucrba; ir labia multorum cnanabunt fenfum cius. 
toigufti Augujl. hb. io. ConJcffwn.Sunt enim oculi frincifcs ad noz 
ccndum in fcnfibus. Idcm depottr . Chriflia. Tutius auditur 
ucritas , tiuam frzdicatur , fioniam cum dotlrina rccifiturjm 
mditas cujhditur. Quum diffutatio uel fctdicath flacct,uix 
Wkronymuf. efl ut diffcrcntcm non fulfct quantulacun^ iailantia. Wkron. 
Gxegoxm. Imfudicusoculus imfudxci cordis cjl nuncius.CrcgorMoraU 
£i . Non dclct intucn , quod non hcct concuffci. Ifci,27,Iifc. 
Nj/i fywitus fanclus auditorum corda xcfieat , ad aurcs corfoz 
rum , uox dotlorum incaffum fonat. Yormarc cmm uoccm ma 
gjln cxtcnus foJfunt y Jcd hanc intcrius imprimcrc no ualcnt. 



cc 



Idcm in bmil.if. fupcr Matth.i$. Vcrba Dci c[ucc aurc pcrci 
ptis y mcntc rctinctc .Cibus cmm mcntis cfl fitmo vci^ct auafi 
acccptus cibus in Jlomacho lanoucntc reijdtur , quando auditus 
Jcrmo m ucntrc mcmonx non tcnctur . Idcm. r* MiW. Ver 
la Bci tunc ucrlus auris intellmt y quum in cis femctwfam quai 
rit • hmbrof. Supcr Bcaii immaculati ♦ Quomodo pofjunt Am&r«/i«r 
ucrbaDci dulaa cffc in fauabus t tws f in ^uibus cjl amcoitudo 
ncijuitia: ? . Ifidorus dc Summo bono hb. t, cap. 2g. Son cnim l ^ orus ' 
aliundc ycccamus nifiuidcndo, audicndo } attrcclando, guflanr. 
do atq> tangcndo . Vndcir ahas dicitur . Intrauit mors pcr 
focncjlras nojlras Ammundi ^uippe ir cxtranci ftiritus funt, 
qui tanqyiam pcr portus itu per Jenjuscarnis animam irrcpunt 9 
ir cam iJlcccbrando deuincunt. 

Dc Pulchritudmc, Cnp ; XXXIH . 



IN hoc cap. primo ponuntur autforitatcs dc Vir pulchrituz 
dinc animx , <jm<c uirtutibus ornata \ ir prtftipuc humihz 
tatis mrtutc } & Chnfli imitationc ; <iui femctiofim cxir 
naniuit formam fcrui accipcns ^ukhralr dccoracfficitur. 
Indc dc fulchritudinc coryor\s\ <jw<e aliquando faUax, 
ir uana csl , quam nc omnium malorum qcncz 
ra innobis in crefcant, omnino uitarc det 
lemus,eam ncro diligcrc pulchritu 
dinem , quce Iztitiam fjjirit 
tualem folct ajfcrrc, 



Nl 




R 



loanna. 
Yculus. 



luiith. 
loh. 



\ 



Salomon. 




Ominus iiclt inYMa?cho foanfSp iri 
tus cjl^m uiujcat,caro auttm nonpro 
icjl auicauam . Vaul. ad Vhihp.z. Hoc 
jcntitc \n ucbisquod i? in Chriflo lcz 
fu : Qiii cum informa Dci cjfct y non ra 
pinam arhtratus , cfl ejjc Jc equalem 
Dco :fci jcmctipjum cxinaniuit ^jormam fcrui accipicns : 
in fimihtudmem hommum fattus \ h- habxtu inucntus utho 
mo . \lu l. Imitutvrcs ma cjlotc fratrcs } ir olfcruate eos 
qui ita ambulant } ficut halctis jormam noflram . bAulti cnim 
ambulant, quos fepe diccbam uobis : nunc autem i? ficns iif 
co inimicos o ucis C hrifli } (juorum finis intcritus y quorum Dcf 
us ucntcr cfl , ijrgloria in confufionc ipforum } aui tcrrcna 
fapiunt : Ni>f?m autcm conucrjatio in ccchs fit . Vnic c xpez 
tlamusiominumnoflrum UjumChriflum^ui rcformalit cor 
fus humihtqtis noflrce con fi^uratum corpori claritatis fucc f c* 
cunium opcrationc m uirtutis fuce , (jua pofft fubuccre fibi 
omnia . \ui\th.io. A mpliauit iUi vominus pulchrituiinem t 
ut inc omparahli dc corc omnium Qfuhs apparcrct . & pulcbrvt 
tuiincm cius mirabantur nimis . \ob. s • Vlqo uidi jlultum 
jirma radicc % & maledixi Jlatim pukhn^maj^ . \b'u 1 8. 
Dcuorct f ulchritudmcm cut\s c\us } Lr conjumathradia ib 
l\us primogcnita mors . Dauid Vjal <>f . Confcjfio & pul 
chritudo in confycclu cius , Jantt\monia , magnjiccnUa in 
fanctificatwnc ems . Salom.Vrouer.t. Qu ia mandatuml u 
ccrnacfl } i7'\cx lux , & uia nitx incrcfatw iifciplint , ut 
cull odiunttFa muhcrc mala & blanda hnpua cxtranca: ♦ 
Non concufijcat fulchntudincm cius cor tuum ^ nccaciarisnu 
tibus illms. Ikjx, faUax gra tia , & uana efl pulchr it uio ; 



muhcr timcns Dominum ipfa \audabitur \biicm . iircuc 
lus aurcus in naribus fuis mulicr pulchra j^ fatua . Ecclcfias 
flic. 44. Hommcs diuitcs in uirtute pulcbritudinis Jludium 
babcntcs , pacificantcs in dumbus fuis . Qmncs itli ingcnc 
rationibus gcntis fuoc oloriam adcpti funt ;£r m dicbus fuis 
habcntur in laudibus . Augufl. de Ciuitate Dci hb . *<f> Augufl. 
Vulchritu do corpons bonum Dciionum cfl , fed proptcrca ii 
eti am laroitu r malis , ne malum bonisuidcatur bonum . Am 
Irof JiV. J. dc Virgmlt7 luucnem uctercs JaluU [crunt $ ^mbrojm . 
cum proptcr admirabdcm ons pulchritudincm , in amorcm inc 
cendcret fceminas ' f fliomatibus cxaraff c uultumjuum, 
nc qua cum amarc poffctj n hcxamcro . Dcks pic iuram Idemi 
Vci 'mul icr , \i uultum tuum materiali candorc obltnias fi 
exquifito rubore pcrfundas . Ambr . lib. i . de Virginit 
Neolec la decoriscura plu: placct; ir hoc ipfum , <[uod nos 
non ornamus t ornatus cfl . BafiL Pulchritudo ddigenda cfl B^/iIim, 
fii 9 (juce lcetitiam jf)iritua\em confucuit mfundere . Euitcmus 
ftcciofas pu\chritudincs y nc omnium malorum generain nohs 
irrogentw\ Sapienjjrir^non confiderat corporis iccorcm Jcd_ 
animce . Infipiens autcm in carnalib us fe detinct ♦ Sapiens 
mulicrem reftuit gcfliofam y Stulms autem concupifccns eam 
fu £flantatur . Vrud ens uir abimpuicnti mulicre aucrtit ocu 
los fuos J uxuri ofus autcmintu cns ca m , folu itur , ut cazrq a 
facic ionis . chriilusnon in corporis , fci in ammce pulcbritu 
dinedclcttatur . Vla ergo tu di hoas in quibus dclcclatur pcus ♦ 
Mieron. aihxflochium. Quid dicam dc his } ayii ambiunt ai iu eronym 
faccrioti um ? . (]mbus cura cfl 9 ut ucflcs bcne olcant , ut pes \a 
xa pclle non foricat 3 ^uitus ut crincs ca\ami(lro rotentur ; 
ijuibus ut iigiti anuhs raiiant ^irfiuia humiiior fiat 9 uix in 



cam y cdcsucflicia impriman U Si uir ucl mulicr crnaucrit fc 9 
ir uultus hominum ad fc prouocaucrit ; £r fi nullum indcfct 
(juatur damnum : iu dicium mmcn patictur aitcrnum } quiaucz 
. ncnum attidit , fi fwf?ct , (jui biberctf Ifidor. dc Summo bos 
no . cap. Cloricc tcmporalis fcquaccs t ir fi nitidi 
(untforis fulgorc potcniie , intcrius tamcn uacui funt c\aim 
nc fupcrbiz . Sicu ti calami cxtcrius (fuidcm nitcnf.fcdintc z 
rius uacuantur . Qui pra:tiofo cultu inccdunt } pro fuaui odof 
rc fcctorcm , ir pro zona funiculum , Cr coctcra habcbunt ♦ 

Cyprianu > 1 0? r ' rtru m ^c habitu uirginum ♦ Non uirgincs tantum 
aut uiduas ,fcd &r nuptas , puta , ijromncs omnino fxminas 
admoncndas , auci op us Dci is-fifturam cius j jjrplafma at 
iultcrarc nuUo mododcbcant , aihibi to flauocolorc ucl nigro, 
pulucrc ucl ruborc • aut auomodohbct hniamcnta natiua cors 
rumpcntc mcdkamincfa fub dit manus Dcoinfcrunt : (\uan* 
Tt&fo^- do lUud , quod illc formauit , rcjo r marc contcndunt* 

\ Dc fnduziicntis* Cap* XXXIIIL 

DE \n dumcntis ftirituahbus primo citantur auttoritatcs, 
dcindc dc corporalibus , ir (puod ucfiis ncc fatis mun c 
da , nc c fordida , ncc ulla diucrfit atc notabdis cffc Jc* 
lct. Ami ttus^cnim corpor is, rifus^dcntium in ccffus ho z 
tninh cnunciant dc hominc ♦ 



68 

Ominus dicit in Euangclio S\ath. t.Nc foHis Maihtus. 
citi fuis animcc ucslrx auxdmanducctis : ncdi 
corpon ucflro (piid induamini . blonnc anima 
plus cjl (juam cfca , ir corpus plus quam ucfli yf 
mentum ( Solitc crgo jolliciti cj]c diccntcs 9 auid manducabi 
mus , aut auid bibcmus 9 aut auo opcricmur ! Wccc cnimomnia 
gcntcs inayixrunt ♦ Scit cnim patcr ucflcr , quia his ommbus 
indigctis ♦ Luo? ♦ 5 . qui habct duas tunicas : dct non habcn Lucas> 
ti ; hr ([ui habct cfcas fimdttcrficiat . Ibi ♦ <> ♦ Ab co qui aut 
fcrt tibi ucjlimcntum : ctiam tunicam noli prohibcrc . Omni 
autcmpctcnti tc trtluas, iraui aufcrt aucc tua funt 9 nc rcpc 
Uxs . Ibi ♦ 7 . Qm in ucUc prcctiofa funt 9 ir dchtys ^indos 
mibus rcgum funt. Apocalypf. $ . Qui uiccrit,fic ucflictur Afoealyp . 
ucjlimcntis albis : & non dclcbo nomcn cius dc tibro uitcc . 
Suadco tibi cmcrc a mc aurum ignitum prcbatum : ut locuplcs 
fas : i? ucflimcntis albis induaris : ut non apparcat confufio 
nuditatis tucc : ir collyrio inungc oculos tuos ut uincas.lbi . 
xtf ♦. Bcatus 9 qui uigdat &r cujlodit ucjlimcnta fuamcnu 
dus ambulct , &r uidc ant a\v\ turpitudincm cius ♦ Aclus A#«Apo/l. 
Apofl Circunda tibi ucjji mcntum tuum^ ir f caucrc mc. 
1 . Fctr . cap . 5 . Mulicru mnon fit cxtrinfccus ca^U.itura , Vctruu ^ 
aut c i rcundatio auri ♦ * . Vaul . ad Timoth ♦ 2 . Similitcr ir Vaulus^ 
mulkrcsinhabitu ornato cu m ucrccund ia & fobrictatc ornan 
tcs fc :lr non in tortis cnnibus , aut auro % autmarvaritis: 
ud ucflc prctiofa : fcd (juod dccct mulicrcs promittcntcs p\cc 
xatcm pcropcra bona . ibi . C . Nifci! mtulimus in hunc mun 
dum : haud dubium ; auia ncc aufcrrc quid pofjumus ♦ Has 
lcntcs autcm ahmcnta , ir ([uibus tcgamur 9 his contcnti fa 
mus % Gcncfis\$f ,tAundaminiacmutarcucflimcntaucJlra, Gcntfis, 




Exoiw. Exo. 1«?. laucnt populi utBlmmta fua; & fint paratiin 

Tobias. dicm tcrtium . Tobice . i . hfurientesalc , nudisly, ucflimcnz 
m prazbce , 6" mortuis at<\\ occfis fcpulturam folhcitus cxhb 

Iofc. leas . iot. 17. Si comportaucrif imp ius , quafi tcrram ars 
gentum , &r /icuf Iufum pntpdraucnf uesfjmcnM : prceparaz 
ht ([uiicm -fciiuflus ueflictur ilhs , ir dr^Mfum innocem 

Sdlomon. dmiiet . Sfllom.EccIe. <>. Omm* /cmporc ^inf ucflimenta tua 
canixia ; &r okum <Jc capifc fuo Je^ciat . Ecclc/iaffic. 2,9. Ini 
lium uite hominis a([ua ,&r \>ari\s , ucflimcntum , &r 
mus profcgcns furpifuiimcm . Ifci. 4^. <ilc ucflimcntis proce; 
iit tinea : &r mulicrc mi<jute uiri . Ifci . 9 . Auertefacicm 
tuam a muliere compta : lr ne circumtykias facicm ahcnam . 
Ifci.19. AmiHus corporis ,r\fus icntium ^b- inzcffus hominis 
JkmJL cnunciant ie homine . Auguflin. ai Voffido. No/o ut ic or 
namcntis auri , ucl ueflis propcram habcas in prohihnio fcn 
tcntiam , rifi in cis , (\ui ncq; coniugati funt , nc<|i comugciri 
cupientes cogitare icbcnt , quomoio placeant dco . Idcm lib* 
de Serm. Domini. Knimaiucrtcnium cft non in foh rcrum 
corporearum nitore atq\ pomya y fcictiam in ipfis fordibus \uc 
iofis ejfe poffc iattantiam, & eo periculoftorcm , <juo fvb nos 
rninc fcruitutis Dci dccipit . Quantaamcntiaesl y cffigicm 
mutare natunt,pitturam ([uccrcre t tolcrahhora propc modum 
inaiulterio crimina funt . ih cnimpudicitia, hic natura aduU 
tcratur. Veflis autcm tibi pura circumdctur nonad pulchritu 
lincm } fei propterncccffarium tcgumcntum , ncdum cx<[uh 
fuis utflimcnbs indueris , in anima turpitudmem fumas. 
Hieronymus Uieron. in F.pifl. ad Nepotia . Vcjlcs pulchras cc(\uc deuita 
ut candidas: ornatus ir fordcs pari modo fugicnia funt: 
quia aUcrumdchtys 9 alterum gloriarciolct ♦ Intcr fencum, 

hnz 



teamina , quibus tib, uidcris fuhidus Lrfonrcfus, Atftfiftj 
te nudum , confciffum fordidum , mcnd,c.,ntcm. . n Fnf? 84 
Vejhs nec fat,s munda , necfordtda, Rftfi d,ucrfiu,tc no 
tabihs , nc ad tc obuians turba confiilat , nc digilo dcmonfires 
ris. Ncc cffccfattfircks ,ncc exnuifitai deht,ce Chrifiiano 
conucniunt. Idem Epff 72. Vcilmm fordcs candidx mcnt 
Us mdicafunt . Plumarum mollitks iuuemlia mcmbra non fo 
ueat . Quicauid cnim corpora noflra iefendcre potcfl & hii 
mance imbccillitati fuccuncre , hcec una apfclhnda cjl tunica. 
Ambr hb. 1. dc Virginit. Collum catcna conslrinMl', pcdes ^hofm 
eomfcdcsmdudunt . ml rcftrt an corfus auro hfdur anfir 
w . Si ccruix frccmitur Jgrauatur mceffus , riH P mium iu 
ual i nifi ciuod uos mulkrcs cfiis mifcralihores ,.<juam ciui Pu 
bluoiure damnantur . VI, optant uiuos hgari , muherfk orna 
ta , cjt domus ommum dcmonuminfirnahum . ldcmhbr 1 de 
Cffc. Decorcorpownon fit affcclatus ,fid naturaijim 
flex ncglecTus magis quam expcditus , non p-ctiofis al 
bcntibus adiutus ucflimcntis i fed comumbus , ut honcilui uel 
ncccfftr.tin dcfit , n,lacccd a t nitor, . Crcgor. in Uoml. GrC£ori . h 
Sunt nonnu\ cju, cultumfi^mm prct,oih,wA uciimm non 
putantcff fcccatum . Quoi uidclicet fi adfa non c/Jc, ncqua 
auam firmo dc, tam uigdantcr exfrimerct , ciuod d,u'cs L 
torclucbatura f ud,nfiros,byffoiT furpura indutus fuiffct . 
Quod profoia maniglonaueJJtmcntumpretiofius quceritur' 
rcs ,pja tcjlatur t quiancmo uult ibi fretiofis ucfubus mdui 
•*i ab alus non foJJ,t mdcri . Nemo igitur prctiofa ucMimcnta 
lucerit , mfi ad inancm ghriam , uidelicet , ut & ccctcris hono 
Wihorcficmderetur.Lafi. Dumenim cultum con(b,cimus 

corforum , & corforis & animac offendimus creatorem . 

- - 



lfdorui. Ifiior. ic Summohnohh . $. caf.fy. Chrioz tcmforat 
lis fcauaccs , & fi nitiii 'funt foris fulgorc fotcntioz ; intcf 
ritus tamcn uacui funt clationc fufcrfocc. Oh hoc rcprohi 
cxtcrius ut caldmi nitiii : intcnus ucro uacui : clctli ucro 

Cyfriantu. cxtcrius ([uafi corticcsfxii i intcrius ucro fohii ♦ Cypria ♦ 
Im hh . ic hahitu uirgin . Scrko ir furfura iniutx y C\:ris 
flum finccrc iniucrc non foffunt ,auro ir margaritis aiorfi 
natce & monilihus , ornamcnta mcnth &r corforis feriiict 

tifrem runt . Yff\xm . Ornatus ([uipfc ucflium iniicat ([ualitcr 
ca, ([ucc tcrrcna funt Jofiamus , fcr fluiium clarioris 
amiflus ah cetcrna claritate nuii cffc iignofcamur . Lauaz 
rc facicm , manus ac fcics imfcnfius ,fcruos nos cffc ini& 
; cat uitiorum ♦ 

DeExtmpld; Cap. XXXV* 

EXcmphm cfl alicuius fafti ucliiUi frcetcriti cum ccrs 
ti auttoris nominc frofofttio ♦ Vel cxcmflum csl([uol 
fc(]ui aut uitarc ichcmus ♦ 'Excmflar autcm cfl ([uo 
ahuifimilc faciamus ♦ Excmflum cfl rcs , ([uce nohisimimnz 
ia frofonitur , ut futa ([ui in C hriflum crciimus , Chrtfli 
fcttcmur cxcmfla . Uaq> cxcmflar csliffcChriflu:,a([uo 
'fumitur cxcmflum . Sonnunauam tamcn cxcmflum fro 
cxcmflari fomtur . Dc cxcmflo crgo fiuc cxcmflari afflucn 
tcr in frafcnti caf, citantur auUoritates. 

Ominus iicit in HLuangclto bAath. T ♦ N T <m f oz 
tcjl afconii cimtas fufra montcm fifita ♦ ncq> 
acccndunt Luccrnam , & fonunt eam fub 




wodio,fcd fupcr candclabrum ,ut luccat omnibus ([uiindoi 
fno funt. Sicluccat luxueflra coram omnilus t ut wiltant 
opcra ucfira bona , ir glonficcnt patrcm ucflrum , ([ui in ccc 
hs ejl ♦ Ibi ♦ 2.; ♦ Supcr cathcdra Moyfi fcdcrunt fcnbcc 
ir pharifci t Omnia ergo , ([ux dixerint uobis ,fcruatc ir 
facite : fccundum ucro opcra eorum nolile faccre . loann „ 
!$♦ ExcmpJumcmm dcdiuobis 3 ut /[ucmadmodum cgo fcci 
uobis : im ir uos faciatis . 1 ♦ Vctri .z. Si bencfacicntes Vetr * ♦ 
faticnter fuslinetis : fc.er cflgratia apud Deum . In hoc cnim 
uocati cflis : ([uia & Chriflus paflus efl pro nobis : uobis ret 
\m([uens cxettiplum , ut fequamini ucfligia eius lacob . s . Ucohsl 
tixcmplum accipite fratrcs exitus mal^irlonganimitatisiT 
Idboris ir paticntiz prophctas \ ([ui \o([uuti funt in nomine 
Oomini. Eccebcatificamus cos ([ui fuMinucrunt . i.Vaul, Vau ^ ui * 
dd Tmoth. 4 . Hxemplum eflo fidelium in ucrbo , in conz 
fcruationc , in charitatc f in fidc , in caslmte . Vlcec mcditnt 
rc in hti eflo ut profcUus tuus manfeflus fit omnibus . Ad 
Titum.z. In omnibus te ipfum prctbc cxcmplum bunorum 
opcrum , in doclrina f in intcgritatc f ingrauitatc . 1 . ad Co 
rinth . 19. casligo corpus mcum y i? in fcruitutcm redis 
go } nc forte cum alijs prccdicaucrim ipfc rcprolus-cffciar ♦ 
Ad Phdippcn ♦ 4 . bAodcflia ucflra nota fit onmibus hoc 
Wrinibus ♦ Tobit ♦ % * Uwc autem icntationcm idco Doz 
tinnus uenirc pcrmittit f ut poflcris darctur cxarplum paticn 
iu? cius ,ficut iz-fantti lob ♦ 16 ♦ Tcnuit cerukcm mcam t 
confrcoit me Dominus t h- pofuit mc fibi (jucfi infgnum • 
Circumdedit me lanccis fuis , conuulncrauri hurlos mcos ♦ 
lli. 17 . Vcfuit me quafi in proucrlium uidgi : & excirplum 
Jumcoramcis, Sciom. Vrouer .24 ♦ ixempb didici ikt 

S u 



\ fciflinam . Vfp quo pigc r dormiam ; ufp <juo dcfomno con* 
furgam. Ecclcft&ic . i $ . Tuiredo& ucrmcshcrcditabunt 
Augufl. xbriofum , & tJlctur in cxcmplum maius , Augufl . m hb . 

dc PaslorikQut in conftcctu fofuh malc uiuit } quantum in il 
lo cfl , cumlx ( juo attcnditur .occidit . Omnis } <jui male uiuit 
niconftcclu corum <juiiu* frxfofttus cfl , quantum in if* 
fo cfl, occidit : & fortc qui muitatur f montur : ([ui non 
inuitatur uiuit : & tamcn quantum ad iUud fcrtinet , 
tcrorym. m y Q occj ^ # ^ £ ^ ^ ^ ^ chrtslum cre* 

iimus , Qhritti fctlcmur excmfla . Idemin Egifl . ad Hez 
hodorum. Dow^cpi/copi,^coyiucr/irio,<jwa^m fyeculo 
foftta magiflracjl fubhcce dfciflinx t ([uic([u\d ficcritji ftb\ 

Amlrofm . omnesfhcicndumfutant.AmbroJ.fufcrBcati immaculati. 

Et infitum bonis , ut caflrum fudicus f frudentem fafiens, mi 
fericors hberalcm affetlu f iodihgat y &uirtutes fuas inaltjs 
amet . In flcrifc iufli afpcttus iam monitio corretttonis ejl , 

Greprim ferfzttonbus lcetitta cfl . Qregor . hb . 10. tAoral • Hullum 
ego conftlium mchus dari arbitror ^uam fi excmflo tuofra* 
trcm docerc fludeas t ([uce oforteat feri f frouocans cum ad mct 
liora i & confulcns ci - t nc^ ucrbo , neq> hngua ;fed oferejt 
ueritate . Qui enim uitam fuam alios fcire refugiunt , ftbimct 
ifftsacccnfifuntifcdatysinexcmflumlumirits non funt. 
Hic eriim qui exemfla uimtum frcerogat lumcn loni ofcris 
fer uerbum ir uitam itcranttbus demonjlrat, ucrm lamfades 
affcllantur. Idcm fuferEzcchiel .homd.f. Qui tn occulto 
lcne uiuit ,fcd alieno frofctlui mirimc froficit t carbo cfi. 
Qui uero in imxtatione fanttttatis fofttus , lumen reUitudmis 
ex fe multis demonflrat, lamfas cfl , <juia & ftbi ardct t hr 
alijs lucct , In cxcmflum culfa uckcmcntcr ejlcnditur, auanz 



do pro rcucrchtiaordims pcccatsr honoratur . fUc ioitur mos 
dis omnihus dcbet ad cxcmplum protrabi , <jui a cunclis pajio 
riibus moricns im fjnrilualitcr uimt . Ifidor. de Summo bono IAfo* 
hb. z. cap.i\% Ad conucrjationcm fcu correclioncm mortalic 
um multum profunt excmpla bonorum . More? cnim inchoan 
tium non qucunt proficcrc adbcnc uiuendum, nifi perficlorum 
informcntum exemplis patrum . Reprobi autcm non attcndunt' 
documenta bonorum auce imitentur m melius Jcd proponunt 
fibi cxempla malorum y <\u\bus ad Juorummorum pcruerfitat- 
tem utantur in pcius . Ob hanc utilitatem fanttorumfcriy 
luntur ruinx & rcparationcs , ut fpem ficiant falutis huma* 
n<e: ne <\uif<iuam pojl lapfum pocnitendo defterct ueriiam,dum * 
confyicitfanttoru reparationefuiffe ctia pojl ruinamSi prauo 
rum fepe fequuti fumus exempla : cur non imitemur fantto* 
rum digna 9 & Dco placita facla i Et fi apti fuimus imitari 
inifjuos m malum , cur pigri fumus imitari iuflos in bonum f 
Nulla igitur cfl dc rcatu excufatio , <[uia lcx vei ad aures noz 
Jlras ([uotidic pulfat , irfactorum documcnta lonorum cordis 

noslri intima prouocant. Cajarius in admomticne fcz Ctftrius. 
cunda . Quantis excmplum uercc humditatis , 
& pcrfeclai charitatis oflendcris , cum 
tantis, & pro tantis 
atcrnaprcez 

tnia 
fojfidebis. 



Dc Conf.lns. ' Capj XXXVI. 

ESTautcm conjilium appctitus inqufitiuus de nobis utili 
lus . uel cjl appctitus faciendi cxcogitata rationc . Vn 
dc confthum cflinqufitio eorum tnntum, (jiut Junt ad 
Jincm opcrabiltum k nobis non minimorum ncc determinaloi 
rum. Kcprchcndunturcrgoinprffatticap iqm funt ftnc> 
confilio &r prudcntta . Itcm confthum humanum , &r impm 
rum monentur fidcles confdium Domint apprehcndere , 
^uo*? mancf in azternum , uf A(c<mf w owr/i opcre Deum con* 
Jidere ,&id, quoi rcclum eft , coram cofaccre 5 peruerfum 
autem ilico ab ipforum anima amputare. 

pf«teroifo. ftr ,^~ -« ^ M Dowmu* in Deuferorior/i . $2. ♦ Gens abf* 

~ m confHio cfl , & finc prudcntia ; utinamfa 
pcrcnt & intclhgcrent ac nouiffxma prouidc-j 
Afl i Aftfl • P^S i^i rcnf J In Aftib ~Apofl , Si efl ex homintbus^ 
confilium , hoc autcm opus diffoluetur : Si uero cx dco f/J^ow' 
Tddus. flifert* di/?o!ui. i ♦ Vau\. d Corm/b* 4 ♦ Nohfc antc tcmpus 
iuduare^uoufjuc ucniant Dominus : ftti 6- iHuWinA/ afc 
J&m&d fe«ei»>aruw j fcr manifcflahit confilia cordium i ir 
lol i tunc laus crit unicui(\uc kDco. iob . f ♦ Dcprccabor Dot 
minum, <{ui apprchendit fapicntes in aflutia eorum , & confi 
lium prauorum dtjfpat . Ibi.i*. Confiltum impiorum lon z 
TMuil. gefit k mc. Vfal.*. Beatus uir t qulnon abyt in confilio impio 
rum h- in uiapcccatorumnon flctit . P/il.52. Dijftpat Dos 
minus confiha gcntiumi reprobat autem cogitationcs poput 
lorum : rcprobat confilia principum . Confhum autem Domini 
rnanet in cctcrnum ; cogitationcs cordiseius ingcncratione ir 




7* 

gencrationcm . Salo. Proucr.2.. Conjmm cujlodict tcx Sehmo*. 
I? prudcntia Jcruabit tc. ih CitfWi /c^c^ a^uc cor^/i 
Iium , & crit ulta animce tucc , & gratiafaucibus tuis \b\. u. 
Vfci no?i f fijrutarwafor, populus corntef ; /alus autcm uh mul 
ta Junt conjilia Ah. 12. Wia fiulti rccla in oculis cius ; ([ui au 
tcm fapicns cfi , audit conjiiia . Qui pacis in cunt ccnfiia, fcf 
<[u\tur cos gaudium . ibi . $• Infer fupcrhs fcmpcr lurgia 
funt ; ([ui autcm agunt ornnia cum confilio rcguntur fapicntia. 
Aflutus omnia agit cum confilio : <jui autcm fatuus csl, apcrict 
Jlultiliam . ibi. i r. vtfjtpantur cogttationcs ubi non cjl confili* 
um j ubi ucro plurcs Junt conjiliaru] , confirmantur . Ibt . 2o ♦ 
Cogi^/ionc5Cori/iJioroti;r^nrur,er ^ukcmaculis fracfanda 
funtbella* Sicut aqudprofundajicconfilmm in cordcuiri: 
Jcd homo faficns cxbaunct illud . Ecclcfiafltc. * • Multi pat 
cifici Jint ttbt : conjilianus Jit tibi unus cx millc . Ibi . 8. Cum 
/afuis ne conjilium habeasx no cnim potcrunt diligcrc ritfifioi 
eis placucrit . Coram cxtranco nc facias confilium. Ibi i\.L\n 
guafapientis <\uafi dduuium abundabit ; ir conftlium iUius fiz 
cut fons uitaz pcrmartct . Ibt. n . Stcut loramcntum ligncum 
coUigatum&Jundamcntum&dificynon dijfoluetur , Jic 
cor confirmatum in cogitatione conftltj. Ibt. 17. facicnti nequtf 
fimum confiltumfupcriUud dcuoluctur<Lr non agnofcct, undc 
ucritat tUu ibi. Sine confilw mhilfacias, ir posljacium non 
fcenitcbis . 1 bi . 37 ♦ A zclantibus tc afcondc confilium . Cum 
uiro rchgiofo tracla dcfanttttatc j &r cum iuflo dc iuflitia . 
Corboni confity flatue tccum; & antc omncm aclum cont 
filium Jlabxle fit ♦ Augufl. intractat. dc lapfu. QutTrv 
\tr.usconftlium? habcmus copiamnon fapientis , fcdipfius fas 
ficntiai, (juxChritlus cfl, liictonjn hb r dchominc pcrjcck, HicmymM 



Omnes fumus in minimis cauti, m maximisncgligentcs. Hoe 
Aohofms , ' lta( j ; j\ t . tt Mcni yj f j ignoramus ♦ Aaflfrni trk 2 • 
<fc O/flc ♦ Neccj/c cjl ut pmUantior fit $ a quo confihum pes 
txtur $ quam ille fit , <\u\ pctit . Qui cnim confulas homincm, 
quemnon arbitrcns pojje melius ahquid repcrire y cjuam ipfe 
mtelligist Tahsdcbet ejjc ^quiconjihum dat xut fe ipfum 
fhrmam atys adcxcmplum bonorum opcrum exhbeat m doclri 
na y in intcgrxtate : in grawtatc: ut fit cius fcrmo falubris 
Cregerius . atq; irrcprchcnfibilis , confihum utilc s uita honcfta , Jcntentia 
decora , Greg. in Regijlro hb. K Sullus tibi fidchor ad confi 
hum efle potefl, ([uam cjui tc $ non tua diligit ♦ Idcm in bAoral. 
Dare flulto conftlium y charitatis cfl : darc fapicnti^oftcntahoz 
tiis X dare uerbtcmporc pcrucrfoatis >Japienticc. Confihatos 
rcm amicum inhabitat } cjui dolens dc prcefcntibus ad cctcrna fi 
l/Morm. fli na t. lfidor.de Summobonohb.i. cap.$C Mil turpius ejl, 
quam fi bonum , quodquifq; fermone prcedicat, explere opere 
negligat ♦ Tunc cmm utihtcr pr&dicatio atq; confihum profir 
tur f quando cffcaciter adimpletur . Omnis ufdis dottor flcbiz 
hus Jubieclis ita Je prccjlarc dcbet atq; infflcre doclrince , ut 
mtanto clarct uerbo , tanto clarefcat hr merito . ibi. yj. Qui 
lcne docct & male uiuit j aquatur cccreo qui bonam quiicm 
atys luccm prceflare * fe ucrb in malis fuis confumcre Lr cxc 
tinguere uidctur . Antc fitclum cogita diu . Antc opus prcemc 
ditarc dm . Quod uis agere diu cxquirc, diu proba ib-fxcfa 
cias ♦ Cumdiucogitaueris fac quod probaucris . Bafihus . \n 
cmni opere tuo quod cogitas fuccrc,primuconfulc Deu. ct fi sc 
cundum veum cjl quod cogitas, diligcnter cxamina t irfi efl 
retlum coram Dco perficc flud X Si uerb pcrucrfum fuerit rc 
fertum, amputa ab ammtua. 

De viz 



Dc Difaplina , SC incrcpat onc . 
Cap. XXXVII. 



\\ 1 \Jl • 



11'. 



1N hoc cap . citantur primo autto ritatcs de corrcclione fra 
tcrna . Eff autcm proprie corripac oflcndcrc pcccatitur; 
pitudincm bortando ad cmcndatijnem . Xnde dc iffa difci 
ftina at{, increpatione . fcf? autcm dfciphnarm'um ordmatd 
corrcciio } ir mciorv.m pr.cccdcntmm patrum rcgidarum ob* 
Jeruatio , Vndc dijciphna a dfcerc dicitur ; £r dfciplinofus, 
cjui fncdc dfc\t . Hic dfipliyiof & iujli falulriter acupmnt, 
cjuotiens dc fws cxccfjibus arpnmtur : tniquis autcmmelcjla 
cjl ucritas fly amara injlitix dfcifina . 




Ominus dicit in TLmigclio tAatth . i$ . Mathcuf. 
Stpcecauentintc fratcr tuus t uadc h* 
corripc cum inter.tc hr : \pfum folum . \ 
Si tc audicrit, lucrutus cs fratrcm tuum, 
Si autcm non tc audjerit , adhibc tccum 
adhuc unum ucl duos t ut in ore duorum 
ficl triumMct omne ucrbum ; Quod fi non audicrit fys , dic 
Ecclcfix . Si autcm Ecckfiam non audicrit j fit tih ficut 
JLtbnicus & pubhcanus . Luca?.*7. Sipcccauent w tc fra L * ch * t - 
ter tuus , incrcpa iUum, & fi poenitentiam cgerit • dimittcM 
Htft fcpticsmdtcpcccaucritin tc^ir-Jcptics indicconudrf 
fiis fucrit ad tc diccns , pa:mtrt mc ? d mitte illi . Joanncs ffl 
Apocatypf . ; J F^o , quos amo , arguo ir cajligt . . laccb. £ Apocalyp 
Si auis cx uobis crraucnt a ucritate } ir conucrtcrit cjuis cuni, luobus, 
fcirc dcbct cjuoniam cjui conuerti Jecerit pcccatorcm ab errorc 
unr Juii Jaluaht animam cius a mortc; ct opcrit multitudinan 



\ul 



»•"» 



lW«i. peceatorum* i + Vaul.ad Timoth . $ . Vcccantes coram omt 
mbus arque ut ir caztcn timorcm habcant . 2- . ai Timoth . 
4 .Tradkaucrbum,infla oportune,importune argue , ob/cs 
cra fincrcpa , in omni patientiair doclrina . * . ai IhtJJaz 
lon.^.uos autemfratres nolitc dcficere bcncfacicntcs . 
Quod fi <[uis non obcdicrit ucrbo ucflro pcr cpijlolam hanc no 
tate : i? non commifccamini cum 1U0 ut confundatur , &- noz 
hte <[uafi inimicum exiflimarc t fcd corripite ut fratrcm . 
Ad Hcfcr.il. Omnis autcm dfaplina in prcejenti non uiz 
detur effc gaudy ,fed mocroris : poflca frucium pacatijfimum 

lujirfc. excrcimtis pcr cam rcddct iuflitiai . ludtth ♦ S « Non crgo ul 
cifcamur nospro his <[ux patimur ; fcd rcputantes peccatxs no 
flrishxcipfa fupphaa minora cjjc flagdlaDommi <[uaf\ fcr 
ui , <[ui corripimur ad emcndationcm & non ad pcrditioncm 

Iofc. noftram cucnijfe crcdamus . \ob ♦ f . Beatus homo <[ui corriz 

fitur a vomino . Incrcpationem crgo Vomini nc reprobes r 
Cjuia ipfc uulncrat , isr medetur : pcrcutit , & manus ciusfaz 

T>au\L nabunt . Vfal . & . Qui corripit gentcs , non arguct : £r <[ui 

Saiomon . iocct homincm fcicntiam ♦ Salom. vrouer. i .Audi fli mi di$ 
fciplinam patris tui J ir ne iimittas lcgem matris tuce ; ut adt 
datur gratia capiti tuo . ibi . $ . Difciplinam vomini fili mi nc 
otycias: nec deficias cum ab eo corriperis . Qucm enim dihgit 
pominus corripit , ir <[uafi patcr in fiho complacct ftbi . ibi . 
4 . Tene dfaplinam ncc dimittos cam . lti.fi. Nofi argue 
re deriforcm , nc odcrit te : Argue fapicntcm , ir diligettz. 
Iii. i2. Quiodit incrcpaiioncs, vtjipictrs ejlt Qui aut 
temddigit dfciplinam , dihgit cr fcicntiam . ibi . *o . Via 
uitce cuflodicnti difciphnam ; <[ui autcm increpationcs rclm* 
quit j crrat. Ibi. 13. Egejlas & ignoimma ei ^ui dcferif 
T 



rfi/ciplindm : <]ui autcm ac<\u\cf:\t argucnti , ^orifealtiifr ) 
Ibi . # . Sfulfus irriJef dijafinam ptns fui ; ijni au'em 
-cujlodtt tncrcpifionci , afiutk^Jict. \h. ^7- Vlus r*cz 
-fiilt corrcftio apud yrudcntem j tfuifc cen/wm fiwM 
flubum. \h .12. Qui^ cornpif /?o??.mrm . gnffMfei 
poslea inucnief dpui eum rflflgii ijiacm i!!c <jm fjcr ImJiix 
bland\mcnta dcamt . hcclcfiosl\c\ .10. Vir frudem 
lr dift^linatus non murmuraht Correytus . ih . " . 
Vr\uJ(]uam intcrroocs J nc utfltpWtfi <juen<jucim : ir cum 
intcrrogaucris f corripe iufic . ibi . 1 Qui o^if cors 
rrpfionem • minuctur wta . Cornpf amfctfffl . Stfpe cniw 
•^if comrmjjio : Lr non in omni ucrbo crcdas i\li . Fl? 
corrcptio mcndax in ore contumchcft . Corripc yro\}', 
mum antcauam commmcris : ir da hcum t\>ior\ a\t:JJm\ . 
Ibi ♦ 3 1 ♦ Vcccator homo wtaht corrcythmcm . \h . 2t . 
N^m <jui fimef Dcum , conttcrfcfurml cor Jffittm •« ^t^. Au £ w /*« 
dc ucrbts Domini . fcrmo » 16. Amando dcbcmus corz 
riycrc , non nocendi flui^frtfe , Jedfudio corriocndi . 
Si mcaucrit \n tc fratcr tuus , auarc \Uurn corrips $ quia 
■ dolcs (fuod peccawt in tc . Si amorc fui iJ ^acis , ml)/I 
fncis : /i flmorc j!/ius , optimc faas . Ibidcm . Qiuc yclt 
cantur coram omnibus l coram ommbus cwrimcnda funt, 
ut omncs timcant . Qui y"ecrefo pecauuf in re, jccrcto corz 
rwc tnam fx folus nofl\ , l? cum uis coram alv.s a^juct 
rc , non es correcfor , fcd proditor . Ih^icm ^e Vcrbis 
Domini. Foris fernti/is pcrfonet incrcpatio , mfus lcni^ 
fafis tcncatur dilcUio , ncrjue confcnticntcs f\t\s mal\s , uf 
capprofcefis : ne^jwe ncgligcntcs , wf non arjrudfis : ^ue / 
Jufcrbicntcs , wf in|uifa«fer «rfuafis • J(Jcm dc C/wr^ 

T jj 



tate . Scrmov . 7 ♦ fcfcm f«/cs /e aware fcruum , <ji/dn$ 
<Jo eurn Hiw Cct^is : au( tunc amare , <ju^ndo ci non 
da dififhnam ; aut tunc amarcjihum tuum , quando cum non 
corrifis ; non cjl ijla charims ,Jcd languor . Idem in Ef tfl . 
adWinccntiumdonatiflam . Non omnis au\ farcit , amicus 
cfi : ncc omnis <]ui ucrbcrat , inlmicus : qu\ fhrcncticum h%at " 
&lcthargicumcxcitat ; ambobus molcjlus, ambos amatiam* 
bos fanat : ambo ^uandiu (Cgn junt , mdignantur : Jcd amlo 

Hicronymus. fviati gratulantur . Hicron , Sufcr illud ad Ephc . Ma^ 
arguite . Intcr ccctcra mandata fcccantcs pojfc argucrc , ma- 
ximxlibertaUs cjl . ScdiUe fotcjl fuccrc ,qu\ non mcrctur 
auiirc . Hypocritacucc prmmm trabcm dc oculo tuo . \dcm 
. ai Kifparium 1? habctur . 2$ . <j . 8 . Nom c/2 , crudchtas 
criminaproDco punire Jedfictas . \dcm jufcr Epifl. ad 
fVitum. Quomodo fotejl frafcs ccclcficc aujcrrc malumdc 
^ tncdio c\us 5 <jui in dehcium fimilc corruerit . aut <jua hbertate 
.corrifcrc fcccantem fotcjl , cum tacitus iffcfibi reffondcat : 

Amhrofwi. cadem fe admfijfc , qua- corrifit ? Ambrof. Sufer Lucam. 

Plui frofcit amica corrcUio , quam accufatio turbulcnta 5 \\la 
pudorcm incutit,hccc indignationcm mouet. Idem fufer Efisl „ 
1 .adCorinth ♦ traclansillud . ZAodicum fcrmentum isrc . 
Yeccatumunius 9 (\uodcogmtum non argwtur ,mu\tos contami 
nat . bno omncs <jui morunt , lr non dcuitant, aut cum pofz 
funt argucre difftmulantt Non cnim fibi uidctur feccarc fluan 
doanullocorrifitur t uduitatur. Lcuitcr cafligatus cxhibct 
rcucrcntiam cafltganti : Afbcritatc autcm nimicc incrcfationis 
oJfenfus f ncc incrcfationcm rccifit ncc falutem.Sufline ccquaz 
mmitcr ut infirmos , ([uos emendarc non fotucris , cafligatos 
Iknda fktate porti\bis • <Lrqui mcrcfan pro Jua infirmitatc 



7r 

non pojfunt , prodiucrfitate pcccandi aty portandi Junt , <?/tj 
caflioandi i.duia modus diucrfus csl vcccatorum ♦ GYcwr . Grf £ oriu '* 
l unc cmm pro tcr uos melms comgmus , <juum ca ([uaz ocne 1 1 
gtffijfc fccredunt , mcieaUa dcmonjlramus ♦ Grcgor , ibit 
dcm ♦ Maior culpa , quo citius f quia culpa efl , agnoJcitur t cb 
ct cclcrius emcdaturMinor ucrb du (juafi nuUacrcditur/o pct 
uis,qub ct fccurius in uju tenctur. luua cs j l rCiq, feucritas aa\ 
momtioms ad profeciudingit: fcnes ucroad melioraopcra dc* 
frccatio klada covonit. Idc in negiflrOiQui no corrigit refec4i 
da y cdmittit:et jicietis culpa habct^ui (juodpotcfl corr\gcrc t nc 
ghgit cmcndarc . hAanifhfla peccata non funt occulta corrcz 
Ihonc purgmda ; fcd paiam Junt argucndi, (jui palam nocent , 
Utdum avcrm obiurgatione janantur: hi.itui cos imitando dcli 
qucrant , comgantur . Dumcmm unus compitur , plunmi 
cmcndanturt ir mchus ejl ,ut pro midlorum Jalutcmus con 
dcmnctur f (\uam qubd per umus hccntiam multi pcrichtcntur.. 
Sunt nonnulh , (ju\ mcrcpationis audiunt ucrba , &r ad pceniq 
lcntiam rcdire contcmnunt* ut ucl pcne tcrreant ([uos prccmx^ 
non muitant . Audiat dc rcgno (juod ameti audcat dc fuvpli 
cio unus (juifq-, (juod iimcat ut fi amor dd regnum non trahit, 
ucl iimor minct . Origc ♦ in lcuiticum . cap . Non uuluq origcnn 
JDominus Ji forte uidcris peccatum fratns tui , continuo cuoz 
larc ad pulhcum , ir proclamare paffxm^l? diuulgarc alicna 
pcccata ; (juod cffct uiup non corrigcntis Jed potws injumanz 
iis : folus inquitjnter tt iy ipfum , compc cum : ubi cnim fcr 
uari fibi myflenum uidcrit , \\le qui pcccat ,Jcruaht , te* ipji 
cmendatioms pudorcm . siuerbdijfaman fe ulderit 9 ilico ai 
dcnegandam impudcntiam conuertctur , isr non folum non e$ 
■ mendaucrispeccatum } J'cdi?' duplicaueris, Ifido . de Sutnmp Jftdow 



hno. hh.%. cap. Son debct uittaahena corrxperc ,(pui ai? 
huc wtiorum contagionibus fuerit inuolutu: . Improbum csl 
enim arguerc (paiapuam in alio f fjuod adhuc deprehendit in fc 

ipfo. Quiueraciterfratcrnamuuhcorripcre } & fanarcmfvr 
tmtatcm, talem fc prceflare fraterncc utihtati fludeat ; ut eum, 
qucm cornpere cuftt^ humth cordc admoncat ♦ &r hochckns* 
ex compafjlone (jucfi communis pcricuh : ncfortc &r ipjc fimi 
liter tentattoni fubijciatur . Sicut uin fjmtuJcs ahcm pcccati 
emcndationcmexpcSant ; itaprotcrut dchncjuenttbus dcridcn 
do infultant ; ir ([uantum in ipfis cfl, infanabiles putant. Scc 
inclinant corad compaticndi mifericordtam :fed Juperbientes 
ictcflantur } atcjuc blafphcmant. rleriq, corrcciwncmfuam of 
ftciu charitatis extjltmant : vlcn,p ucro hoc ipjum (juod ex chd 
ritate corriptuntur, adirituricecontumcha trahunt . Vnde cuc 
ftit t ut exco dcteriorcs cjfiaantur 9 pcr (juod crrxndan obct 
Jicndo potucrunt . salubriter acapiwit iuslt j (juoticns dcfuts 
exccjjibus arguuntur. Iritcjuts molcfla c\l ucnlas : ir amara 
Afaphna iujlittce : ncc dddlantur ntfi placcnUa rropricc imbe 
ciJJitatis :imujlitict Jcccundt , & flcnles ueridJti : cce i ad 
contuendamluccm , ir oculatiad tcticbrarum aflnucndum cr 
torcm . Konnulh tantx funt prauitatis homincs : (jui dum iffi 
amalocorrigineghgunt j corripicntium uitam fhfa criminatio 
iic ktraclant ^ir ad fui fcckrts folatium ujurpant } fiucljiik 
fo compercrint , cjuod adinjamtam bonorum obuctant. Ifc',4*( 
Qui blando ucrbo caftqatus non corrtgxtur \acrius ncccjfccj}., 
utarguatur . Cum dolorc enim funt abfcindcnda, (jucekwter 
fanari non pof?unt . Qui admomtus dc pcccato fccreie \ ccrrtoi 
wghgit, publictargucndus cii : ut uulnus, (\uod occultc fanari 
ncfctt t mamfcflb dcbcat anenckri . Manijtila cnim pcccata 



.1*^*1 



76 

non funt occulta corrcftionc furgania. Vdkm cnim funt argu 
cndi f <]wfalam nocent.Sxfe ccclefix ccnfura arroganttbus ui 
dctur cfjc fufcrba : i? (\uod a bonis ficft f crudchtcr ficri pu* ; 
tatur a frauis: auia non difccrnunt rccio omIo auod a bonis rc 
tto fitanimo. Ita contra dclin:iucntcs fcrmo cVi frofcrcndus: 
ftcut cius aui corrifiiur\ cxfoflulat filus. Si enimin nojlris dc 
li&isclemcntes jumus : in alieno fcccatorigorem tcyicre neaua 
(juam dcbcmus . Yacdws refrehcndimus uitia aliena quhm noz 
flra . Sam fccfc <ju<f fcrucrfi in atys iudicamus : in nobisnoci 
bilia cffc minus fcntimus . & (\uod in atys rcfrchendimus.agc 
rc iffinon crubcfcw.us . \hdcm hb. i.caf. i^.Ommnofccca 
rc cauendum cfl . Quod fihumanafragiluaie feccatum fubrcf 
jcrit ; conjcUxm erit corrigendum } quod ncquitcr fcntiturcom 
miffum. Cito criim corrigitur cu\fa,([ucc c\to cognofcUur: tars 
dius autcmjcnatur uulnus } (\uod iam futrefccniibus mcmbris 
longo foil tcmforc curatiombus adhibetur. Ibi . hb. 5 . caf . i, 
Qui cafligati corriguntur f ab ccterna damnationc hbcrantur • 
Qui autcm corrigi nolunt • & jlagcllari in hac uita incifiunt 9 
ir in cctcrna damnationc } fcrcujfwncq, damnantur . 

* 1 < tf* *v \ v \ - 4 •* mV •># ^ • i % • #r t #t * 'Q, 1 t€* nlft .* n $ 1 rY/ ■ .* *j " t x%l tt t 

De Rifu^ Triftma.Cap.XXXVIIL 

Rlfus uox cfl confufa \at\tix infultationcm immodcratahi 
laritate dcnuncians . Vnde quificridcnt in fra-fenti, 
flcbunt infuturum . At uir fapcns grauitate morum hdaritas 
tcm frontis tcmfcrat. li rirtiUaueroaffrchcnfio cfl dfconut 
nicntis in affciitu uel uoluntate nobis nolcniibus cucracntis. 
Etcfl triflitia , <[ucz ficundum Dcum focnitcntiam in falutem 
tfcratur^ir cfl triflitta hum s Jeciili j\m mortcm ofcratur. 



'0\ 

Slqua ergo frcefentis fcculitristitiaest ,froftcrr>cum aceipiz 
c*nda cst . &Ji dua lcefitia est, ita aocnda est y ut nun^uamama 
ritudojuturi ludicy rccedat a mcmoria . 

M ' ffc * w - littphiM dicit in Uangclio S\atth . f. Bttfti <jui 

i*cms. gg ijBSW ' *- MC<r • 01 • ^ c U0 ^ IS • y ^ crti MUnc /; 1 U * a ' U 

9 BB^S'^^" ^ 7 " Jk*' ,f k • loan . x6 . plorafcirts £r _/Ie* 
J * ,r "" frifrj iic*5, n?un^u5flurcm gaudcht, Vos autcm 

teului , frj/7m'A uc/?ro conucrfetur in gaudium . s 

1. PW. od Corinrfe . 6 . Hccc uiuimus • uf cofiVdf i . non mor 
tmcati.Quafitriflcs , fc7?:pcr oufcmgaudcnfcs. Sicuf cgcntes 
muJtos autcmlocupletnntcs. 'h.j.Quicnim fscundvcmDeum 
trijliscf} , focnitcntiam in falutcm fiahlem ofcratur . Secuh 
autcm tnjlxtia mortim ofcratur . \h. irfc Gaudctc &r perfeUi 

Tctrui. eflott , rtffoiramim . \d \pfum f,\f\te . i . rctn. l. Horc enim 
cfi gratia fi froptcr Y a confcicntiam sutiinct (\uis trifitias 

l«uhs. fatiem imujfce . fo.cofc ♦ 4 . V fcri eflote lr \ugete floc 
rate . Rifus enim ucjler in luBum conuertetur • ir gaudium 

Barucb. m mocrorcm . Barucb .z.K mma cjucc frtffa cfi , fuper mas 
gnitudmem mah ,&mcclitcurua (jrinfirma , habcns oculos 
deficicntes & cfurientcs , irfa dat crlorhm & tuflitiam domii 

Ulomcn. no . talo. IYoucr.14. Rifus dolore nvfcchtur : isr extrcma 
omdy JuBus occufat. \h ; if .Cbr^ou^ens cibWcf /iciem^ 
ir m mccrorc ammi dcycitur (jmtus . h . . Anm us gaut 
•dens cetntem floridam faCU , fymtvs aufcm trjlis cxiccat ofz 
Ja . Ifci . . Sicut tinea ucslimento ir ucrmisJicrno ; im tri 
•Jlitia uiri nocet cordi Ecclcfioslcs . 7 * MAoar cjl ira rifu t 
quia fcr tnUitiamuultus corrigitur animus delincjucntis. Cor 

fapicntum 



77 

fipkntum uhi triflitia ctt : (r cor flultorum uhi \<e'itia . Ect 
deftaftic. 14 .Vcclix uir ^ui non habuitanimi fui tnflitiam , 
ir nonexciditajfc fuaAbi. 10. Quafi pcr rifum slultus 
opcratur fcclus . \bi . 2tt. Fafuus iw ri/u cxaltat uoccm fuam, 
uir autcm fapiens uix tacitcriicbit . \bi, 2f . Omnis plagatri 
Jlitia cfl cordis . Ifc/.jo. rnflitiam non dcs-animce tuce. iucun 
ditas enim cordis hcec cjl uita hominis. Tnflitiam repclk a tc: 
Multos enim occtdit trisliUa , £r non cfl utilitas in illa . \bi , 
Cor pmuuw Atfcif triVitiam , bomo perifui re/i/?ef ib 
li. Ii>i. trislitia cnim fcftmat morsiir cooperit uirtutew, 
irtriflitia cordis flccl.it ccrukcm , Ne t&iirift in triflitiam, 
cor tuum : /ed rcpcllc cam a te . kuguflxn. in lifc. confcfjwn . \ug U R 4 
Mcmoria ([uafi ucntcr c(l animi, lcctiiia ucro atq; trisliiia <[uafi 
cibus dulcis (t amarus . Idcm dc conjltcluuitior. Inepta Wii', 
tia dicit x ut cpuid animi gaudium intus abfcondis i ingredere 
inpublkum lcetus , dic altauidforis , unic ucl tu ucl proximi 
ridcant Jac cos la>tos tua lcetitia . Mclior cfl trisittia in iniqua 
paticntc , cjuam lctitia in int<\ua facicntc . Vir fapicns grauis 
tatc morum bylaritatem frontts tcmpcrat . Qui fccncrarius 
cst in lcciitia , pcrcnnis entin pocna . Hicron . fupcr \oant Wcronym. 
nem, Sullarcsitaincbriat ,ut animi pcrturbatio ,'idcft trh 
ftitia , <JU£ ducit homincm ad mortcm ♦ hctc abominanda cbrie 
txs cft . Idcm fupcr Efaiam . A nimi lcetitia intcrdum corpot 
ris dolorcs mttigat fquod fi ad cegrotationcm corpms acz 
ccdat crgritudo animi , duplicatur infirmitas . Ambrof. Amhrofm 
Vis nunc[uam cflc trfli* , bcne uiuc . bona uita fcmpcr Q^aut 
iium habct . Greg. ±t % tAoralium . Bignum eft itaq; y ut infe Gr^oriw 
femper homo mccrorem inucniat, c[ui dcrchUo crcatorc aaudk 
um in Jc cpuxrcbat ♦ lurc rcftat , ut quot prius in mundo incolu 

V 



, wa habuimusgaudia, iot dc ipfo poft modum co&amur fcntire 
tormcnta . Vr.tjcntiactum gaudiafequuntur pcrpetua lamcn 
ta. Ncmo ctcnimpoteflirhicgaudcrc cum fcculo , & ilhc 
rcgnarc cum Chriflo . Si quatamcn efl prctfentis fcculi htti 
Ua , ita cflagcnda ut nunquam amaritudo fcqupntis mdicy rc 
ccht d mcmona . Idcm lib. 18. Moralium . Sokt Uztitia ar 
cana mcntis apcnrc > at /> apcncndo amittcrc : aduerfa ucrb 
quum nos cxterius dcprimunt , interius cautiorcs rcddunt . 

Bafiliiu. Bafil . Soh dijjoluHs labys profcrrc rifum . Amcntia nanz 
que cfl cumlirc[ituridcrc : jcd fubndcndo \antum lcttitiam 
mcntis mdicdrc % Su.lum habcht acccffum cora)s compunz 

lfifom. ■ Uio s uhfucntxmmodcratusnfus,aut iocus.lfidor. dc Sum 
mo bono hb.i. cap . 1 6 . 'I 'nfutut mocrorcm (Ijc: xtcmi 
^gaudy fupcrat:& ([ucmturbata mcns dccxtcnonbus affu 
: at Jukcio intcnoris tranquiUitatisknit . Tunccmm fcuiri 
fancli ucraaus a uitiorum collutwnc dctcrguntjum ah cis con 
tra fingulauiuauxrtutcs fngult opponuntur . Intcrdum uis 
tiacumuirtut.bus ad utilitatcm conpgunt; utxpjo ccrtamine 
i ucl mcns cxcrceatur : uclab clationis concurfu ammus rcjlrm 
gatur . TrftiUc? igitur gaudium , axiiice fortitudo , auariz 
tixlargitas Jupcrhct humihtas opponcnda cft ficq, finguz 
It wrtutct nafccntia contra fc uitia reprimunt, ac tcntationum 
wotusuirtutcdiuma:chantatis extingunt . Habeto tcmpera 
mcntum in profperis: mcntcm ncc gaudio , nec tcryore comz 

Cefar tH . mutcs : h ad. bona igitur h mala tcrr<pera cor tuum • [Cczs 
fanus. inadmomtionc fccunda. Verum gaudiumnon poffi 
ietur , mfi pax h iuflitia tcncatur .?rima cnimcfl,& quaft 
radix iuflitiam fecuniapax : tcrtia gaudium ,Dc iuflitia na 
fcitur pax } dc pace wuiiwiigencratur* t . | 



72 

Dc Itmcrc. Cap. XXX ! X, 

• w ? ■ r \ i T • • 

DE Itmcrc fiuc uia citantw auaoritatcsin hov*cap }. 
E/? oufcni uia locui pdr .<Jtt*nr bofe^ i/cr taAjaititft 
boef* Ali,|uan^o pro tffottxnctc fumitut , tac drl 
pro ipfo aclu ambulandi . Via ^uijpc cf/ uuj prafcris § 
qua ad pabriam tcridimus , qux ad inflar carporahs utcc 
parari . dcbct per • cordis contrtttoncm '■ \ isr pkn\tcntiam\^\ 
&unt\tjuotji-fiviitanfcm propriv yu\minantur itincra fccrefix 
tiora Lr compcndwftora. id arco pcr uiam itcrum intcUtgi pof 
funt prxccpta :pcr fcmitas autcm confilia mxvc dtrccitus du 
cunt ad Dcum . Vfal . 2 4 ; Vias tuas Dominc dcmonflra 
mihi ; ir fcmitastuas cdoccmc . ' 

Ominus dial \n Tuancrcho tAatth.7 . frts M^m 
frflfe pcr ancuflam portam 9 quht lafa poH 
td , lr fj atwfa cfl uia \ (\ua* ducit ad pers 
ditioncm ; 6- multi funt , cjui intrant fer 
w»J ' <pm <wgu/Zfl porfd , ef flrffl eff uia rjUcc duat ad uttam j 
rt pfluci /W (jui tnucrtiunt canu ]bi. ro. wJfe^fwm M 
abicritis :te in ciuitatcs Samaritanorum nc intraucritis : fed 
potiu: itc- adoues (pue pericrunt domus ifrael. Apocal ♦ Af ocalyo 
i s . Mflwfl 6- mtrabtlia funt opcra tua, Dominc Dct 
us ommpotens: iuttc & uerec funt wce tuce Dominccrcx 
fanttorum. lacob . i . Vir duplex animo inconslans 
efl m omnibus uijs fuis : & dtues in itincribus fuis 
marccfcet . Ibi . s . Qui conucrti fcccrit pcccatorcm 
(ib crrorc uix fuaz , faluabit animam cius ct mortc , & 




titruu 



Baruch. 
Unat 

Zachtiridi. 
Salomon. 



ofcrit multituiincm fcccatorum . z.Vctr. bAulti fcqucntur 
luxurias, fcr cjuos uia ucritatis blaffhemabilur X)ere\inqucnz 
tes uiamrc&am crraucrunt ifccuti uiam balaam, ex bofor^ui 
mercciem miquitatis amauit . Vaul . ai Koma. n. Qukm ins 
comfrebenfibdia funt iuiicia Dei :&r muejligabdes uizeius. 
Ai Efbef r. Viicte iamfratrcs([uomoio cautc ambuletis $ 
non cjuafi infificntes ,fci ut fapentes . Ad hebr. 10. Quam 
initiauit Cbriflus nobis uiam nouam ct uiucntcm feruclamen, 
xieTt carnem fuam , br faceriotcm magnum fufcr iomum 
rei accciamus cum uero coric in flenitu iine fvici 9 afyerfi cor 
da a confcientia mala : Cr abluti corfus aqtamunia teneamus 
fycinoslrce conftflioneminiechnahlcm . Ifci. ix. Kemijfas 
manusb* Jolutagcnua erigxte : irgrejfus rcElos facite fciis 
hus ucjlris : ut non clauikans (juis crret 9 magis autem Janet 
tur . lob.&. Kmc\uiiuiuaefotcJlfcriftusabfq;bumore: 
aut crefcere cbarcclum fineaqua? Cum acVmcfit in flore 
ncc carfatur manu ante omncs berbas arefcit : fic uice hominu 
qui obliuifcuntur veum : & ftcs hyfocritai feribit . Ibi . 17 % 
TCcncbit iuflus uiam fuam * b muniis manibus aiietfortitu 
iinem . Ibi. p.Nonne veus confiicrat uias mcasjb- cunttos 
grcfius mcos iinumerat l Si ambulauero in uanitate 9 b-fcfli 
naucrit in malo fcs mcus : affcniat me inflatcraiufla^b- fch 
atDcus fimflicitatcm mcam ♦ Baruch.}. Siinuia Deiam* 
hulaueris , habitabis utiq, in facc fufcr tcrram . lonce. l.conz 
uertatur uir a uia fua mala : b 0 ab inifiitate 9 (juce cfl in mac 
nibus corum . *Zacharice . 1 . Conuertimini ai mc 9 iicit Doz 
minus ; b* cgo conucrtarai uos . Conucrtimini ic uijs ueflris 
mdis,b*cogitattonibusueftrisfcJJhnis. Salo.vrouer. 4# 
Nc iclctterisinfcmitisimfiorum;nec tibi flaccat malorum 



79 

uia ♦ lujlorum autem fcmita (juafi hx fylcndens proccdit hr 
crefcit ufy ad ferfeftam dicm ♦ Vkt imporum tenelrofce 
funt j ir nefciunt ubi corruant . Oculi tui rcRa uidcant: ly 
falfcbrcetuGfrcecedantgrcjfus tuos . jyirige fcmitam pediz 
bus tuis : ir omncs uice tuai Jiabdientur . Auertc pcdem tuum 
a malo . Vias enim, quee a dcxtris funt , nou\t Deus Ali. f. 
RcfpicitDominusuias hominum^ijr omnis grcffus itlorum con 
fiderat . ibi. luflitia fimplicis dxrigct uiam cius ^&inim 
fietatc fuacorruet impius. Ibi.ii. Inter impiorum deapkt 
tos . In fcmita iuflitix uita : iter autcm deuium ducit ad mort 
ttm . ibi. luftttia cujlodit innoccntis uiam: impictas autem 
fcccatorum fupplantat ♦ Ifci.if* Iter pigrorum quafi f^epcsfpi 
narum t uia autem iuflorum alfq> ojfcndiculo . Ibi. *<>. Oms 
ncs uiai hominum patcnt oculis eius X fyirituum ponderator cfl 
Dominus . Cum placucrint Domino uice homxnis X inimicos 
<juo<j; eius conuertet ad pacem . Cor hominis dijfjonit uiam 
Juam : Jednomini ej\ dirigere grcjjus eius. ifci.n ♦ Viriroz 
f\us frocaciter obfirmat uultum Jiium: qui autcm rcBus cjl cor 
rigit uiam fuam ♦ Ecclcftajlic. f ♦ Non uentdes te in omni uenz 
to : &r non eas in omnem uiam . Ibi. 8. Cum audacc non eas 
in uia ; ne forte graues malafua in te. Ibi. yi.ln uia ruince no 
tas 9 It non offcndas in lapides : nec credas te uice laboriofc ; 
ne ponas animcttu& fcandalum . Ecclcftafles. a* Lxtarc ergo 
iuuenis in adolefccntia tua: b* in bono fit cor tuum in dicbus 
iuutntutis tuce :Lrambula in uijs cordis tui : ly in intuitu ocu 
lorum tuorum : ir fcito qubdfro omnibus his adducet tc Dcus 
in iudicium. Auguft. Supcr pfaljrt.Beati immaculati in uia f Au^ufi. 
tanauam diccret , Scio quid uelis , ayceris bcatitudmem.Si ergo 
uis effe beatus, efto immaculaius Mehs eft enim , perfettam 



uitam quxrendo in itinerc mori; quam ne proficijfe quidem ad 
Hitronymui pcrjetlam quxrcndam . Hicron ♦ in Epifl . ad Cclantiam . 

A ftcram nobis & inftmcm uirtutum uiam nimia facit uiiioz 
rum confuetudo : quce fi in alterampartem transfcratur \ inuc 
Cxcgoms. nitur fcmitaiufliitceleuis • Creg . m morahbus . Viaquipz 
fc cjl uita prafcns , qua ad patriam tendimus f iy id circo hic 
occulto tudicw frcqueniipcrtuibaiionc contcrimur , nc uiam 
fro patria diligamus . Qiwt dics uitaz pcragimus t MUafi in itiz 
ncre ad locum propofitum tot paffibus propinquamus . Prcrs 
fcntcm uitam quafi uiam fuhgcndo tranfimus . Stultus waz 
toresl y qui in itincre amxna prataconfficicns ob\iuifcitur.\ttr y 
quo tcndcbat . In ojfcnfo pcdc iter noslrum agitur , fi Deus 
IfiUrm ac proximus intcgra mente diligatur . Ifiior . desummobo; 

no lib. 3 . cap . 17. Vw fmc ofifcndkulo , uita monachi fme 
cupiditatisir timorts impcdimcnto . Ibi ♦ 1 6 . luili qux 
rcbus ^honoribusq; ac uit(t blandimcntis rcnunciat , promt 
ic fc abomni tcrrcna poffcjjionc mortficant , ut dco uiuant ♦ 
Ideoqi ficcuh huius blanditias calcant : ut ualidiores ad uitam 
illam dc huius uita mortificatione confurgant . \bi. 2$. 
Kon dcclinat ad dextcram uiam , cjui non fibi: fcdDeo tnz 
buit bona j qux aoit . neq; ad fimjlram fe ucriit , qui dc diuii 
na indulgentia pcccandi hccntiam non prcrfiumit . Uoc efl 
quod Vrophcta ait. Uxc efl uia,ambulate inea: rxquc ai 
Cyfrunuf. dexteram , neq> ad finijlram declmantes . Cyprianus in 
hpijl. de malxgmtate Dccmonis. Latal? ftaiiofa iiines 
ra uixlttalis y iUicillecebrcc, £r moriiferce uoluptates : illic 
diabolus blanditur , ut fiJlat ; midct , ut noccat ; aMt , ut 
§ccidat . 

. .. . - . \ 



t 



?0 

DcRelinqucntibus fcculum. Cap.XL. 



| NJ hoc cap . adducuntur auiloritates d: his , <jm hcnc relic 
Lqiicrunt feculum. nam fimul h- mundum , ir propnam 
uohntatcm proptem Chriflum dimiferunt r & de alys , cpitXti 
cct diuitias aut alia , qux mundi funt { dimijcrint , non tamen 
terrcms dcftdcrijs ir uo/upfafitu* rcwuNciducrurtf . Hinc c/I 
quhd multi diuitias rcliqucrunt ir Dominum non font fequuz 
tt » Qui uult crgo Dominum fc([ui y imitator lUius fiatjb* per 
tUtus ucfltgia graiiri (imperintcndat. nh 

Ominus dicit in Euan/clio tAatth.rt. et Luc, Maiheut. 
Omms <jui reliquerit domum uelfratres aut ^cba. 
patrcm , aut matrem: aut uxorem t aut fdios 
proptcr nomcn meum, centuplum accipict, et 
uitam ceternam pjffidcbit. idem l.ucas . lo . hlij huius fe 
cult nubunt , & traduntur ad nuptias : illi uero qui digni ha 
hcbuntur fcculo iUo , ir rcjurrcttione cx mortws, neque nuz 
lent , nec^ duccnt uxores ■ neq, enim ultra mori potcrunt. 
TL(\ua\cs uero angchs funt , & filu, (unt \la } cum ftnt filij rct 
furrcctionis ♦ \acob . * ♦ Rclioio munda & immaculata apud lacolus. 
Deum & patrcm haic csl 9 uifttaye puvillos , £r uiduas in tn 
bulatione eorum :h< immaculatum fc oihlodire\ahhoc fccut 
\o. lh. 4* Quicun^; uoluertt amicus cfje huius fccuh im; 
micus Dci conflituitur . An putatis ([uod tnamter fcriptura 
dicat . Ad inwdiom concupifctt f^iritus } <jui habitat in uobis f 
tAaiorcm autcm dat grattam ♦ Paul ♦ ad Romtn . ii. Tauhi. 
Sohte conformarl hutc fcculo j fcd rcformamwi in nouitaz 
tc fenfus ueflri , ut probctts quce fit uoluntas Det bona 




ir bcne phcens ir perfcBa.*. adCorinth. A n ncfcitis^ 
quoniamfancli dc hoc mundo iudicabunt. Et ft in uobis ludica 
hturmundus t indigni cftis } <[ui dc mmimis iudicctis . tsefutis 
quoniam angclos iudicabimus : quantb magis fccularia. Ibi . 7. 
Qw utuntur hoc mundo tanauam non utantur. Vrccterit cnim 
figura huius mundi. Ad Tit. 2. Apparuit cmmgrotia eW; 
£7* faluatoris noftfi omnibus hominibus erudicns nos 1 ut alne 
gantcs impictatcm f Ir fccularia dcfidcria fobrie, luftc^ ir pic 
uiuamus in hoc feculo lexpeUantesbcatm fycm f i? aducntu 

Joannes glorice magni Dci ;ir faluatoris noftri lcfii C hriftis.loan.z. 

SftfU • biolitc ddigcrc mundum^ ncq, ea qux \n mundo funt • Si <juis 
ddigit mundum non eft charitas in co. Qiioniam omnc quod in 
mundo concupfccntia carnis cft: & concupifccntia oculorum 
hfupcrbia uitaz : quce noncft cx patrcjed cx mundo cft. 

S*Umcn. Ef mundus tranfit ir concupifcentia cius* Salom. Ecclcfiaftcs 
9. A mor quoq; iy odium l & inuidiaz fimul pcrcunt : ncc hat 
lent partem in hoc fccuh : ir in opcre quod fub folegcntur* 
Ecclcfiaftic.^y. Conuertcre ad Dominum<&' rclmque pcccam. 
p-ecare antefaciem Domini, i? minuc offcniicula. Rcucrte * 
re ad Dominum : ir aucrterc ab iniuftitia tua. In partes uade 
feculi fanQi cum uiuis, ir dantibus confcffwnem Deo.lbi.i 8 # 
Nefucris mediocris incontcntionccxfocnorclr non cft tibi 
riibil in hoc fcculo. hris enim inuidus ammce tuce. \bi. 14. Tcz 
fmmentumhuius mundimorte morietur. Auguft. ad VauK 
Vtilius tcrremopulcntia tenetur hunnliter, quam fupcrVe rts 
linquatur . Idem dc operc bAonachor.Non proptcrca in Chri 
ftiana militia ad pietatcm diuitcs humdiantur , ut paupcres al 
fuperbiam extollantur 4 nullo cnim mododecct,ut in ca uita ubi 
fenatores fiunt lahriofi 9 ibi fiant opifccs otiofi : & quomodo 

ueniunt 



ucniuntrehttis dchtys fuis, <[u\ fuerunt prcediorum dominifbl 
ftnt ruflici dchcati . Ihi inregul. tcrtia . Quidprodcjl dtftcr 
gcndo darepaupcnhus J} isrpaupcrcm ficri tfi anima mijera 
fipcrhior cfficitur diuMas contemncnio J quam fucYat poffi* 
dcndo ? . Idcm m Ep/7. Simphciter auttm fatcor charitati uef 
flr<c coram Domino uojlro Dco } qui cfl tejlis mihi fuper anima 
tncam t cxauoTxo fcruirc cocpi, quoniam ficut dijficile fim 
expcrtus non cjfc mchorcs t auam qui in mundo projecerunt * 
im non fum dctcriorcs cxpertus fiam aui in mundo dejecerut. 
Hinc arhitror dittum in Apocalypfi : iultus iufljicetur adhuc, 
Ir xpA infordihus ctt Jordcfcat adhuc. Uicron. ad Vaulinum. Hi(m , 
i 9 ♦ p . Si cupis cjfc quod diccris } monacbus . i .folus : quid ^ 9 *"'* 
fhcis in urhihus . Tdcm Jupcr Matth . hh. 4 ♦ Latro cjl^ir 
domum Dci conucrtit in fycluncam latronum t aui hcra de rt% 
ligionefettatuY, cultusq, cius ■ non tam cultus Dci , quam nh 
£otiationis occafio cfl , Idem in Epijl. ad Marc . Vudetdkcrc 
dc cauernis cocllularum urhcm dmnamusin facco & cincrc 
ucluti dc ipfis Jententiam firimus . Qmd faat f u h tunica 
mtcntis rcgius animu^qui alios uultregerc , & alios iudiL 
yc t & ancminc regi , a nemine iudicari \ Multi dtuitiasres 
linquentes uitia non rchnquunt % Chriflum fequi cupiensfi ha 
lcs in potcjlate rcm tuam ucnde tfi uero non hahesmagno one 
rc hhcratus cs , Totum enim Dco dedit, qu\ Jci pftmohtulii. 
Tacdc contemnit omnia qui fe femper cogitat cjfc moriturum. ' 
Qui uult cjfc perfeBus , multitudines hominum ■ &r offniafr 
falumtiones&couiuia quafi catenas figiat uoluptatum.Vtina 
quod rcnunciamus Jcculo uolunms fi , non neccjfitas. Nudum 
Chrflum , nudam Chrisli crucem nudus fiqucrc . Dominus 
cnim magis aucerit animas crcdcntium quam opes . Ucmfupcr 

X 



lAatth. AfoJ\o\i([uantumaiiiu\t\as n\h\\ i ([uantum autcm 
tiuoluntatem ,totummuniumrc\\([uerunt . licm in Epif? 
Af oslohci fatticn) ferfcUce'(\iUxmi\s cjl , omnia fimul uenie* 
re , ir faufcr&us erogare , & fic cxfci\tum 9 cum Chrifl 0 
ai ccclejlia uolare . idem fufcr \Uui bAatth . Si ui* fcrfcttu* 
ejje uadc Lr ucnic Irc . Multi iiuitias rclxnqucntes Domiz 
num non fcquuntur . Sequitur autem rominum (\u\ imiz 
Amhofms . tator cius efil , ir fer ucfligia illius graditur . Anfoof Lfr.x. 

ic Cffc . Dommus non uult fimul cffundi ofes f fcd ixfbcnt 
> "fifirte ut ^hfcus loues fuos occiiit , isr fauxt faufes 
rcs cx co ,<\uoi habuit y ut nuJla cura tcncrctur iomeflica. 
qui uult Dcum foffiere renuncictmunio;ut fit \U\ Dcus bea 
tafojfejfw. Nec renunciat munio is , ([uem tcrrence fojfeffto 
nis icWat ambitw . Dum fua C[uiJ([ue non rc\\n([uit ; munio 
Grcgorhu cuius hna rctinet Jcruit . Gregor . in hom . Sufcr illui . 

Vos , (\ui rc\\([uisl\s &rc . Quifyuis iiumi Jlimulo amoris cx 
citatus hccc foffcffa rchquerit , iUic froculiuho culmcn iudicia 
rix fotcflatis obtincbit : ut fimul ludcx tunc cum iudice ucnh 
at 9 ([ui nunc confidcrationc iuiicy fcfc Jj>ontanea fauftrtate 
cajligat . \dcm in hvmil . f . Mulra Jrams , rehnquitis , fi 
terrcnis icfidcrys renunciatis , exteriora cnim noMra, ([uams 
uis farua, vommo fufficiunt. cor nanq, ct non fuljhniiam fen 
fat , mc fcrfcniit quantum in civs facrifido Jcd ex (fuanto 
frojcratur.qui ccclejlis uitcc dukciincm \n<[uantum fofjihhms 
adv.utit, fcrf&e co%noucrit, ca ([ucc in tcrris amaucrat f l\ben 
tcr cuncta derehndwt .Qu\fi\uis \g\tur iam cetcrnam uitam coz 
gncuu^apud cius animum tcnfvralesfrucfus uilcfcunt.Multa 
rchnqAitisJi dcfhicr^s rcriunaatis . Yxtcriora ctemm ucflra 
Domino (jutlihct varua fufficiunt . Cor narff ct non fubjlant 




fim pcnfatJLalorioJum non cSl homini rdin(fucrcfua:fid ual 
iclaboriojum cil rdintpucrc fcmctipfum. lAinus quipp: cfl ab 
ncgarc (juod babct. Vald: cnim multum cft abncgarc quod cfl. 
Stkl nohs prodcslabrcnunciatiocorponsfinc abrenunciationc 
mentis. Sunt nonnulli, (fui dcfyeclis carms dcfeicrys cunda rc 
linquerc pcrtraclantifcd cum cecidiffe ctiam alios pofl boni opc 
ris uitia conty.ciunt, hoc ipfumfaicrc quod dchbcraucrant t per 
mittcjcunt. Baftl. Sulli Jludcas placcrc in uita tuanifi Deo fo Ba a i9l 
h. Sicut, (jui mditant, regi tcrrcno omnibusiujfis cius obcdiut; 
fic& qui nuhtant rcgi coclcfli dcbcnt cuflodirc pr&ccpta coclc 
flia.Mdes tcrrenus contra hoflcm ufibilem pergit ad bellumfi 
cum ucro hoflis inuifibdis (juotiiie dimicando no dcfmit. Ifidor. jyjj orit| 
dc Summo lono lib.^.ca. i<>. Alieni funt a dco quibus hocfccu 
lum adomne comodum proffcratur.Scruis autem vci cunfta hu 
ius mundi contraria funt : ut dum ifla aducrja scntiunt.adcocj 
lefle dcfidcriu ardcntius excitcntur . Eaquoq,, (pKcJeculi ama 
toribus charafuntjantti uclut aducrfa rcfugiut. Vlufq; aduer 
fitatibusmundigaudent, quam profjicrimtibus dclcclenturMa 
gna apud Dcum refulgct gratia, qui huic mundo contemptibdis 
fucrit.Sa rcucra ncccjfe efl, utquem mundus odit t ddigatur a 
Deo.Sacli uiri ideo cotemnere cupiut mundii, ct motu metis ad 
fupcrnarcuocaie; ut ibi fc rccolligant t unde dcfluxcruUct indc 
fe Jubtrahat f unde dijhcrfi funt. lufli, qui rcbus hononbusq, ac 
uitzbladimentisrcnunciant, proindcje ab omni terrcna pojjcf 
Jionc mortificant 9 ut dco uiuant. Idco feculi hums blanditias 
calcant f ut uahdiores ai uirnm illam de huius uitx moriifxcatio 
ne confurgant. Cuncla quippe temporalia quafi hcrbce uircnz 
tes arcfcunt et tranfeunt. Qui hunc mundu d\hount,turbu\cn 
tis cius curis , 6~ fohcitudmibus conturbantur , Ifci.17. Santti 



uiri Jiculo renunciantcs f im huic mundo moriuntur'ut foli Deo 
wuere dclcttentur. Quantuq; abhuius Jiculi conucrfationc 
|f fubtrahunt t mntbintcrnce mcntis acic frajintiam Bci , £r 
mgclkit Jocicmtis freauentia conteplantur.Du quifya cojortio 
mudi alflrahitur, nec cupultas cu obligat conjinticnte jicc cru 
ciat fenticntc.Bonuefl corfora\\tcr^'emotu cjje a mundo i fei 
tnulth mehus cjl uoluntatc t utrunquc uo b fafcclc # ]]le crgo 
fcrfeclus cfl , <]ui huicficulo ir corpore , ir corde difcretus 
cfl ♦ lh. 18 . Si im quifyi rcnuncict, (\ucc poffidct omnibus , ut 
Jiiis non rcnuncict moribus : non cfl C hrifli dijapulus . Qui 
cmm rcnunaat omnibus rcbus fius ;fua abncgat . Qujucro re 
nunciat moribus prauis ^JimetipJum.f abnegat ♦ \bi. ip. 
I onge quippe a Dco cjl animus , cui ha>c adkuc uim dulcis cjl. 
Ih. 2,1. Hi qui pro Vci timore Jiculo rcnunciant , ir mmcn 
curis rcrum fn-uharium imphcantur * quantb Ji rcrum (iudvjs 
occu pant , mnto a charitate diwna fc ipfos Jiparant. Nj/J priz 
usa Jicrctioribus cordis cxpcllatur importuna Jicularium multi 
tudo curarum ^anima } qucc intrinjccus iacct f nc^uaauam rez 
furgxt . Multi cupiunt conuolarc adgratiam Dci ,fcd timcnt 
carcre oblcclamentis huius mundi. vrouocat (juidem amor 
0/*rtw # Chnsli } fcdreuocatcupidimshuius Jicuh. Ccefarius in ads 
monit. zi m Vidcte uocationcm ucjlram Jratrcs chariffmi.ucz 
nire ad ercmum fumma pcrftlio ejl , non perjitle in crcmo ui 
u rc 3 fumma damnatio cfl . Quid prodcjl fi m loco quxes tez 
neatur 9 & inquietudo in corde Jiructur? Si in habitatione fit 
filcntium, ir in habimturibus uitiorum ftt tumultus & collutta 
tio fa ffionum f Si exteriora ucjlra Jircnims tcncat , interiora 
ucrb temfcflas l Idcm in admonit. Zf. Ad frojejfwnem not 
flram fcrtinet^JubicBione & abicUionc gaudcre , faufcrmtis 



fludium quoercre t ir non folum facultatcs, fcd ctiam ipfas 
uoluntatcs dc cordbus cradicare . Hihilcnim habere intcrz 
dum y resncceffimtis cfl % nihil autem cupcre uirtutis. In Vitn 
Vatrum. Qui diXigit fcculum ^trislabitur plurimum : contcm* lnuiiiVatr * 
vcns autcm ^uameo funt t lcmbitur Jempcr, 

DcVoto. Cap. XLI. 

ES/ aufcw wotam £j?it:uiw5 boni cum dchbcratione Deo fuc 
cfa promijfto . Bicitur autcm uotum a uoluntate djuafii 
a primo moucntc rationcm ad promittendum } dc duo in 
frcejenti cap . citnntur autloritrtes t isr qubd ad uotum rcddcn 
dum mmimc immorari dcbcmus . Voucniibus autem caflimtem, 
non folum nubcrc y fcd ctiam ucllc damnabilc csl* 




Ominus dicit in Dcuteronom. i^.Cum uoucris Dcutcrono 
^uotum Domino Deotuo, non tardabis rcddcrc: 
auia exquiret illud nominus bcus tuus . Nus Nnmm". 
f mer. lo. Si auis uirorum Domino uouerit , aut 
fc conflrinxcrit iuramento , non facict irritum 
ucrbum fuum: fcdomne ^([uodpromfitfmplebit . Barucb. Burucb 
* ♦ Si (\u\s cx iUis uotum uoucrit t ijr non reddiderit , ncque 
hoc reauirit , hominem a mortc non hbcrat : neaue infrrmum a 
poteniiori cripit . lcnce . z . Ego autcm in uocc laudis immola - 
bo tibi : qucecunque uoui rcddam pro fahtc mca Domino ♦ 
DauidTfaljr. Vouetelrredditc . Idcmvfal . nf . Vota vauii. 
tnca Domino rcidam in conftcftu omnis popuh cius . Salom. Stlwn. 
Vrouer. if . Viclimce tmpiorum abominahks Domino ♦ Vota 
iufiorum flacaWia.lti.2o. Rnina eft hommidcuotarc fanclosi 



ir pofl uota rctrattarc. Ecclcftaflcs. f. Si <Jui^I uouj/2i vco f ne 
tnorcris rcddcrc. Difhltcet cnim ci infidelisi? flultapromff 
fio i Scdquodcunfyuouertsrcddc . Mulfocj; melmi efl non uot 

A uff ucrc ' l w ? a uo ' uw f rom il] a non reddcrc . Auguflin . in 
Epi/?. Armf ntarium ir faulinum. Quia iam uouifti , iam 
te adjlnnxifli, ahud tih facerc non hcet. Non tahs erisjt non 
ficeris <[uod uoluijlt , <\ua\\s manftffcs 9 ft nihd tnlc uouijfcsMi 
nor envn tunc e(?es non peior , modo autem Q<\uoi abfit ) mije 
rior } ft Deo fidcm frcgeris : <[u*nto bcatior fft pcrfolucris i 
\dcmH.([s. Sunf ftazdam,<[wie ctiam non uouentes dcbcmus: 
qurdam eixam , <\uaz mft uoucrimus non debcmus . Scd poflq> 
ca Domino promittimus , nccejfario redderc conjlringimur . 
Wtcron. -7. <l.tJVoucntibus non fdum nubere . fcdctiam ucl 

llicwym. \ c iamnabtlc cfl . Idem traclans illud ludic. " . Votum uouit 
irc. ln uoucndofuitflultus, (juidijcrctioncm non adhibuit t Cr 
rcddcndo impius.Grcgor.fupcr Ezcchclcm. 17.91 «^i fofl uo 

Cr^oriw ^ neccflario cegiturjolucre , quod uouit t ftuoucniibus 
non folum nubcrc f fcd etiam uclle damnabile cfl, futct^uhd 
faccrdosiflc ad cxccutionem fui uoti cogendus ctt : non Jolum 
n:n ficri^fed cttam ucUc monachum non fcri Jibi damnabde 
csl . Votum criimpro operc rcputatur '[ftiorus hb. l.foldoq. 

iftfom» habeturXi.<[A. In tAahs promtffts rcfcindcfidcm f in turpi 
uoto muta dccrctum . Quod mcautc uouiflt 9 non focias . impia 
tjl promiffw <Ju<t fcclcre adur^letur ♦ 



Dc Monachis* Cap. X L 1 1 . 



•V». 



M 



Onachus is uerc dicitur^ui feparatus uiuit al homini 
conucrfationc.Vndc monachus no ob id folum dtcitur^ 



84 

miia uxorem non haleat.fei auiarehgionem Dci & feruWum 
eius mancipatus efl ; lr ittius cura esl,quomodo Deo,non fecu 
lo placeat , de cuius flatu conditione l? alus ad fdclem pcrfes 
&um'q; monachum pcrtmetibus copiofce traduntur auttoritates* 



4M» 




kit \acob. in Epi/?. cap. i . Sic[uis putat fe reli ucofof. 
giofum effe f non rcfrenans linguam fuamtfed 
feducens cor fuum , huius uana cflreligio.Ref 
hgio munda &r immaculata apud Dcum et m 
trcm,h&cefl . Vfitarc pupillos lr uiduas in tribulathnc coz 
rum l iy immaculatum fc cuftodirc ab hocfeculo . 1. Pauli ad 
Timot.i* Ncmo militans Dcojmplicat fc ncgotvjs feculanbus ; 
ut ci placcat } cui fc probauitMam ir qut ccrtat in agonejxo co 
ronabitur,n\fi lcgitime ccrtauerit.SeUicitc autcm cura tc \pfum 
probabilcm exhibcrc dco :operariu in confufibilcm : rctte trat 
Banteucrhu ueritatis . Juucniha dcftderiafugc ifctfarc uero 
iuflitiamfiJcm ffem ir charitate cum his qui inuocant Dnm dc 
cordc puro.Seruu Dni non oportct luigare: fcd manfttctu cfft 
ad oes.paticnte^ct iu modcflia corripiente oes q rcfiftunt ucrim 
ti. Ide ad Vttu z. Abnegatcs nos impictatc ct Jcculam dcftdd 
riaJolrte,iufle,ct pic uiuamus in hoc fcculo : cxpcttatcs bcati 
fj>cm } ir aducntumgkrice magni Dei et Jahatorts nofln lcfu 
Chrifit. Salom.Vrou.* 6. Semita \ufloru dcclmat mala i Cujtos 
*ut antmarfuce feruat umfua. ¥xdcfiajltci^ /I mor v.m facn; U ^*** 
tixrchgiofitas.Rchgwfuas cuflodict ct iufiificabit cor : tucunk 
iitatcm atf gaudiii dabtt. ibi.y7X ti rcltgiojo tracla ie fa n $td 
tc: ctcuiu^odctuflitia.Augusl.adAurchdnum.^o^z, Ni Mniff* 
rtis dolcnium cfljtadtam rutnofam fuperha mhkcbds fuhi 
pnus t &tagratucontumclia clcncos hgnos putamus: Uffih 



hcet&xcatur , qub i mahs monachus lonus clcrkus cfl } cum a\i% 
quanio bonus ctiam monachus uix lonum clcricum faciat . 
Idem dc opere tAonachor. Amputctis occafionem turpium nun 
itnarm , fubus cxflimatio ueflra \aii\tur , ly infirmis offenz 
Aiculumponitur ,& oflcnitic homimbus non uos in otio facit 
lemu\cium f feiperanguftam et arclam uiamrcgnum Dciqux 
Wcronymus. rere .Hicron.fupe.r pjal. sicut martyreslaudant Dcumpure 
in rcgione uiuorum ; ita h- monachi ,<|m iie ac nocle pfallunt 
Deo f iebcnteaniem puritatcm habere martyrum , fiduiicm 
ipfi martyrcs funt ♦ Quoi enim faciunt angcli in axlis y hoc 
tnonachi faciunt intcrris.ldeminl.fijl . Si cupis effc quol 
diccris monachus, idcjljolus , auii facis m urbibus , ayue uti<p 
non funt folorum habitacula , fci multorum f J Quanti cmm 
monachi , dum , patri matriq; mifcrcntur ,fuas ammas pcriiz 
icrunt i ai Reliodorum . Conjlat monachum in fuapatria pcr 
feclum ej?e non poffe . Nunquam de ore monachi turpis aut, la 
fcmusfcrmocgrciiatur. Hisenim fignishbiimofus animus 
ofleniitur. ht pcr cxtcriorem homincm interioris hommisuiz 
tia iemonflrantur . bAonachus fit uigil fenfu , ne uams cogirn 
iiombus poUuantur.Epifcopi imitcntur apoflolos : ir monachi 
pcrfcclos patres t utauorum honorem pofftient, habere nitan 
tur ir mcritum ♦ bAonachus habcat fimplicitatcm cohmbcc, nc 
cu\([uam machinelur iolos . Habeat & ferpentis ajlutiam, ne 
aliorum fupplantetur infiiys . tAonachus teneat humihtatis ue 
fligium. tAonachus, qui Chnflum ieftierat } nihd aliui iigna 
turaftkcretfcicflciceUaproparaiifo .Variarum fcriptu 
rarum pomaieccrpit ♦ His utitur dclitys X harumfruitur ams 
flcxu. lUc ucrus cfl monachus , qui aurum contemnitjLr fcri 
fturas fcctatur . Et ium in paupcrtatem inciierit , ornatior in 



8f 

Jlat ornatu . (Aonacho flnrituali cxpcttnda cfl folitudo : ir ur 
bis habitatio fugicnda ♦ Nort quxras in monacho lingwx rixtol 
rcm :fcd ammx pictatcm. Idcm ad Riparium & vcfidcnunu 
itf.rp. Monachus non do:cntis,fcd plangcntis habct ojh:ium: 
<Jui ucl (c ucl mundum lugeat y & Dommi pauidus frailoktur 
aducnlum. Ylosquidcmi?- prdio/us lapis intcr ccclcfiajlica 
ornamcnt.i monachorum It uircinumchorusefl. Qlreg.Jupcr O^orwj. 
illud. lob. Cui dcdi m jolitudinc domum ♦ Qui corpore rcma 
tusuiuitjcd tumuUibus conucrfationis humanx tcrrcnorum 
defidcriorum cogitationc fc infcnt 9 non efl m folitudine . St 
uerh prematur ahduis corporaltcr populanbus turbis , iy tnz 
mcn nuhs fcculanum curarum tumultus in cordc patiatur f no 
ejlin urbc ♦ Idcm in Moral. Quia tcrrcyupriyicipcs magna Jii 
vco huimhtatc fubslcrnunt , praui hommcs idchadfraudis arz. 
gumcnta ucrtuntur : quiaillos rcucrcYiconfjncmnt, ipfi culturfa 
rcligionis ajjumunt :&- bonorum umm fub dcfycctis ueflibus,* 
xni([uis operibus prcmunt, mundi (fuippc ddcctorcsfunt^ui hoc. 
in Ji f (piod homines ucnerantur y oflendunt . Monachus y m . 
in tcrra poffcjjionem ([uairit f monachus non cfl . 1 'uncfa 
quifp monacbum tudicct , ciirn fe cuntlis mimmum xslimauct 
rit. BafiL Cceleflcm gratiam accipit monachus , qui tcrrcnos tocfitm. 
attus a fcmetipfo Qroycit : ncc implicat fc negocijs feculanbus 
tn\litans Domino ♦ lfidor. de Summo bono. libA. cap ♦ 19 ♦ ] y^ fl 
Qui non rigidaintentione monachi prpfiffione fettantur, quan 
tbfupcmi amoru prcpofitum diffolute appctunt, fanto procliuis 
us ad mundi amorcm dcnuo reducuntur ♦ Vrofejfw cnim non 
ferfccta prcefentis uitce rcpetit dcjidcria : in (juibus &fi non 
dum fe monachus alliget opere ; iam tamcn alligat ccgitationis. 
more . lh.20. Summa uirtus monachi humihtas : &fummum 



torm. 



uitium eius Juferlia ejl . Tunc autem fc <[u\fo monachum iu 
dicet t (juando fc minimum cxiflimauerit : ctiam cum maiora 
uirtutum ofcra peffcrit . Ibi. l* . Vir fyirituahs itafroi 
dcffe debct Juce propinquitati : utdum ilhsgratiam carnis free 
Jlare fludct , ipfe a ffirituali profofito nequaquam declinet . 
Multi cwm monachorum amore farentum non folum tcrrcnis 
tnvitaVatr CUTli ^f c dctiam forenfibus iurgijs inuoluuntur:& frofuoz 
rum temforali falute fuas animas fcrdiderunt. In Vita Patr* 
Monachus non ob id folum ixcitur , quia uxorem non habeat • 
Jid cfuia ad rcligionem Dei i? feruitium cius mandfatus efl ; 

ifittf cura efl • quomodo Dco , non fcculo flaccat . bAonac 
chus fiutntrem Juumi^linguamcontinuerit , £r uagatio* 
nem non feccrit , confdat ; quia non morictur in xtcrnum ♦ 
bAonachus multum edens , ifr multum oferrans y non confis 
dat in hoc ♦ Qui autcm farum edit, etiam f\ farum ofcretur^ 
confdat Lr uirxlitcr agat : non cnim fcrdct merccdem . Mc 
lior e$l fccularis manfuetus , quam monachus animofustr irca 
cundus . Monachus hlingius conturbat fratres :fdelis autem 
requicm adducit . vaUor enim cum humilitate &r facies decus 
vtn € ft monac ^ 1 ' s * fotucris iniuriari ; Lr ajfci conuitijs , £r for 
JJrcm, tare ac taccre , magna cjl hcecres fufcr alia mandata. 

lijfrcm. Sicut lamfas lucida in loco tenebrofo refulgens: 
fic monachus mcntc fobria in cordc feruigdi tcmpore ffals 
tnoditz fuce ir orationis . Sicut fondus falis defrimit im 
Jirmum; fic fomnus monachum in orationc . Sicut uermii 
corrumfit lignum;fic inuidia corrodit atque corrumfit aniz 
mam monachi ♦ Sicut tinea cxtcrminat ucfhmcntum ;fic dct 
traclio animam monachi , 



V 



Dc Viriis. Cap. XLm. 



9* 




Vcu/Tjf; MonaMe mi obfcruan . Docfor eximt* 
ujde VirtutibusautloritAtescitauit^ quanqui 
ct dc dtp S km uitijs oppcfitis illis uirtutibus fcr 
monem fccerit : nunc de Vitijs ipfisin penerg 
li incipit peragcrc . Inde defccndit ad quccdam 
particiiaria , ut infcrius uiderc ptcris. 

Vltium } prauus aflus , turpisatlio y prauitas animi, lales 
animi , morbus animi uel corporis prauitas ud deformh 
tas , antithcton fanitas ,Vitium proprie diatur quoi 
mrtuti opponitur auito quod uitandum fit y ac fuvicndum. 
Vnde uitiumejlc[uoddam gcnus ad pcccatum auod efl attus 
icuians ab ordinc dcliti finis 9 contra regu\ai\ naturce ratio 
nis , ucl \cgis aztemx. Ve\ pcccatum cfl dttum ue\ filum uel 
concupitum contra kgem xternam . In pra-fenti crqo cap. ch 
tantur auttoritates dc Vitijs undcortum baieant', dc pcccato 
ueniali , de peccato mortaheiuscfuc fcruitutc frpcmaJc pee 
catoprimi hominis^uodoriginak dickur, & dc omnibus alus 
uitiorum at^pcccatorum materiam continentibus. 



Omin us dicit in Euangclio Mar c . 7. toa rc us* 
Abin us cnim de cogitatione hominum 
■^itationes ma\ce proccdunt. Adultcria, 
formcatioms y hbmicidia , furta , auarm 
tue , neauitix ; impudizitice, dolus, ocuz 
Ut ma\us , blafplxmiit, fuperbia } Jlu\ti} 
tia. Omnmbcecmalaab intus proccdunt , & coninmnant 
hommcm. Luc, 8 . Non cfl occultum ^uodnon manijcHetur; U <h«. 

Y 9 




1 



ncc alfconditum , ([uod non cognofcatur } & palam ueniat J ^ 
Toanneu Ioann.3. Omnis ([ui facit peccatum feruus cil peccati . x . 
TMu$ -p ctr i i Q M j uu ] t u i tm fa\igtrt f Jj cs uirlcrc fomo* , cocr 

ccat \\nguam fuam , a malo ; lr labia eius ne loquantur dolum. 
Dcdinct autem a mah , Lrfaciat bonum : in([u\rat paccm lr 
pcrf\[uatur cam : ([u:a oculi Domini fupcr inlhs , ly aures 
cius in prcces corum : uultus autem Domini fuper facicntes 
loannes mala . ». loann. cap. x. Si iixerimus ([uoi peccatum non habet 
Afojiol . ms ^ nos j €( i uc i mus ^ & ueritas in nobis nonefl . ibi ; $ . 

Omnis , <jui facit peccatum , innjuitafcm /acif : Etpeccaz 
tum in\([u\tas efl . Qui /acif peccatum , ex owtolo cft : <juos 
nidm afc inifio diaMws peccat . Omnis ([ux natus efl cx Deo , 
pcccatumnon facit : ([uoniam fcmcn ipfius ineo manet y &r 

Ucohs. non y 0tc ji p eccrtrc . quoniam ex Dco natus efl . lacob . 

x ♦ Concupifcentia cum conceperit , parif peccatum : pec£ 
ca^um ucro cum confumatum fuerit ,generat mortem . Ihi.z. 
Quicunqi totam legem feruaucrit , offcndat autem in uno ,faz 

ftmbj tlus cfl omnium rcus , Vaul ad Koman. s. Sicut per unum ho 
mincm pcccatum m hunc mundum tiltramt , &r per peccatum 
mors : hr ita in omnes homincs mors pcrtransijt t in ([uo omnes 
fcccauerunt . Iti.<% Non ergo rcgnet peccatum in ucflro mor 
tah corporc; ut olediatis concupifccntys eius ♦ Ifci.8, Corpus 
quidem mortuum cfl prtftcr peccatum : ftiritus uero uiuit pro 
ftcriuft\jicationem. 9; od Corinth. * . An nefcitis quta in\([u\ 
regnum Dci non poffldebunt f Nolife errare , neqi fornicaz 
nj , ncq; idolis fermcntcs , nc<[i adultcri p ncqi moUesjieqi ma 
fculorumconcuhtorcs ,ncqifurcs ,ncqi auari,ncq, cbrioft % 
ncqi malcdici , neqi rapaccs rcgnum Dci poffxkbunt . ad Ga 
latb.t. KohtcerrarCtdcusnonirriclctur* Quce cnimfemi* 



*7 

nrtuerif Iwmo , tac &r jwefef . Quomam <jui feminat in carne 
jua 9 de carnc & mctct corrupUoncm ♦ Qui autcm Jcminatin 
fyiritu mctct uitam cetcrna. ad hcbr. 10. Voluntanc pcccat\bus 
"nobis fojl inceptam notitiam ucntatis , iam non rch\([u\tur pro 
peccatu hoflia . Tcrr\b\l\s autcm quceiam cxfcclano \ud\cij , 

i?nis zmulatio , a\uce confumptura cjl aducrfanos . Gcncfis G(n ^ 
cap. 4. Son nc fi bene eacris rccipa ■ Si autcm mde : fla$ 
UminfonbuspcccatumtuumadaU. Sumcri y cap. 4. Cur, Nwmcr - # 
in([uit Moyfes , tranfgrcdmni ucrhum Dommi , ([uoi uobis 
non ccdct in profyerum i ibi. if . Amma ([uce pcr fupcrbwn 
d\([uid commifcnt , ([uomam aduerfusDommum rcbcllisjult , 
ftnhitdcpQpulofuo. VcrbumDomim contcmpfit y & fccit 
irntum : idcirco, dclcbitur , & portabit iniquitatemfuam . B ^ r ^ 
E/3r<r, cap. io> Eccc pcne omncs in pcrditioncm ambu\ant y et 
extcrminium fit multUudo corum . ibi. Ve cis , ([ui pec* 
cant^t non obfcruant mandata mca } dk\t Dominus. Tobice 4* TobitfJ^ 
Caue ne aliquando peccato confentias ijbr prcetcrmittas prcez 
cepta Domini Dci noflri. lbi.il. Qui autcmfaciunt pcccatum 
ijr ini([u\tatem f hoflcs funt ariimcefuce. lob.cap.4. Rccorz ^ 
darc obfccro te 9 ([u\s unauam innoccns perijf , aut ([uanio re$ 
Si dcleti funt f Quin potms uidi eos f aui opcrantur iri\([u\taz 
tem y &feminant dolorcs , h- metunt cos y flanteDeo pcruf 
fc } i7 farituirx cius cffe confumptosMem Ezcch\eLcap.i%, 
Axa,([uce pcccauerit y ipfa morictur.lob.cap.^.Cauc nc dcclines 
ai inia\tate. H\crc. ca. r.lni^tatcs nottrce dcchnauerut h&c ct Wtremi*i { 
fcccata noflra proh\bucrut bonum anohs.Danicl^. Fme accx Damcl. 
viat pcccatu, ct delcatur ini^tas t et adducatur iufluia femp\ter s 
na . Dautd. pfaU $o. Erubcfcant impy y ly dcducantur in int Dau ^* 
fcrnum , muta jwt labia dolofa f auce h({uuntur aducrjus iu^ 



flurrt iKi iquitatcm in juptrbia \ &r m abufunc . Vfal. f i. quu< 
cloriar-is in malitia , <jui pof cn* cs in iniquxtatc t Tota dic in 
\uflit\otm cogitauit hngua tua ,ficut nouaculaacuta fccifli dolxl. 
DiUxi/?i mahtiam fupcr bcnignitatcm : iniquitatc magis^uam 
lo<jut acquitatcm ♦ Dilcxifli omnia uerba pra-cipitationis M linf 
gua iolofa . Vroptcrca Dcus dcjlruct tc in fincm , cuellet tt 
emxgrabit tc dc talernacuh tuo , h- radiccm tuam dc tcrt 
ra uiuentium . Vfal. f 4. Viri fanguinum ir dolofi non dimis 
txabunt dics fuos . Vfal. 91 ♦ Nohtc fycrarc in inquitatc , ir 
rapxnas nohtc concupifccre . Dxuitxce fi affiuant t nohtc cor ap 
fonere . Vfa\. 9$. Sicut dcficit fumu: dcficiant : Sicutfluit ce 
ra afacxe ignis ,fic pcreant pcccatorcs a facic Dci . Vfei. <& f 
"Keddet ini([uisin\(fJL\tatcm ipforum,lr in malitia corum dis 
fterdct eos : diftcrdet illos Dommus Dcus noflcr . vfal. jo$ • 
JDeficknt pcccatorcs a tcrra ; ir in\<\ui t ita ut non fint . Vfal. 
i44.Cuflodit D«5 ocs ddxgentes fc% ct ocs pcccatorcs difterz 
uUme*. Att.Sclom.Vrouer. cap. 4.-Ne dclectcris infemitis impiorum p 
ncc tibi placcat malorum uia;fuge ah ea: nec tranfcas pcr illa 9 
declina ct dcfcras ca. No cnim dormiut nifi cu malefeccrint t ct 
non capitur fomnus ab cis , nifi fupphntaxxcrint . Qomciunt 
fanem impictatis , dr uinum iniquitatis bibunt . Via impios 
Yum tcnebrofa , ncfciunt ubi corruant. Ibi. S. Iniquitatcsfua: 
capiunt impium y &-funibus pcccatorum fuorum confiringic 
tur. \pfc mortetur , <[uia non haluxt dxfciphnam ,dr in mu\ 
ixtuiinc flultiticc fuce dccipictur. Ibi. 14. \n mahtia fua rcs 
fcUctur impius : tycrataut fkcitiuflus in mortc fua.lxtjlitia cle 
uat gentcm : mifcros autempopuhs pcccatum. Ibi. Impius 
eum in profundum ucnerit pcccatorum contcmnit , fed fcauis 
tureum ignominiai?' opprobrium. lb'u 2o.Qms ppfefl dU 



$8 

cere $ munium ejl cor meum , purus fum a pcccato i Ecclw 
ftaflic. r. Nc iixeris , peccaui t ir quid mthi accidit trtjlei 
Altijftmus cnim cjlpaticnsredditor . Dc propitiato pcccalo 
noh ejjc finc metu ♦ Scq; aitjdas pcccatum Jupcr pcccatum 9 
h- ne dkas mfcratio Domini magna cfl ; ir Multituimis 
pcccatorum mfcrcbttur . Mifcricordia enim ir ira ab ilo c\s 
to proximant : &• in pcccatorcs rcffititira ilhus . \ bi ♦ i z . 
Altiffimus pcccatores odwhabct , ir impys rcddctai uindtz 
ttam ♦ lbi. 2.1. Quafi afacic colubri fugc peccata \i?f\ acz 
ceficris ai \lla Jufctpicnttc 0 lbi.l?. Qui tranfgrcdttur a 
luflitta ai peccatum t Dcus parautt cum ad tromphcam . 
Augujl. in lb. dc Baptifmo paruulorum . S\ c[uccratur a me , 
utrum homo finc pcccatoejfe pojfit m hacuita ? . confteorpof 
fe per Dcigratiam bhberum arbitrium ♦ Idcm dc Ecclcfias 
fiic. iogmati ♦ Nullus fanclus & iujlus carct pcccato , ncc 
tamcn cx hoc dcftnit efie iujlus , ucljanftus t cum cjfSu tez 
neat fanttitntem ♦ Idcm Super loanncm.Veccatum nihilesl, 
h- nihil fiunt homincs cum peccant ♦ licm fupcr pfal . s . 
Ncw regnct pcccatum in ueflro mortali corpore, non iictt non 
ftt :fci non rcgnct . Incji peccatum } cum icleclari* : rcgnat t 
cum confenfcr\s . Idcm in htchiriiion . Vcccata quamuts maz 
gna i?* horrenda, cum in confuetudmem ucncrint f aut parua 
cffe, aut nulla crcduntur , uf<pue adcb ,utnon folum occvitanz 
ia , uerum etiam prccdicanda d\ffamandaq,uidcantur. Nt*!/<t 
caro cxultat in Deo t quce uiuit in uttus . Hicron . ai demet Hfcronymui 
triaicm ♦ Ttbi non tam expellcnda funt uttta , quiim rcfcU 
\cnda. Qutdutiqucfact\iuscjl,non fufcipcrc quam fufcec 
pta fcmcl deponcrc ; neccorum tanta iulccio ef?, ut ca dcbea 
mus praferrc uirtuttbus 3 cum nec in ommbus fit dclcftattoms 



SUcelra ,& aflcris'^ ctiam ca , auce uxlentur dulciffimajres 
ftuantur . Duo funtex omnihus uitia, awe maxime homincs 
decifiunt fui uoUftate , gula ,fcilicct ac hbido , quce dcfoncre 
co dfficihus csl , <[ub cis uii dulcius cjl , & hxc uitia tam mole 
j\a , tatrq, dclcclatione fui fcriculoja i ita a multis calcari uidi 
mus \ ut tota cctatc fua uirgines fermanfcrint in fua abfincn 
tta t ut dc iSb taccam , <Jui fofi dchtiarum loneum luxum , ir 
inueferafum u/iim lifcidmis , & caflitati ac temfcrantit fc de 
dcrunt: ir utrius^ uitium contraria fih uirtutc mutaucrunt* 
Aliorum uiiwrum cfl longe diucrfa ratio , auaz cum mhil mcun 
ditatU ,jed multumamaritudims habcant : <|u<t cumad uitan? 
dumfint facilwra ,rarotamcna auibus uitcntur mucnics . . 
Non furgantur uiixa ma\ajd\fi cov yarationc uirtutum : Malt 
arboric nodo malus rtauus aut cuncus infgcndus efl. Non foi 
terunt iniic mdicy alwrumuirtutcs, alwrum uitla fullcua* 
re . Circundati cyiim ui/tjs non foffunt uidcrc uirtutcs . 
Omnc uiiium cxfdlc ab anima tua t ut uirtutcs animi confct 
(jui fojfs . Nas uero amorc uirtutum uiiia fufcrcmus , Idcm 
fufcrffal. Pfl. Goi Dcus ucntcrcft , ci Dcus rcccns cf\ • 
Qucecunq, uitiahabcmus , ir auotcuncp f cccam t tot rcccntcs 
fabcmus Dcos . Iratusfum , W miki Dcus cfl . Vidi mulia 
rcm , tr concufiui Jibido mihi Dcuscjl . Vnus <\uifc> cnim 
Amhofwi • (\uodcuf\tir ucncratur ,hoc i\liDeus cjl . Ambr.dc lacob. 

lib. z, Vrauaz conjcicntice fcruit quicunqi ucl mctu frangitur , 
uel delcUationc irretitur , uel cufiditatibus ducitur 9 ucl xndit 
gnatione exaffreratur , uel mccrorc dcycitur ifcruilis cfl cmm 
omnis faffxo . Quia faat fcccatum , fcruus cfl fcccati : 
lr quodfeius cfl , multorum feruus efl, aui multis uitvs fubz 
•f€|#rfn i iettus efl , itautferuitio ci exire uix liccat . Gregor. in bAos 



ral Si forti nos Jludio contra uitiorum inccntiua fh'inpw:us [ 
ipja etiam uitia ad ufum uirtutis immutamus. Sonnuhs nanq, 
ira pojfdct tfcd hanc addcfcnftoncmiufliticr \n uoccm hbcrce 
auciontatis immutant . Sonnullos foriitudo carnis i\lcccbrat r 
fcd d<m\ cxcrccndis pvs opcribus corpus fubdunt, undc inicjuh 
tatis flimulum pajft funt ,mde pictatis lucra mcrcntur . vrh 
ma uitia dcccpUc mcnti cjuafi fub cjuadam ratwnc fe ingcrunt . Ihdem, 
Jcd <[uk fcrjuuntur , dum mentcm ad omncm injaniam protra 
hunt } cjuafi bcfliali clamore mentcm confundunt . Capitalia 
uitiatanta ftbi coniuntlwne coniunguntur , ut non nfi unum 
de altcro projcratur j prhna nancjffupcrbtce Joboks inams efl 
gloria, quct dum opprcfam mcntcm corruperit } mox inuidiam 
gigmt : cjuia nimirum dum uani nominis gloriam appctit } ne 
cjuis hancalius adipifciualeat , tabcfcit inuidia /iram gcncrat ♦ 
quia quantb interno huoris uulncrc animus fauciatur , tantb' 
ct\ammanfuctudotran<\ui\litatis amittitur ♦ hx ira trmitia 
oritur ♦ c]u\a turbata mcns cjuo inordinatc fc concut\t t ch adijci 
endo conjundu, tr\(l\tia ad auaritiam dcriuatur : c\u\a dum con 
fufum ccr , bonum ktihce in /cmetipfo intus amijt , undc con 
Jolari dcbucrat Joras cjucerit , &■ tantb magis cx tcr.ora bona 
adipifci deftdcrat j auantb gaudium nonhabct j ad cjuod \ntus 
rccurrat . Idcm lib. Z\. Moral cap. n . Pcccatum cjuod cx 
pcccatooritur ; non iampcccatum tantummodo , fed pcccatum 
ir pvna peccati : cjuia iuflo iud\do omnipotens Dcus car pccz , 
cantis obnubilat , ut pntcedentis pcccati mcrito etiam in a\\a ca \ 
dat: ut cjui malum fcicns perpetrat x dcinccps iuflcm a\\a ctia 
rtolcs cadat . Idcm in homi. Vfttata culpa olligat mentcm , ut 
nccjuaciuam furgcre poffitadreBitudincm /onatur, & \ab\s 
tur ♦ Quia ubi ftonte dmperfiftit , ibtirctim no\ucrit } cadtt. 



ifiims, \f\ior, de summo hno lik caf. yi. JLcccdcns homo a Deo, 
Jlatim uitiorum traditur fottflati t ut dum fatitur in fhjla uitia, 
rcucrtendo unde cccidcrat,rcf\f\fcat . Satis dclicate fe falpat, 
(jui uult ,fine lahorc uitia fuferare i dum feccati legem , <[uam 
Jbideferuiendouitijsficitfinc uiolentia doloris refecare non 
fofftt . VcrfiSe renunciat uitio , ([u\ occafionem cuimt in fzn 
fctrandj peccato . Sonnunquam homincm Jua uitiafcrfequun 
tur : (jwa nwnrum ([uifrius uolcndo ca fili ficit focia : foflca 
fentit ctiam nolens fiimviofa . I h . & . Ttufkati ejl crimin is 
reus , ([u\ lr adtmttit fcelera fer uolunvatem , dr dcfindit ea 
fcr contumacice tumorcm . S\c uitio uitium gignitur,f\cut uirz 
tusuirtutecon:if\tur. Vitia enimfic inu\ccmf\bi fucccdunt, 
utdum unumaherit ,fuccedat diud .Vcraciter autemfinan 
tur uitia , miic u\rtutibus y ir non uifys excluduntur . lli ♦ jr. 
Vitia, ([ucej\at\m uirtutihus contraria apfarent , ciio dum in 
fdam ucncrint , cmendantur. \h . caf. Non foiumgras 
uiaifid&leuiajuntcauendafcccata. MuJmenim modica 
unum grande efficiunt ♦ Tanto enim maius cognofcitur ejfe 
fcccatum , quanib maior , ([u\ feccat halctur . \bi. i <>♦ tAulti 
k crimine \n crimen corruunt, (juia Dci cognitionem habentes 9 
timorem eius negligunt : ir ([ucm noucrunt fer facntiam y 
fcr attioncm non uenerantur. ihi. V> ♦ bAclius efl fcccas 
tum cauere , ([uam cmendare . Yacdms enim rcfijl\mus feoffi, 
a (juo non dum uicli fuimus , quam ei a([uo iamjuferati ac dez 
Ctfarlus uitli cognofcimur . Ccefarius . Vilia cmm nojlra hofies noz 
InuitaVatr.flri Junt ♦ In Vita Vatrum ♦ Skut finguis tcrra gcr* 
minat , ([uod abfconfum efl in ea ; f\c & caro finguis fro$ 
ducit uitium. 



$0 - 

DeSupcrbia. Cap. XLIHL 

ESt autcm fuperbia pcrucrfce cclfitudmis appctitus , ucl 
efl amor proprue cxccUcnhce . Appctuus enim cxccU 
lcntix rcclus cjlmagnammitatis:exc:dcns tfl fupcrbia % 
deficicns esl pvfilanimitatis . Vnde fupcrbia prop-ic rcfactt 
dcfeclum fubiectionis hominis a < Dcumfecundum qubd alnjuis 
Jcext llr ju^raid([uod cfl fi i prxfixum fecundum diui; 
namregulamuclmcnfuram . Ad fugicndum autemir euis 
tandum banc pelem m hoc cap. de Jupcrbia ; cius originejn&s 
hs & pozna copi fiffxmx traduntur audorimtes. 

Ominus dicitinEuangclio Lucr . 14. Ow? tMi, 
nis qui fe exaltat humihahtur : & cpui fc kuz 
mdiat , exaltabitur . ibi. ijfc Quod hommh 
bus altum cfl , abominaUo csl antc Dcum . 
J 1 u . Di ftc fit Dominus fupcrbos mcntc cordisjui , et exal 
tauit humilcs . i.Pem. r /Oes inuiccm humdxmtem infinuatc. 
Qu\a Deus fuperbis rejiflit y kumdibus aut dat gratia. Vaulad P ' V' 
Ko.^.HolialtufapcrcJedtime.ad Vxtu i.Oportct cpifcopu 
fine criminc ecficut Dci difyefatore } no fupcrbu t no iracund\\ 
no uinolentunopercuJfore,no turpis lucri cupidu f scd hojbitdL 
lcnignu 9 sobrm,\uflu,sanU^ cH^ secundft 

doctrina efi f scrmonefidcle: ut potes fit exhertarj 1 doclma fa 
naxteosjcotradkut^arguerc. Numeruv.tia(\uz pcr fupcr mmcrl. 
lia aliqi comferitfluonia aducrfus dnm r cbclhsjuit,pcribit de 
topu\ofuo.TobiceA.Supcrbid nun(, \n tuo sefu 9 aut m tuo uer Tofci*. 
ho dnan pcrm\ttas.\n ipfa.nmim siipfit omnis perditio. ludith lud "' 
$.?ac me utgladto propriodputctur fuperbia.Ko.n .fupcrhi 
*b inttw placucrdt tibn sed et mafuctvril stper Mifk S- 




cult dcprccatio.Iol.cap.i*. Vir uanus erigitur in Jiiperha : ct 
\ tunq> pullum onagri Ji natum putat lihcrum. Ih. 40. Difj>crgc 
Dfie Jiipcrbos in furore tuo;et confunde eos;isr refticinu om 
P* Ul &* nem arrogantem humilia . Dauid , Pfal. 17. Tu, dominc, pos 
fulum humilem faluum fucies i & oculos fupcrborum humilta 
bis . pfal. ls. Nm ucniat mihi pcs fupcrhx: ir manus peccat 
toris non moucat me . pfal. 100. Supcrbooculo Ir infatiabdi , 
Salomon , cum hoc non eaicm . Salom. Proucr. «. Vbifocrit fupcrbia, 
ibi erit ly contumclia . Vbi autcm humihms ; ih ir fapicnz 
tia . Ibi. ij. lntcr fiiperbos fempcr iurgia funt .\h.if.Doz 
mum fuperborum dcmolictur Dominus : & firmos fncict terz 
minos uiduce . Ibi. *<> . tAclius cfl humdiari cum mitihus t nuam 
diuidere fyolia cum fupcrbis . Sapicntice. f . Quid nobis pro 
foitjupcrha ( : aut diuitiarumiaclantia quid contulit nobis { 
Tranficrunt emmomnia iUa mriquam umbra t ly tan(juam 
nuncius prncurrens . Ecclcfiaflici. *o.Gdihlis coram Deo cj\ , 
Lr bominibus (upcrhax ir cxccrabilis omms iriiqwms gentiu. 
Initium fiiperbice hominis apojlamrc a Vco : quoniam ab co , 
ijui fhat iUum , reccffit cor cius. auoniam initiumomnis pcccati 
fupcrbia ett . Sedcs ducum fupcrborum dcflruxit Dcus x 
Jiderc ficit mites pro eis . Radices gentxum fuperborum 
areficit Dcus : ir planmuit humiles ex ipfis genubus. \bi. n. 
Subjlantia fuperbi cradicahtur , JDcprccatio autcm pauperis 
ex ore ufq,- ad aurcs pcrueniet . \bu zr. Trcs ftccies odiwt 
anima mea , £7: aggrauor ualdc animce illorum . Vaupcrcm fii 
fcrbum } d\uitem mendaccm f ir fincm futuum & injenfatum. 
Ibi. ij. kffufio fanguinisinrixa fupcrborumx ir malcdiz 
tlio illorum auditus grauis. \h. l^Age conceptiones tuas non 
Aupfi. m deliciis& ucrbojupcrbo f Augufl. mjermon,?. Vermu 



T 



» 



diuitiarum cjl fufnlk . Difficilc cjl , ut non Jit Juperbus 
qui diucs eft . Tolle Juperbiam , ir diuitice non nocebunt . 
idem ad cjuendam comitcm . Humiiims homins fantlis ange', 
hs Jmnlcsjacit , £r fupcrha cx angelts demones facit : l? ut 
euidcntcr oftcndam , ipfa ejl omnium pcccatvrum initium ; ir 
fenis , &r cau/S, cpuianon foiumpeccatum csl ipfdjuperha ,ft& 
etiam nullum peccatum potuit , auf poftrif c/?e finc feperha^ 
Vimn la ejl nobis fuperbia , <|u<e £r <mt7c/c-s nouit deciperc • 
auantb magis komincs dijfipare. \dcm in Epifl.nd Diafcorum 
Vitia cjuipfc rcetcrainpcccalis, fuperbia ucrb in rctlefuclis 
menda ejl: nc \ ] la([ux\audcMittrfacia fnnt , ipfius iaudis 
Wptdimte amitmntur . Idcm \nfcrm.z 9 . Si uix tvlcratur diz 
ucs/upcrbus , faupcrcm fufcrbum cjuis ferat { hicronym. HteYon y mi 
Jufcr i\\arc. Muhb iUa dcformior ejl fupcrbia , aux fub qui* 
bujdamhumilimtis fagnisiaW . Hcjcioenim cluomodo turpia 
fuut uitia , c\uum mrtutum tyccie celantur . Superbia natione 
cxlcfis yJuUimiumaffctitmenies , 6~ cjuafiad proprios reuo 
lans ortus ? apfctit gloriam, & poteflatcm hominum irrumpet 
re , aucc dcgloria purimte angciorum crupit ■ ut auos inucz 
rnt partiapcs naturnc } faciat confortes ruince . Vir fufcrbus : 
non dccorabitur , ncc uoluntatcm fuam pcrducit ad fmcm . 
Qrauis efl cuiva auando ad imperimm ir neghqcntiam fepcrs 
buz crimen acccdit . fcibi magis chrjlianusjludcat uimre\ 
cjuam tumentem &r cretlam ccruicem Dci contra Jc odium pro 
uocantem. Ambr. Supcrbauoiunmsfacitprcccepmcontem',.^^* 
ncrcDciJmmdimsautcmcuflodirc . Supcrh cupiunt inje . 
prxdicari , c[uod non faciunt humiics : rejugiunt cjuicauidboni 
qpcrantur agnofci . Qrccgor. intAorahb. Vitium fuperbict ' GregoriuK 
$ ipfa radice jecanium ejl y ut auum latenter ontur, t unc,uv 



i 



gdantcr abfcindatur > nc proucBu uigcat 9 ncc ufu roloretur 
Kadix quippe curicli mali , ir rcgmaomnium uitiorum fupcrf 
ha cfl ♦ dc aua fcriptura attcflante dicitur . Imtium omnis 
fcccati fupcrha . Scptcm pnncipahauitia dc fupcrhce uirui 
\ lenta radice profcruntur Jcdicct inanisglona , inuidia , ira , 
tariflitia , auaritia h ucntris mgluwcs j eLr luxuria . tsam ayxa 
his fcptem fuperhx uitijs nos captvs diabolus tenuit \ idarco 
redcmptvr nofler ad fymtuale hbcrationis bcUum feptfirmis 
gratut plenus ucnit . Ipfa uitiorum rcgina fupcrbia , cum dc$ 
wctum plcne cor cccpit , mox illud fcptem prinapahbus uitys 
fuis ducibus dcuaflandum tradit t cx quibus uitiorum multitudi 
ncs oriuntur. ln lib , 54 . Moral . huidentiflimum fignum 
mrft rcproborum cfl fupcrha , at contra humihtas ' elcttorum \ 

Oripnes Origcnes .ho . 1 4 fupcr Ezcchicl . Quid fupcrbit tcrra & 
tinh l ut homo arrogantia fublcuctur ; obhtus auid crit , ir 
([uam fragih uafculo coniincatur y ir auxbus flcrconbus bni 
mcrfus fit , & (jualia fcmpcr purgamcnta dc fua carnc proy 

y **»m. ciat ? Ifiior . dc Summo bono hb.z. cap . 57 , Superbicc, hu 
militns opponcnda cfl . Supcrhamautcm diaboli imitantur fu 
ferh ; aducrfus quam oppomtur humdims Chrifli j t[ua humv 
iiantur clccti ♦ Principalium autcm fcptcm uitxorum rcgina , 
Cr matcr fuperha cfl ; cadcm^ fcptcm prinapaha multa dc 
fc parturiunt uitia , qua xta fih mct auadam cognatione iunz 
I guntur , ut ex altero altcrum oriatur. lh . *g . Omnis fu* 
fcrha tantb in imo mcct , quantb in alto fe erigit : tzintbqi pro 
Jundius labitur , auantb cxcclfius elcuatur . Qui mflanturfu 
fcrha , ucnto pafcuntur . Superha ficut origo eflomnium cri 
minum : ita ruina cunUarum uirtutum . Ipfacnim cfl in pccca 
to prima y ipfa m conjlitlu foslrema ♦ H*c cnimprimaaut 



l y mcntem pcrpcccatum proflcrnit: aut nouiffmcde uir 

hitibus cijdt . Ibi cadit fuperbia , ubi & nafcuur : ut non 
fit fuperbis aliudculpa , aliudpcena :fed ipfa culpa fxt illis ir 
pcena.InVitaVatrum.lWuttusputrcficlus inutilis agrico ItVitaTat. 
hc ; & uirtus fuperbi inutilis Dco . Sicut eriim pondusfruftu 
um franytramum y fic fupcrbia dccorem eucrtit animat ♦ 
Anima fupcrbi rchnquitur aDco ,ir fit demonum dcfideri 
um. Superbia de cxhs depofuit archangelum , <£r tanquam 
fidgurfecit cadcre fupcr terram . Humilitas hominem eleuat 
in coelum } &cum angelis lcctnri ficit . Quod fuperbixefl, 
cito labitur : quod ucrogratix } dtu tenctur. 

Dc Vanagloria. Cap. XLV. 

Anagloriaunomodo dicit appctitum dignitatis ir cxcei 
\cntice lifftccft idcm cum fupcrha, ir cfl uitium capi 
tale : ([uia ajiimus dircclc mouctur ad dignitatem ir exccllen 
tiam appctcndam. Alio modo dicit appetitam laudis y ir fic efi 
fixa fupcrbicc . Vnde uanagloria efl uolupms flulte oflenmn 
doqucefunt non cffc aut iaBando \ qua: minimc uera fint ir 
impudcnter mentiendo. Adquam cuimndam i^fugicndam m 
hoc cap, dc ca multcc cimntur auftoritates. 

Ominus dicit in Euagefo tAatth. G.Attenditt Mrttam 
aut ne ficiatis iuflitiam ucflra cora homihibus t 
ut uideamini al eis. \oannes. f • Quomodo po? 
teftis crcdcrc uos , q\ ghria accipitis ab inuicc : lodtmtt 
tt gloria^ux a folo Dco cf} f no a\ux. rifis? \acob.i. Ncliitghm 
ri, ct mcdaccs effe aduerfus ucritatc. Koefl.n.islafapietia de lacoh*s~. 
furfum dcfcedens a yatre lummu; fed ferrcnfl^olis ^iatoIica t 



v 




Ihu 2*7- Neghrieris in craflinum ignorans t quid fupcruentie, 
ra pariat iics . Laudet te alicnus , ir non os tuum : extranes 
us , £r non labia tua ♦ Ecclcfiaflic. 10. No/i tc exteUerc in fis 
cicndoopcrc tuo . ibi. **♦ Norc /dUi-fo uirum in fyccic fua ned) 
ff>ernas bommcmin uifii fuo . In ucflitu ncgloncris unquam : 
nccin die bonoris tui extolas tc . \bi. if. Now cfl fycaojo laus 
in orc pcccatoris ^uia nda efl a Domino miffus; quoniam k dco 
fcrfccla eflfmcntia. Ibi. 27 . Antc fcrmoncm non collaudcs 
uirum : bxc enim temptatio efl hominum . \bi ♦ 43. Glorifican 
tcs Dominumquantumzun^ potcritis fupcrualcbit adbuc t isr 
admirahlismagnificcntiaeius . Bcncdiccntcs cxaltatc illum, > 
maior esl cnim omnilaudc :. Ii'i.44-. Laudcmus uiros o\ot 
riofos : & parcntes noflros in gcncrationc fua . Augufl.fu* 
pcr pfal. 145). Inamsgloria hiiius fcculi fnlax cfl fuauims,& « A "* Mf7# 
infruciuofus lalor ,pcrpctuus timor , pcnculofx fublimitas ; ini 
tiumfinc prouidcntia flms cum pccnitcnlia. ln hb ♦ confiffion, 
Sxpe bomo dc ipfo uanceglorix contemptu uanus gloriatur: nS^ 
enim eam contemnit , dumgloriatur intus dcghria , (juam am 
plcxatur . Idcm dc confliftu uitior . \namsgloria dicit t agc bo 
num , quod uales : oflcnde honum cunclis, nuod aris; ut bonus 
acunctis dicaris t ut fanclus ir uencralxiis abbomimbus prce 
diccris , ut Dci elcclus uoccris , ut nemo tc defpiciat y fcd unh 
ucrfi dchitum tibi bonorem perfoluant . Hicron . ad Xcpotia* 11 ™>W». 
num . Ne nimis rchgiojus uchs uideri , ncc plus bumihsquam 
neccffe cfl ;gloriamfugicndo non quceras . Non quccras gloz 
riam & non dolcbis cum gloriofus fucris . Qui laudcm non 
appciit t nec contumclias fcntit . Non iico tc bonum cxifln 
tnes ,fi bonus prcediceris . Nemo magis fcirc potefl dm fxs , : 
ficut tu ^ui confcius tibi es ♦ Idcm ad Cchntiam . Si ucre laus 

AA 



ialilis cffc cufis 9 laudcs hominum ne rcquiras : quia ([uamuis 
ahcui fit fhalc laudcm non curare , ium negatur , efl tamen 
m rofws . ^jj CJ / c ca non d c l e ft ar i , ^ uum 0 ff ertur 4 Ami/r . in fuo Vat 

Jlir . Non efl tantigauiij excclfa tcncrc, quanti mxroris cfl 
ic excdfis corrucre. Nec mnmrn gloriam fcaux fosluiitoriam 9 
quanmm ignaminiam fofl ruinam . Idcm in Satali Jancii Eufi 
fc hij. Duplici ex caufi utilius ejl homini memorice laudcm daz 
rc^uam uit&;ut lUb fotiffimum temforc meritafanclimtis cxz 
tollas 9 quando ncc laudantem aiulatio mouct y ncc laudatum ten 
tat clatio. Quis autem iiucs foffit hic Jtnc trcfiiationc laudari, 
<[ui & dc frcetcnto mcmimt Jc hahcre 9 quoi dolcat, £r dcfu. 

Gregomi. turo uiict 1 fibi fiifcrcffc quoitimcat ? . Grcgor . hh ♦ <> . 

Moral . quum hcnc y uiuitur , ualde timcndum cfl \ ne 
mns dcflcllis cateris dc ghria fingularimtis clcuetur . Non 
farua condcmnatio csl } ex co hono 9 (juoi communiter iatur 9 
glmari friuatim. Idcm hh . 8 . tAoral . Quum fcr -accct 
fta hona rcfrobi in fua laudc fe clcuant fifjts muncrihus cont 
tra largitorcm fugnant . Indc quiffe contra dantcm fufert 
liunt , undc ci amflius humilcs cffc ichucrunt . \n hh . zz . | 
Moral ♦ Quo arhor aliws ad fufcriora furrcxerit , eb uim 
uentorum uchemenlius Jcntit : (juia (jub flus (juisqi in hona ofe 
ra attoUitur , cb amfhori ah orc laudantium flatu Jatigantur\ 
Sancli non Jolumghriam sufra moium fuum omnino non aft 
fctunt , fcd etiam hociffum rcfugiunt, ([uoife fe hahcre fcif 
unt ♦ \icm in Vaflor . Quum cmm fro rcflo ofcre hus tran 
fitoxia auairitur } atcrna rctrilutione res iigna uili frctio ucz ' 

lfiSorus. nuniatur . [fidor . dc Summo hono . 3 . caf. z$ . Amac 
tor uance gloria: unie foffxtftmfcr lauiari.agcre non awcfcit: 
&J'uhinic uires uanimtis frauus affctitus augct . Wanus , 



ir crromeflanimusplenus ,famam appetcre ,lr alcapien 
dam terrcnam laudcm fludium dare ♦ Non dedinat addcxtt 
ram \ (jui non fibi , fed Dco tribwt bona , cjuce agit : ne<p al 
fimflram fe uertit , c]ui dc diuina indulgentia pecccmdi hccnth 
am non prctfumit . Scmpcr fuam afpiciant focditatem , cjui ud 
naglorice fauores dihgunt : & perdidijfe bonum opus dolcant, 
quod pro liumana oflcntafione fcccrunt „ Virtutes fuas dum 
<[uis uanzglorice flucho prodidit ,flatim dcmones fuorum opet 
rumdominos facit . llle autem dcbct pubkarc bonum cjuoi 
agit • c\ui pefecta humihtaU fundatur , ir nulla elationc con 
tingitur ♦ laZantia oculos j cjuibus Dcus uideri poterat , claut 
dit . . Quifquis cx dcteriorc iam meliorejfe cxpit , caueat ic 
acccptis cxtolli uirtutibus , nc grauius per uanam ghnam cor 
ruat , rjuam prius per lapfum uitiorum iacebat . Ihdtm hb „ 
cap.l*. Qmclcemojynamuanicglorice caufaimpartit y 
ex uirtutc uitmmfacit . Et cum caufa iaclantice pauper pafcit 
tur , etiam illud opus in peccatum conuertitur . Et cjui ahauoi 
dcnum Dei 9 cjuod mcrmt in fuam laudcm conucrtit , aut in 
malos ufus af?umit , proculdubio uirtutem in uitium transfcrt^ 
fraudem cnim facimus Deo , quotiens dc bono opcrc noflro 
nos met ipfos non Deum laudamus . Vrudens autem uir difcrc 
tione folcrtcrprofyicit,nzbonum intemperanter agat , & 
deuirtuteinmtiumtranfeat. InVttaPatr. Vanaghria i„ V i w r, rr 
efluitium fine rationc & omnioperi bono inscrit fe. Nc 
pcrdas hborcm propter humanam oloriam ♦ Gloria enirti 
humma in pulucrcm redigitur x Lr hnor Kcois cxtim 
gutturfupcr terram: Gloria autcm uirtutum gloriflcat in 
fecula. 

dft aa u 



- 



Dclracundia. Cap,XLVI. 



IKacundia cfl exccfius irce , ideo ejl uitium manjuctudini op 
pofitum : differtq; ab ira , <{u\a ira cjl ex caufa , iracundia 
ucro cx uitio multum irafccntis . Ab ira ucnit irafcor , lr 
iratus ac iracunius , ([uxita diffcrunt , ([uia iratus csl , qui ex 
a\i([uarc\accf]itus cxcanduit ,([uod'potcJl ah([uando Jumi in 
lonam partcm , ut fi ([uis irafcatur contra uitia . Iracundus 
ucro dicitur (\ui ex ([uacunq, etiam lcui caufa mouctur ai 
xram : fcd intcrdum conjunditur . Ira igitur duplex habct ef 
fc ;f, effc natunt , & effc mortis . proptcr primum dicitur, 
J Irajcimini , proptcr fccundum dicitur , Nolife pcccarc ♦ Dc 
qua m prxfcnti cap.ad&ucuntur auftoritates. 

Ominus dicit in Euanpcho hAatth . f . Omnis % 
([ui irafcitur fratri fuo ,reus eritiudicio. 
Vaul ad Efhef. 4 . Irafcimini& nohte pect 
care . Sol non occidat fupcr iracundiam uc$ 
flram . Omnis indignatio , ira , aut blajphcmia tollatura uon 
bis . Ibi.6* Vatrcs nohtc prouocarc ad iracundiam fiios uc 
Jlros : fed cducatc illos in difcipUna & zorrcptionc Domini. i . 
ad Thcfjahnk. U Non pofuit nos Dcus in iram , fcd in act 
. ([uifxtionem falutis ♦ lacob . i . Ira uiri iufiitiam non operatur. 
lob 1°^ U Virum fluUum intcrficit iracundia : &r paruuhm ocz 

cidil inwdia ♦ lli. I*. Non ergo tc fupcrct ira , ut ah(\uem op 
Vmd primas : nec muUitudo bonorum inchnet tc . Dauid pfal. 4. 

\rafciminiir nohtcpcccarc , ([uee dicitis in cordilus ucflris, 
aut in cubdibus ucflris compungimini ♦ pfal. Defmc ab Wa 
ir dcrchnque Jurorcm ; noh emulari ut maligncns.pfal^S. 



Maicaus. 
Taulus, 












Exardefcit Jtcut igriis ira ♦ Sahm. vroucr, Tatuus slatim Salomon. 
indicat iram fuam ; <Jui autcm d\fj\mu\at iniuriam, callidus cjl . 
ibi . if . Ikcftonfio moll\sJrang\t iram , &r Jermo durus Jujci 
tat Jurorcm.Wiriracundus prouocat rixas t Lr <jui paticns 
efl y miiigat fufcitatns . lfci. 2j. Mclius cjl habitnrein domo dc 
Jcrta , nuam cum mulicrc rixofair iracunda . Ibi. 22, . NoS 
Cjf^e amicus fcawi?7i iracundo , hc<j; d>ttku/cs cumuiro Juriojo : 
ne forte dfca< Jcmitas ciu;, &fumasfcandalumanimcetuce. 
Iti* i SdriMM irayccMfjum Jkcilcm <juis pfcri^ Jujlinet 
re tJLcclefiaflcs . 7. Nc/is uclox irajccndum ; <{uia ira in Ji 
nu flulti rcquicfcit . JLcclcfiaflic. 8 . Cum iracundo non fkcias 
rkcam : ir cwn audace non cas in dcfcrtum. Svn cjl caput ne 
(juis fupcrcaput colubri : kr non ejl ira fupc* iram muhcris l 
Ifci.27. Irair Juror utraq>cxecrabil\a funt : & uirpcccator 
contmens crit\llorum . lli. Z8 . Homoiracundusinccndu Ih 
tem , ir uirpcccator turbabit amkos ; & in medio paccm ha 
lcntium immittct inimicitiam . Secundum cnim ligna fyluce ; 
Jic ignis exardcfcit } ir Jecundum uirtutcm homims > J\c iraz 
cundia iUius tritt Et Jccundum Jubflantia fuam cxaltabit iram 
fuam . lbi. 50 ♦ Zelu; ir iracund\a minucnt dies : ir ante 
tcmpusadfcncctamadducctcogitatus ♦ Augufl.inEpisloh* Au & u flt 
Sicutacetumcorrumpituas,fidiutiusibiJuerit;Jic ira corz 
rumpit corji in alium dicm duraucrit ♦ Idcm Jupcr pjals^ ^ 
lrajratris Jijucrit inuctcrata f\am odium ctt , \ra turbat^ 
odium extingwt i ira JcHuca . odium trabs cjl . Idcm ad Dias \ 1 
Jcorum , NuIIi irajcenti ira Jua uidetur cjfc \niujla. Ira enim 
inuetcrajcens , ita J\t odium , dum ([uajx iujli doloris admifla 
Mccdo , dmtius eam inuajc dctinct , doncc totum accjcat, 
uasty corrumpat ,Hicron f adDemctriadcm. Quidiracunda Uieronym* 



furor fuus confcrt , (Juem fruijjimis cxagitatum ftimulis con 
facntix t ita ab omm confiho ac mcntc dcturbat . ut dum in 
fcxtur , infanire crcdatur t Idcm ad Cclanthiam ♦ Qmd uirz 
tus babcat $ uinum non hbcrc , ira , ir cdio inebriari ? 
Jdem • ¥uror incipiens ira cfl , £r firuens in animo indignat 
tio . Ira autcm ex extinclo dcfi.icrat ultionem $ £r eum^uem 
Knbrofm i ecefl jji futat ^ ; Amfcrc^ . x , <fc ojflc . Re* 

fifle irx ,fi potcs ; ccdc y ft non potcs . Si prceucnerit ir prait 
occupaucrit mcntcm tuamiracundia $ ir afcendcrit in te t non 
rclimjuas locum tuum : locus autcm tuus paiieniia efl . Son 
mcdiocre ejl mitigare iracundiam >non inferius , auam animo 
non commoueri . Hoc noflrum cfl $ naturce illui »< \rafcimmi\ 
ubi cslculpa $ cuiirafci dcbcatis : non potcfl cnim jicri^ ut non 
rcrum indignitatc moucamur - aliojuin nonuirtus . Sedlcnitu 
Gregcrlus io ir rcmijfio iuiicatur . Grcg . hb .5" ♦ Moral . Fcr iram 
fapicntia pcrditur f ut quid ,juo»j; ordinc agcnium fit ; ncfciat 
tur . \dcm in Mor . Plus fcepc ira in uini&acxigit, quhm itt 
iuria accipit. [racum dclinqucntium culpasinfcquitur^non iez 
lct menii ([uafi Domina pr&ire y fcd pfl rutionts tcrgum ([ua 
fiancilla fumulari ♦ Qiwtiesira animum inuadit t mcntcm cdoc 
tna $ uincc te ipfum t diffcr tcmpus furoris . Quum tranquiUa 
tncns fucrit , fnc (juodplacet . isam irx fucc slimulis acxnt 
fum cor palpitat , corpu* tremit , hngua fe prcepcdit ,fh:icj 
ignefcit , cxafycrantur ocu\i t irnc(]ua([uam recognofcuntur: 
notiorem ([uidcm damorcm format ,fed mtus (piid loquatur $ 
ignorat . I n (juo ita.fuc ifle ab arrcptitys longe ejl t ([ui aclioms 
jucc confciu: non ejl . Miauandoiracundus manus noncngit $ 
fedin malediclionisiaculum lingua ucriit,fratrisnan([iinteri* 
tum precibus expofcit ^ hoc Deum pcrpetrare expctU . 



* 6 

Ifiior 4 ie Summo bono hl\ $ ♦ cap . 40. IraawJi dotloresper Ifx&ms* 
rabiem furoris difciplince modum ad immamtatem crudchtatis 
conucrtunt i & unic cmcndarc fubixtos potcrant, inde poth 
usuulncrant . Si tc prccoccupaucrit ira , mifNra iltam. \icm 
hb . 1 . S0M0. Si r/or/ pofej iraw uitarc , tcmpcra : fi non potcs\ 
furorcm caucrc } cnhibc .Tcncfilcntium paticntice , tacendo 
citius uincis. In Itbro Clcmcn . Wla ira malaesl^ucemcntem CUmeiu* 
turbat. Wla ucro ira , cpxce malos punit , pcrturbationcm mens 
Us non infert.Hcec csl cnim iufla 9 et ncccjfaria iracuniia } cjua 
unufcfuisauc in his , m qmbus crrauit , &gcffit , iM^afur: 
i-rfcmct ipjum incufat ♦ fti V*i Vatr . Oai/i iracWi turbu to vfM P4(r • 
lcntiiT- fanauinci coriisinimici. Vcntus uciidiffxmus non mo' 
uct turrim ; irammam finc ira non mouet iniignatio . A<J«a 
mouctur pcr uiolentias ucntorum;ct iracunius a cogtatiombus . 
cmturhatur. - 'kjfeMtt jjfaaA k^ 

Dclnmdia. Cap.XLVTL 

T N T ui Jifl dicifar a mmij MaWo^Mia intuemurfirmam 
■* c«iu5 fcdicitate fumus folliciti.Vnic iumiia cf\ oii 

umfaticitatis ahcnce ■ ucl inuiiia esl irislitia in apparcnti fcxlh 
dtatc alicuius, aut cji triTutia in cpxantum ajlimatur iiminuert 
gloriam propriam . Ai inuiiiam crgo uitaniam multaz in pra* 
fenti cap . citantur aucloritatcs. 

Ominus lcit in Deu'e.2*. Homo ichcatus ct D«r<ron#. 
luxuriofus ualie inuiicht fratri fuo ; & uxori 
c]uaz cubat infinu fuo: ne ictur cifie carmbus 
fhorum fuorum , c[uas comcict in olfiicnc , 
6- pcnuria . 1 . Vctri . 2 . Dcponcntes igtur Vctru 
omncm malitiam^ omncm iolum , &- fimulahoncs £r inuit 




ititj , l? omncs dctraclioncs Jicut moio gcniti infantcs ratio 
nabilcs fmc dolo lac concupxfcxte , ut in co crcfcatis in falutcm: 
Uahuf. fitamcngujlati: <juomum dulcis cfl Dominus . \acob . 4. An 
putaiis c\uod inamtcr fcriptura dicat . Adinuidiam concuph 
TauUa fc t fy mtlls ^iii bdifat m uo fcis > 'Vaul. ad Galath. S . Si inuit 
ccm mordctis , & comedetis 9 uidctc nc ab inuiccm confumaz 
tnini . spiritu ambulate , & dcfideria carnxs non perficictis ♦ 1 
fAanfcfla autcm opcra camisfunt , fomicatio , immund itia , 
impudiatia, luxuria , idolorum fcruitus , ucncficia, immicillt, 
contentiones ,emu\ationcs } ircc ,rixce } dijfenJiones } inuidice, : 
homicidia , ebnemtes , comcf?ationcs , & his Jimdia , c\ux prcc 
iicouobis Jicut prccdixi i c\uoniam c[ui taha agunt , regnum. 
VcinonconJcc[ucntur. ibi.*\ Koncjfixmur inanis gloricc 
loh cupiii , inukcm prouocantcs , inukcm inuidcntcs . lob. « . 

Virum Jlultum vvcrficit bwundia ,ir paruulum occidit inui 
Salomon. dia . Salom. Vrcucr. MQVifci camium Janitas cordis : pu; 

tredo offxum , inuidia Abi. 2.3. Se comcdas cum hominc xnuU 
do: ir nc dcjidcrcs abos cius } c[uoniam injimdituiinem hai 
ruli &comc:(oris ccflimat } c[uod ignorat . lli. Vir ijui Jt 
flinat ditari , alysinuiict : lr ignorat c\uU cgcflas fupcruc^ 
nictci. S-ipicntix.z. Inuidiaautcm diaboli mors introiuit, 
m orbcm tcrrarum : Imitantur autcmiWum, c[ui funtex parfi 
te iUius . Ibi. Cum Imidia tabcfcentc itcr non habchs } <[uoi 
niam talis homo non cris partkcps fapicntue . EcclcfiaJlicM. ^ 
Qui ftbiinuidet, nihil ctt ih ncc[uius . Ncc[uam cjl oculus inr. 
Mi , lr aucrtcns facicm fuam , ir dcfpiciensanimam fuam. 
M m Augujl. dc uerbis Domini • Inuiiia cfl Jilia fuperbi<e:jcd ifla 
k * mater fuperbianefcit ejfejlerdi; :ubi cnim fuerit , continub 
paritt fuffoca matrcm ,ir non erit fiia. Idcm JupcrGcnef. 

Inuidia 



lUi 



s>7 

Inuidia fc^uitur fupcrbiam ,non pracc&t , Kon imm caufi 
Jupcrbicndi inuidia cjl f Jed cauja inuidcndi Jupcrha cjl ♦ 
Amando cnim (juifji cxccllcntiam fuam , ucl panbus inuidct, 
quod ci cojequantur , uchnjcnoribus , nc coxquentur ucl fnpe 
rioribus , ([uod non cis co&quatur. Supcrhcndo crgo inuidct, 
non inuidcndo (piifji fupcrbus fit . Idcm. tnuidia ciuitates ir 
uirtutes Contrcmat . Inuidia & liuor fxtper omnia incbriantai 
nimam . Vfri cjl inuidia amor fratcrnus cjfc non potcjl. Vcr 
inuidiam crucifixus cJlQhriflus : Idco qui inuidct fratrcm fut 
um , crucijigit ChriUum.Hicron. in EpiR . ad Demetriadcm. Uicrtnymi. 
Oro tc j ([u\d inuido dclcclationis prxslat inwdia ? . ([ucm Jccre 
tis quibujdam conjcicnfue ungulis liuor ipjc dfccrpit :fbr ahe* 
namfochcitatcm tormcntum ficit { \dcm. bAagna uirtus cjl ci 9 
(jui inuidiam humilitate fupcrat . Ambr. hbs.dc Ojfic. Inter A m facf tl 
improbumirinuidumhocintercfl . Improbus fuo dclctlatur 
' bono Jmuidum torquctur alicno. lUc dtligitmala , hic bona odit. 
y Inuidus cnim ; (pd ahcnum inuiict bonwn , fncit flli muidcndo 
Jiipphcium. Grcg.hb. t.S\oral Inuiderc non po(fumus,nifi Gr ^ orij(J 
cis, auos nulis in alujuo mcliorcs putnmus . varuulus itnqi ejl , 
{jui muidia occiditur , (pi\a niji mjbioripjc cxificrct , dc lono 
altcrius non dolcrct. 1 'anto plus (juifjnis inuidct alys bona pnt 
flntia , auanto minus ca ipfc contempfcrit . bAors prauorum 
ejl , inuidcre alys uirtuiis bonum , (juod ipfi non habcnt . Idcm 
in ho. Inuidi color pallore ajfuitur , ocuh dcprimuntur t mcns 
accenditur y mcmbra frigcfcimt^ fit in cogifafwnc rabks.in dcn 
tibus flridor . i<am auum inuidi mcntcm liuor cxcruciat t boz 
num 9 quod appctit )Jm ab ahoadimi , aut reflringi mctuit/jui 
crgoliuoris pcjlc carcre dcfldcrat plcne , illam hctrcditntem du 
hgat , quam coxrcdum numcrus non angufat . \Jidor. \n Syt Ucths. 

Bb 



Buftbius. 

Effrcm, 
hfef* 



JA<trcu<» 



nomiriis ♦ Inuidia cunciabona dcuorat ardore pe\l\fero ♦ Jnuif 
lt\a arixmce tinea fenfum comedtt ,pcttus urif, mcntem affligit 9 
cor hominis ([uafi ouccdam pcflis dcpafcit . Idcm dc Summo bq 
no hb. 3 . cap. 1S , Tiuor al\cri\ boni fuum puriit auttorem : 
Nam undc lonus profcit , indc inuidus ccntabefcit . Inuidus 
mcmbrum cfl diaboh , cuius inmdia mors introiuit in orlcm tcr 
rarum. Nulla cfl mrtus cui non aiuerfctur inuidia : Sola cnim 
mijcmcarct inuidia : quiancmoinuiict mifero : cuire ucr* 
non liuor obiptur ,/e i fola mifericoriia aihbctur . tAulti £r 
lonos imimn uolunt;& de bonorum profetiibus inuiiix huorc 
tabefcunt . hiuerfus inuiiiam charims prxparctur. Dc lono 
alterius non iolcas , ic altcrius profcclibus non tnbcfcas . Sul 
lius quo.p profycrimte laccrcris . Eufebius . Inuiiix horror 
non folum rc\\g\ofes Jci humana animas pcruaiit . \ffrcm . 
InuUia manifeflat nos dwimtem Dei pcnitus non kabcrt. loz , 
fephus . Dijfuilc ejl in proftcris carcrc inuiiia. 

Dc Cupiditate. Cap. XLVlII. 

CVpidims cfl inordinatus amor pccuriiaz , uel cffrenatus 
hJbcnii appctitus . Vnie Paul ai Timoth . primcc . 
cap . 6 - Radix omriium malorum efl cupiiims. ai <[uam 
Jucricniam mu\t& in hoc cap . traiuntur auclorimtts. 

Ominus dicit in Euangclio tAarc. *o . Quam 
■jj iifficilc cfl confidcntcs in pccuni*s rcgnum . 
dci introire. *, Vaul . aiTimotb. <>. 
Kaixx omnium malorum cft cupiiims : quam 
([miam appctcntcs crraucrunt a.feic , ir 




mjcrutrunt fc doloribus multis • Tw autcm 0 hmo Dcf 
hancfugc. AdTitum. Oportct epifcopum fine crimt 
nc cj?c ficut Dci d\fy:nfatorcm 9 non fupcrbum t non iracun 
dum,non wuokntnm t non turp)s lucri cupidum f fcd h:(]m 
Um , bcnicnum \ jobnum \ wflum , co.itincntem 9 amflcclcns 
tem eum , qui cjl jccundum dotlrinam , fiiclcm fcrmoncm X 
ut potcns fit exbortariin doctnna fanax iy eos , <jwi cont 
tradicunt f argucre . Salom . Troucr . 1 . Stulti ea , rfu* jfe SdlimiM» 
bi funt noxia 9 cupiunt , h' imprudcntcs odmnt fcientiam . ! 
lh . A/f« t e firtiuce dulciorcs funt t irpanis abfconditus 
fiiamor. \hi ♦ " . Smttra dolofa ahhominatio efl apud Dc* 
um:<b- pondus a:quum uolunmseius . Ecclcftaflcs . 6. 
hiciius cfl uidcre <]uod cupias , ([uam dcfidcrare auod ncfciz 
as . Scd & hoc uanitas cs~l , ir prxfimptio fpiritus . Ec* 
ckftafiic. 14. Virocupido isr tcnaci fmc rationc efl fifo 
ttanth : tr komini liuido ad quid aurum? Infitiabdis ocuhs 
cupidi in parte ini/fuitatis non fatiabitur doncc confumat arcfi ' 
cicnsammam fuam . Ihi . . Multi dati funtin auri cafis / 
ir ficla cf\ in ftccit illms perditio eorwn \ Augu . al ty&ifi Augu ^ 
iam comitcm .. Supcrha ir cupiimnn tantum unum malum 
fint , ut nccfiperbia finc cupiditaic , ncc finc fipcrhia cupi 
i\tas poffxt inucniri . ln hh . Confcff. N<w cjl in caren; 
io dijficulms , nifiquum ficrxtin hahcnio cupidims . Idem . 
2*. cap.q.7. Vfq; adcb homines calummandi cupidimte 
cctcantur , ut non 'attendant <\uam fint inter fe contrana, riue 
loauuntur . Hicr. in quodamjerm. Cupidj tam dccil j M$ ha Hieremit5 * 
bet j qi auod nohabct : quia aut no habita cocupifcit, ut babeat: 
«ttt hahita mctuit.ne admittat: et du in aduerfis fbcrat profbcs • 
ra infroJ^crisfermidataduerfa.Ambr.inhbrdc ViroinUaL' imbrofmi 2 

Bb ij 



Qui modcrari nefcit cupi ditntibus. , ts ^uafi c([u\s ccptus iniomi 
tis uoluitur f laniatur , ajfligitur . Idem dc Naboth lczarclita ♦ 
Toto mundo eget 9 cuius non capit mundus cupiditatem : ci au 
tem , <jui fxdclis eft 9 totus mundus diuitiarum cfl , tuto mundo 
fugit 9 ([ui confidcrans confcientiam fuam timct deprehendi . 
Grtgoriiu, Grcgorjib. *i\ tAoral. Cui cupiditas dominari dicitur ^fubicc 
Sus malisomnibus demonflratur ♦ Idem in homil. Bonorum 
auUorlaliter inhcercre non uakmus , nifi cupiditatem a nobis , 
Ifdom. omriium malorum radixefl , abfcindamus . Ifidor . Dc 

Summobonolib.z.cap . 4*. Ncmo potefl ftiritnhabcUa fii 
fcipere , nifi prius carnis edomaucrit cupiditates ♦ Son poted 
ad contemplandum Deum mcns effe libera - au&z dcfxdcrus huz 
ius mundi & cupiditatibus inhiat ♦ Omni peccato peior efl a} 
uaritia ; iy amor pccuniarum . Cupi ditas cfl omnium crimiz 
num mater ♦ Si crgo fucciditur mater criminum , non pulluz 
lantcxterce fobolcs peccatorum . Nunquam fatiari nouitcupi 
iitas : Semper enim auarus eget ♦ Si bona mundi huius ptrit 
tura credimus , cur pcritur* mnto amore cupimus f vleriqi po 
tctcs tanta cupiditatis rabie inflammantur ,ut de confinijs fiis 
faupcrcs cxcludant y nec habitare permitmnt. ♦ Non cnim 
mirumfimorientesinfimi ignibus deputentur ,<juiuiucntcs, 
flammamcupiiitatis fuxminimce extinxerunt ♦ Qui dcfiies 
rio cupiditatis exefluant, flatu diabohcce inftirationis utuntuu 
Vecuriut cupiditas populorum mortnlium corda fuperat , Lr 
l* ulti Vatr. fraternam neccffitudinem uiolat . In Wita Patr . Nibil prof 
defl pccurixam non habcrc \fi uoluntas fuerit poffidcndi 
Tantum habcamus 9 auantum ncccffxtns pofcit , non (juant 
tum cupiditas concupifcit. Sihil prodefl ei nuditas , cui .infi 
cfl & cumditas. 



99 

Dc Auariaa. Cap, X L t X. 




AVaritiagencralitcr ejl inordinatus amorhalcdi.Vnde i 
aumtia ejl opinio uchemcns de pccunia quafi ualde exs 
pctenda fic inharrens & pcnitus infita . Auaritia fue 
perabuniat in amando, acquircndo , £7* rctincnio ,fed deficit 
\n dando $ de ea ergo in prafenti cap ♦ ut lUam fugiamus pluz 
rcs adducuntur auitoritates. 

Ominus dicit inTiuangclioLucx ♦ 12. Videtc i Aco i ut 
& cauete al omni auaritia : quia non in abunc 
dantia cuiufquam uita efl eius ex his, auaz pojfi 
ieU Ibi. Tacitc uobis amicos dc mammona; 
ut cum defcceritis , rccipiant uos in ceterna tt. 
lernacula ♦ hAatthxus . 1* ♦ No/i/e thcfaurizare uobis thefau M * t dm 
tos in tcrra , ubi erugo ijr tinea dcmoXitur , & uhfures cffi 
iiunt Iffurantur : thejaurizate autem uobis thefauros in coz', 
h , ubi nec cerugo,ncc tinea demolitur , nec fures effodxunt, 
necfurantur. PauladEphef f.Omws firnicatio ,immun 
iitia , aut auariiia , nec nominctur in uobis . Omnis enimfirf 
nicator , aut immundus , aut auarus non habet hceredimttmin 
regno Chrijli ijrDci.Ad Qohjfcn. 3 ♦ Mortificate mcmbra 
uettra , ([ux funt fuper terram .firnicationcmjimmunditiam, 
hbidinem , concupifcentkm; malam , 1? auaritiam, ([ue cjl fi r 
mulachrorum feruitus ♦ Ad Hebr ♦ xi . Sint morcs fine aua 
ritia, contenti prxfentibus .Salom.Trouer. if . Conturbat s « wnw » 
iomum fuam, <jui feclatur auaritiam ,qu\ autem oditmuncra, 
uiuct ♦ lii^.Rex iuslus crigit terram, et uirauarusdcflruct 
aem ♦ Ecclcfiajlcs s. Auarus non implcbitur pccunia; ir qui 



mat diuitias , mm capet-cxeis fructui . Ecclcftaflitijo. Aut 
ro nihd cfl fcekfltus } nihd ejliniquius, quam amarc pecuniam* 
IVic cn im i? animamftiam uenakm habet , lli. P. tAultes fcr 
dttaurum aty argcntum . \bi . $i . Beaw.s diucs , <jui inucntus 
efi ftnc macuh , ir (jui pfl aurum non abijtnec ficrauit in p c 
cuniair thcfauris . Quis cfl hic ir lauMimus cum ! fccit 

Wr* cnini mirabdta in uita fu* .Augufl. de docir. Chrifiian. Au* 
rus cfl ccccus % crcdcndo cnim diucscfl ; non uidcndo . Amas 
pecuniam y occecc, (juam nunquam uidcbis: Ca:cuspojfjtdes y ca: 
mJo*-.. cus moritwrus cs ; quod pojfxde: ? htc dcrehtturus cs . \dcm m 
ftrm. (juodam . Auarus uclut mfcrnus omnia dcuorans , ucllet 
mllum homincm cffc • ut omnia folus poffida ct. Idcm. Sicut 
auariHa in infcrnum poncrc ; ita ntgum Chrtfli in ccdum leua 
. .rc confucuit . In aho ferm . Auarus antc ([uamhcrctur ,fe ijps 
% f :y ^ lt ? & antctjiiam alifttd- capat , wpitwr , l<?cm in 

Fpi/7 . Conutem . Auarusuir/injcrroejlfmlis. Infcr- 
nus cnirn ([uantofcun^ dcuoraucrit f nunfiam dicit : fatis efl. 

Uicrmtytm Sac&fi omncs thefauri tn auaruyn confuxcr.nt . Uieronym, 
«d Vauhnum . Auaro tam dccfl , (luod non Wk< , (\nhm auod 
habet . Credcnti totus mundus dwitiarum csl } mjiMis au& 
ttm oboloindwtt . Idem ad Kufiicum. No? ardcma auarir 
6a , 6* contra pccumas difyutantcs, auro ftnum cxfandimus? 
ct i\\ud (juod dcflcgarcnftbus d\citur y nobts miferis coaftm po* 
ttfl : Acdificant (fuaft uifturi: Wiuunt ^uaft ahcra dic moritut 
rt . Auarttia modum tgnorat : h~ cttm omnia dcuorat , nefcit 
* m fcnitus faturari. hfurit femper inops cf\ : &cumfcra\v 
bus dcntibus uniucrfa mupdi rcgna dcfcripfcrtt f tunc Jc teiut 

Am\rofw mm ^orribihus confttctwr . Ambr. dc Naioth leiarcht^ . VtM 
fikmrmtur lucro auantta^ir noncxtinguttur . Quafi gradus* 



100 

tjuofiam cufiditatis habct : & (juo flures afcenderit , c o als 
tiora feflmat t unde fit grauis ruina laffuro ♦ Mcm fut 
fcr Yfal . «S , Vcnit auantia , &• dicit ; Argcntum l? • au 
rum (juod habcs } Jcruitutis tucc frcctium efl . Foffeffio ftam 
tcnes , iuris tui emftiocfl . Qreg . i f . Moral ♦ Auaritia Cregoriuu 
defdcratis rclus non extinguitut , fcd augctur • tsam movf 
igms cum hgv.a , (jux canfumit , acccfcnt 9 excrefat : & uit 
Ac uidctur ad momcntum fiamma comfrwn , indc faulb fojl di 
latari . Auarus pnus anhclat concupta congrcgare,& ([uum 
(juafi in ijuodam Ucntrc auaritia: multa congejjcrit , fitjatus' 
arttatur : (\uia dum anxiatur % qualitcr acquifita cuflodiat^if 
fa eum fuafitictas anguftat . Mens amri , (\ux frius ex 
ahindantureiiukmquxjkrat , foftc$ ad cuflcdiam grauius 
laborat. Idcmlib .14 . Mcr. Peccatum auaritice mentem , 
<juam infeccrH t tia graucm rcddit , uf <ul affctcnda fubhmia 
attollinon fjjjit ♦ Ommsmwus cx.pofu ^rim mulfinlicaff 
^uiacumcu,(JU(rflppeW,^eprus jwnt,ad affetema alia 
amflius anhclat . Iwpefigiwem habet incorforc, (jvifjuis aua 
ritia uasiatur m mcntc . lfdor,.hb . *o ♦ Efhimologiar . Aui l fo oruu 
ius diUus cft ab aucndo j Aucre emmcuffire e/J . Hinci^ 
auarus dittus cfl cxco <jubd fitauidus aun,et nunauam ofilus 
cxflcatur: £r (juantum flus habucrit f tantum flus cupinU \d$ 
$c Summo bonohb. 2> caf. 4* . Omni fcccato fdor cjl auari 
tia, & amor fccuniarum . Semfer auaruscgct ; et (juantb ma 
gis ac(juirit % tantb amflius ducerit .ncc folum dcfiderio augcndk 
cxcruciatur: fed et amittcndi mctu afficiturAnofcs najamurirt 
hac uitajnofes rccejjuri fumus de hac uita. ( yfr. Auarus uin Cyprmus' 
fimdis ctl mfcrnoln Vita Yalr.Qui amat argcntu } no uidcbit Inviw Vtfl. 
Jc{cntiam, & <jui congrcgat fdud obfcurahtur . ] 



Dc Fornicarione, Cap ♦ L ♦ 



Tdulus. 



Jfc, 



St autemfirnicatio omnis tllicitus coitus. Vndc fornka, 
tio diatur a fornicc, idcfl y ab arcu tnumphali ubi R.oz 
mte fornicatio ficbat^ irfufxus fumitur pro concupifcen 
tiaintcrius atq, cxtcrius . YornicatioaWem , iruinum^ir 
tbrictas aufirunt cor, Ad cam ergo fugiendam quamplurimx 
in hoc cap. cimn tur autlorimtes. 



i' 




Ominus diclt in Euangclio Math. r . Qmnis 
du\ uidcrit mulicxem ad concupifcendum cam, 
lam mcechatus cfl cam in corde fuo . Si ergo 
^ oculus tuus dcxtcr fcandalizat W } erue eum , 
ir proycc als te. Exp cdit emm tibi , ut percat 
unum membrorum tuorum , cpuam tvtum corpus tuum mittatur 
ingchennam . lbi. * f . Dc cordc cxcuntc?fftntioncs ma\ce 9 ho 
micidia f adultcfia^firnkationcs^jiirta^filfatefumoma^t blaf 
fhemice . Htfc funt • cjux coinauinant homincm . i. Vaul.ad 
Cor. <> . Tugitefimicationcm . Omnc enim pcccatum cpuodt 
cunc], ficcrit homo , cxtra corpus cfl ♦ qui autcm furmcatur } in 
eorpus fuum pcccat ♦ AdEpbcf r . Vornicatio autcm isr om 
nis immunditia 9 aut auaritia ncc nominetur i« uobts y ficut dct 
tct fanclos. Hoc enim fcitvte intelligcntes , cjuod omnis firnka 
tor 3 aut immundus , aut auarus 9 cjuhd cfl idolorum fcruitus , 
non habebit hcrcditatem in rcgno Chrifli ir Dci . Idem ad 
TheJfaL 4. Htrc efl uoluntas Dci fari&ificatio ueflraptabjli 
neatis uos a fimicationc; ut fciat unufcmifcp, ucflrum UAS fuum 
foffidcrc in fanHificatione ir honorc, non in pafftone dcfidet 
r }} ,fKUt&gentcs 9 <pux ignorant Deum ♦ A d hcbr . u . 

Tomcatorcs 



Yornicatores Cr adultcros ludicahtDcus .z.Vctri.z.lnujui v *™- 
luxunantcs , oculos habcntcs plcnos adultcrio , mccjjahli dcltz 
2j. Tobue. 4. Affemfc life M i»i ab omni firnicationc .Qfee To 



• A«/eraf mafer firmcatianes fuas a jucicjua : h- aiulteria 
fuadc medio uberum fuorum. Ibi. 4. Yornicatio& wnwn ir 
cbriems aufirunt cor. \bi. ij Yornicans firnicabitur terra a do 
mino.Salom. Vroucr.Zl.FoucafrofundacJlmcrctrix,&pu Salomom 
teus anguslus ejl alicna . Infidiatur in uia ([uafi latro ; ir ([uos 
incautus uidcnt interficiet . ibi. lo.Tria funt infaturabdia/r 
quartum ([uod nunauam dicit fufficit . Infirnus, os uuluic, ir 
terra f <[u& non fatiatur aqua^ ignis uero nunquam dicit Jufficit. 
Ecclcftatfic. t. Virgincm ne confticias , nc firte fcandelize* 
risin decore illius . Nedcs firnicanjs animamtuam inullo, 
nepcrdas fe, & hxrcdimtem tuam . Omnis muher j <[u<cejl 
formcaria } quafif}etcus in uiaconculcabitur.lbi.tp.Qui fiiun 
git firnicarvjs crit ncauam . \b'i. *&♦ V*Jl concupijccntias tuas 
non easx&a uoluntate tua auertere . \bu zt. Qui tcnct mut 
liercm nc([uam , ([uafi ([ui apprchcndit fcorfionem . sicut fol 
oriens in mundo in altiffimis Dci y fic & mulicris bonce fteaz 
cs in ornamcntis domus fux . Fornkatio muhcris incxccllcn 
tia oculorum & in palpcbns lUius agnofcitur . Auausl . De Augujf. 
confliZu uitiorum ir uirtutum. fornicatio nulli xmpune con 
ccduur . \dcm de Verbis Domini . Nihilcjl ini([uius, ([uam 
caufi fornicationis uxorem dimittere fi ipfe conuincitur firni 
cari .' Occurrct cnim illud. In ([uo alterum iudicas , tc \pfum 
condemnas . \dcm de Do3r. Chriftian . luxuria cjl immica 
uirtutibus , pcrdit omncm fubfiantiam, ir ad prajcns uolupta 
tctn dclinicns ,futuram non finit cngitare paupertatem . Idcm. 
Si uerum ejl, ([uod in te uiuit Deusfirnicatio in te mortua ejl. 

Cc 



s 



HicMfgnuf. Uicron . in Ififl . O (\uam accrbus fruttus luxurix, amas 
rior fiUc crudelior gladio: Oignis infirnahs luxuria, cums 
matcm gula,cuius Jlamma fitfcrbia y cums fcintillcc fraua col 
hjwa t cuius fumus infumia , cuius cinis immunditia, cuius fi 
nis gchcnna . Yornicatio non foliim confcicntiam maculat , 
fidLrcorfus, Difficde enim intcr dchtias fcruatur fudicit 
* tia. Kitenscutisfirdidumoflenditanimum. ldcminEfisi. 
adTitum. ln firmcationc non iicirco diucrfafit firnicas 
tio ,fi muhcr fit fulchra , aut deformis , ancilla aut ingenua, 
faufcrcula , aut ofulcnta f fcd ({ualiscunfy illa fuerit , una cfl 

Amhoftus . fimicatio. Ambrof. dcfuga Jcculi ♦ Ecus finc fcccato 
cfl y qui non fccit fcccatum : homo autcm ad imagmcm Dci cfl, 
Yugite ergo fornicationcm : fcrfcquuntur cnim uos illcccbrce 
fcccatorum. Terfiquiturhbido-.fedtufugc tancjuam Jurio 
fam dominam ; aucefi tc comfrchcnderit , nec de die , ncc dc 

Grcg$rius no ft c rcquiefccrc finct , cxagitat , urit , inccndit . Gregor . 

Zl. lib. bAoral. Qucehbct ahafiant bona ,fi luxurix fce 
lus non abluitur, immcnfitatc huius criminis obruuntur . I dcm 
in Moral . Ex auo luxuria fcmel mcntcm ahcuius occupauct 
rit 9 uix cum bona cogitare fcmittit . Sunt cnimdcfidcra uif 
cofa , quia cx fuggcflione oritwr cogitatio , cx cogitatwne afi 
fcclio , cx affcttione iclcBatio , ex dcleilatione confinfus , cx 
; confcnfuofcratio ,ex oferatione confuctudo , cx cenfuetudiz 

nc dcfycratw,ex dcfycratione fcccati dcffcnfio , cx dcfinfws 

Ifiiortti neglo)iatio, cxghriationC damnatio, Ifidor . dcSummo bono* 
hb . 2> . cap. 39. laxurhfis at'q> fufcrbis dcmoncs flusfautot 
r es exiflunt s dumq, in ccetcris uitijs fyiritus maligm dcfcrui'. 
unt y his tamcn maiori familiaritate mnguntur ; eisq- anifhus 
iuxta corum dcfidcrium famulantur . Lihdo tunc maoisquce? 



m 

rifur, dum uidetur . Vrima fornicationis tcla oculorum funt, 
fccundauerhorum. Scdquinon capitur oculis ,potcfll ucrhii 
refiflcre .Quidclctfationcm rcfrenathhiinoft fuggcfllonis , 
non tranfit ad confcnfum hhidinis . Citb cmm rcflim opcri y 
qui ufljue ad confcnfnnem t ir fi non ufque ad pcrpctrationcm 
tcntatur , ir ([ui titillanticonfcnfum non accommodat dclectaz 
tioni ♦ Qmnis immunda pollutio fornicatio dicitur f miamuis 
([uifc[ue diuerfa turpitudims uoluptatc proflcituatur . Ex dclc* 
ttatione enim flornkandx uaria gignuntur fagitia y quibus rct 
gnum Dei dauditu* , isr homoa Deo fcparatur. Inter ccetera 
wtiafornicatio maximumefl fcelus : quia percarnis immundit 
tiam tcmplum Dci uiolatur , ir toUcns mcmhrum Chrisli f fas 
cit mcmhrum merctricis . Maxime per carnis luxuriam huma 
numgenus fuhditur diaholo quam pcr ccetera uitia. lti.4a.Lu 
xuriofla nanq; uitacarncm citv dchditat , fractamcp cclcriter 
ducit ad flencclutcm . Lihdo in infcrnum homincm mcrgit f ir 
in tartarum homincm mittit . Cccflarius . Contra rcliqua uitia C*f«rius 
oportet nos omm uirtute rcfiflerc : contrauirtutcm uero non 
cxpcdit pugnarc , fcd fugcrc.ln Vita Vatr.Viridis hcrha mx ln viM r * f « 
ta acpiam nafcitur ; &* uitiumhhidinis in uifltatione muheris. 
Non ualet mundus effe corpore , <]ui pollutus ejl mcnte, 

Dc Ebrictatc. Cap. LI. 

ESt autchrietas appctitus hihcndi ultra mcnfura f ex quo 
proucnitronis prxuatio. Ehrictas cfll per qua mctimxxda 
fuiohliuio gnatur cx fuperfluoru potuuindulgentia- Vhicnim- 
rcanat chrictas ,ratw cxulat y intclleUus ohtunditur , conflha 
icuiant f iudicia fuhucrtuntur. Ad eam crgo uitandam mult<s 
in hoccap. traduntur auttoritates^ 



Cc 



Luchn. 



Oseg$ 
Salom§n . 




Ominus dicit in JZuangelio Luc. H . Attendi 
tc uobis, nc fortc , graucntur corda ucflra in 
crapula ir cbrictate ,&r curis huius uitaz, ir 
fupcrucniat in uos rcpcntina illa dics.*. Vauli. 
ai Thcjfalenicenf. s . Non dormiamus ,ficut 
ir catcri.Jcd uigdcmus y ir fobrvjfimus . enim dormxt 
unt^ noclc dormiunt ; & qui cbrij funt^ noclc chu funt. Nos 
autcm , qui Dci fumus ; fobrij fimus t \nduti loricam fidci ir 
charitatit , &galcam ftem Jalutis ♦ Ad Rom. ln dic honc 
ffe ambulemus ♦ Non in commcfationibus , i? cbrictatibus ; 
non in cuhhbus i? impudicitijs; non in contemptionc isr cmu 
latione ; Jcd induimini Dominum \cfum Chriflum : 6r carnis 
curam ne feceritis in defidcrijs . Ad Ephcf. S. bsoliteinebriA 
ri, uino f in quo cfl luxuria. lohel. I ♦ Bxpergefcimini ebrij lr 
flete : uluktc omnes , ([ui bibitis uinum in dulcedine X ([uoniam 
feryt ab orc ueflro . Yfaix. S. Ve ([ui confurgitis mane ad c$ 
IrimtcmJeBandam , i? potandum ufji ad ucffieram, ut uino 
(cfluctis. Ve ([ui potentes eslis ad bibcndum uinum,ir uiri Jir 
tcs ad mifccndam cbrictakm.lbu 29. Obflupefcitc Cr aimi 
ramini i fluttuate &r uacillate : incbriamini.ir non a uinoimo 
ucmini , i? non in ebrictatc : auonxam mifcuit uobxs "Dominus 
jj>iritum,foporis . Ofec. 4. Tornicatio, uinum,ir ebrxetas au 
ferunt cor.'Salom. lo.Luxuriofa rcs efl uinum , & tumultuo 
Ja ebricms . Quicunq; his dclctlatur non cfl fapiens. Ibi. 
Nc intuearis uinum quando Jlaucfcit, cum (jilcnducrit in uitro 
cohr eius. Ingreditur blandefed in nouiffimomordebit utcot 
hber ;ir ficut rcgulus ucnenadijfundct . \hi.y. NuWumfct 
cretumefi , ubi cbrietas regnat . Ecclcfiaflic.*^ Operarius 
cbriofus non bcuplctabitur ; ir ([ui flernit moa\ca , paulatim 



dccidet. Vmumlr mulieres afojlatare ficiunt homines Jis 
fientcs, ir arguunt finfatos . \bi.li . Quam Jufficicns cft ho 
tnim uinum cxiguum x & in dormiendo non lahorabis ah illo ; 
ir non Jcntics dolorcm.Dihgcntes uinum noli frouocareimul 
tos cnlm extcrminauit uinum . Amaritudo animcc uxnum mul 
tum fotntum . Acquauita hemmibus uinum injobrietate : f% 
bibas iliudmodcrate ,cris johrius . Vinum in iucunditatcm 
crcatum eH, ir non in cbrictatem ab mitio . Exultatioanimce 
£7* corporis uinum modcrate fotatum . Sanitas cfl ariimcc b 0 
corforis fohrius fotus. Vinum multumfotatum irritationcm, 
& xram , ir ruinas multas ficit . Augufl. ad Sacras uirgts ^ ^ ^ 
nes ♦ Ehrictas cfl flagiixoxum omnium tr.atcr , culfarumcji matc 
ria | radix trhmnum, origo uitiorum y turbatio cafitis Jubuert 
fio fcnfus \ tcmfcjlas hngucc , frocclla corforis , naufragium 
caflitatis , amijjxo tcmforis , infania uoluntaria , ignominiojus 
languorturfitudomorum y dcdccusuitce f honcjlatis infimia; 
animx corruftcla . Ebricms in utroq> fexu cuncla mala affetit, 
isr ncfknda committit . Vt ait Afoslolus, Kegna codeflia aft 
fcteniibus dcncgat « Incbrys non ratio ulla , non uUum uitcc 
gerendaz confilium^ncc ulla artium , necgeflorum , aut lcttio 
nummemoria , aut iniujlrut frouidentia cfl . Vinum modcs 
rate fotatum ejlmedicamcntum i flus autem iuflo fumftum uc 
ncnum effe cognofcitur Aucunditati j non ebrietatx creata ejl 
uini materia . Idcmin Efifl. 140. Valdeturfc cji , ut tjucm 
non uincit homo , uincat hbido ; &r olruatur uino, ([ui non uin 
citur fcrro ♦ Hicron. ad Titum. In uino luxuria eff, i? ubiz HitTCwna* 
cunq^ faturitas kr ebrictas t ibi hhdo dominatur. Kcligiojus 
nunauam uino redoleat j ne audiat iUud Vrofhctaz . Hoc non 
tji foculum forrigcre , Jcd ucncnum frofinarc f Quic^uwl 



inclriat lr jlatum mentis cuertit , fimiliter fugiamus ut uit 
num ♦ Idem in hpifl . 17 ♦ Ventrcm diflentum mcro ir cif 
huArtfm . \q fhrwtur uolupms genimlium . Ambrof. infirmumslomA 
chum modcratus cibus lr uinum confortat: hbriems autem 
corpvis icbilitat ♦ Vlerunque cnim gula , ir abundantia uini 
turpitcr m luxuriam foluit ♦ Vinum quippc prolatur in ufu , 
Qrtyem fcddamnaturinexcejfu. Origen . bom.%7 .Sobrietas om 
nium uitiorum mater eft . Sic e contrario cbriems, omnium ui 
Btf/iliw. tiorum origo . Bd/il ♦ Sieut cnim pifcis fc prceparat , ut glui 
tiat ejcam ific cbriojus , ut uinum deglutiat nimium • Vinum 
trivn Dominus ad latitiam cordi: , non ad ebriemtcm donauit* 
Vlurimi nancp> homincs maximamcorporisdcbdimtcmcontraxc 
runt ; ncc potucrunt confc^ux pnflinam firmimtcml quia non 
tcmperarunt gdcc ardorcm . ^briofus putat fe aljquid optis^ / 
mum aqcrc i cum fucrit prccapitu dcuohtus . ln omnibut te 
cxhibc fobrium : ut te fchrkms cafium cxhibcat Dco ♦ . 
l/i Jorui. \fxior . dc Summo bono hb . z . cap . 4} . hbricms pcrturbat 
tioncm gignit mcntis , farorcm cordis } Jlammm hbidinis . 
Hbricms im mcntem alicnat f ut ubi fit , nefciat . Vnde etiam 
malum non.fcntitur , cjuod per cbriemtem committitur . VUrif 
que laus ejl multum bibcrc $ ir non inebriari . tAulti autcm a 
mane uf<\> ad folis occubitum ebricmti irgulx uolupmtibus dei 
(iruiunt: nec intcUigunt cur nati fmt ; fcd ccnfuctudine bcllui 
na dctenti , luxurix tantumtota die cpuliscp inferuiunt. Non 
folum cx uino inebnantur homines ; fcd ctiam ex ccetcris pomn 
di p-cneribus , qucc uario modo con ficiuntur. Vtraqienimfla 
tum mcntis cucrtunt 9 irebrios fhciunt. 

Dc Conuhins ♦ Cap . L I L 
£\ Onuiuium cj} acculatio cpularum Lr (randium ucl cw 



i J4 

na dici potejl ♦ Quod mauuh Chriflus cffc pauperum quam 
amicorum aut cognatorum. Conuiuium autcm pomtvrum. 
ir commeffatio Jumptuofa nimis omnino figicnda ej\ } ideo dc 
cmuiuys ipfis , irquomodo qiufiji fidclu m cis hbcrcjc dcbc 
at , plurcs in hoc cap . atwJurauSoritates, 

Ominus dic\t in Euangclio Lucce . 14 . Cum LucM * 
fi:is prandium aut cccnam , noli uocarc ai 
mkos tuos , ncfuc fratrcs y ncquc ■ cognatoi 
tuos , ncaut wtinps , nctfue diuites ; ne fbrz 
te tc dr ipfi reinuitcnt , &r fat tibi'retribuz 
tio.. Sedcum ficis conuiuium > uoca paupcrcs , debiles 9 
claudos , cr ccccos , 6" bcatus cris i quia non habent unz 
de retrihucre pojjlnt : rctribuctur autcm iibi in rcfurte* 
clionc iuflorum ♦ ibi . xz ; Solite Jolliciti effe animce ucs 
firx ([uid manducctis \ nctjue corpori ueflro quid mduamh 
m : amma cnim plus cft rjuim efca , ir corpus phs cfl y > 
quhm uefiimevtum. Paul . ad Rom. *4. Son cjl tto 
gnum Dci cfca aut potus : fed tujlilia , f ax , ir gaudh 
um in fliritu fontto . Soli crgo fropter efcam dcflruc 
re opus Dei ♦ Omnia (juidem munda funt , fed malum 
cfl homini , qui fcr offcndiculum manducat . 1 ♦ Ad Co 
rinth. 8* Sj cfca fcandahzat fiatrcm mcum non man 
ducabo carncm n cetanum : nc fiatrem mcum fcandalh 
zem . Idcm. x. Ad Corinth. 10. Siue cnim mandu 
catis ^Jiue bibitis , ftuc aliud quicquam fkciatis , omma in 
gloriam Dci facitc . Ad Hcbrr^. Qptimmejl emrrr 
gratia jlabilin cor j non cfcis , <\uce non projucrunt am 
bulantibus in cis f Uicrcmias cap . ic . Nc wrc, Hurcmia. 




1 



dtaris idmum conuiuij : ntq» uadas ai plangcnlum , ntz 
quc confuleris cos : c[u\a abfluli pacem meam a populo fih dis 
ut Dominus mifericordiam Lr miferationcs* Ibidem. Etdomu 
conuiuy ne ingrediaris , ut fedeas cumcis f ir comedas isr bis 
las : hcecdicit DominusDeusfrael ♦ Naum.*, Sicut fbincejc 

** im inuicem complczluntur :fic conuxwum eorum paritcr potantiu 

Amo< confumctur \uafi Jlipula ariditate plena . Amos. 8. conucrz 
tamfcfliuitates ueflras in lucium : iromnia cantica ucflra in 

Stlirm. jjl an ft um . Sdom. Vroutr. bAelius tfi uocari ad olera cum 
cbaritate^uhmaduitulum faginatum cum odio. Ibi. 2$.NoIi 
tjfcin conmuijs potatorum : nec in commcffationios torum , 
a carnesad uefccndu coferunt : qwa uacatcs potibus t ct dantes 
jymbola cofumentur • Ecclcfiasles.7. Mclius ejlire aidomu lu 
kus ad ihmu cmuy ; In vla.n. finis cunftoru udmonetur ho 
mimr.ir uiucns homo cogitatquid futurum fitiEcdcfiaflic.v. 
tie comprimaris m conuiuiouino.Supra mcnfam magnam fez 
difti , non aperies fuper ilLam Jhuccm tuam prior . Nec extcn 
das manum tuam prior. : isr inmdia contaminatus erubefcas . 
Vfere auafi homo frugihis, quce tih apponuntur : ut non cum 
manducas multum t odio habcaris . lln.\7< Nofi awdusejje in 
omni cpulationei isr non te cffundas fupcr omnem cfcam. \n 
multis cnim cfcis.crtt infirmiias, irauidi ts appropmuaht uf 
<|uc ad cholcram . Ibi. 40. Vir refyiacns in merfam alienam, 

Ayjgff, non fit uita ciui in cogitatione uiclus t Alit enim wtam fuam 
cibis dienis . Augufl ad facras uirgines . Qwf{uis immodt 
ratus^conuiuiorjimcdius amijfis modcslict frctnis infana fut 
rltebrietate proflratus 9 aiuerfus refiicit flantes ,<\uos intet 
pros uiderc necjwt ; autfcrmonelongo fuperjlua uerla emtt 
btjjruam MacompDnit 9 maleclamans l &' btnt fibi fonans, 

Hierony. 



Hieron. Adconuiuiumpcccatoris 'uocatus , adhoc amlula ut Hicronymus 
fpirituales inuitatori tuo prxbcascibos : Bonarum rerum poflu 
latio cfl, quando corpus uuk c* haberc tfuz & fhiritus.Ambr. Ambrofm 
in (puadam Upfl. Quicunq, a pucritia dcdcrit fcdclitys , manc 
bitin fcrwtute y ut uiucns mortuus fit . Grcg. m hoiml. Cor Gregorius 
porales dclitix f quum non habcntur ,graue in fc dcfidcrium 
acccndunt : auum ucrh habitce cduntur t comcdentcm protinus 
in faflidium uertunt : at contra fjmituales dclitice quum non ha 
lcntur, tn fhslidio funt i (puum halcntur , in dcfidcrio. ln iUi' 
appetitus faturitatcm y faturitas faflidium gencrat . 1« iflis au 
tcm faturitatcm appetitus, fatuntas appctitum parit. Augcnt 
cnim (f iritualcs dchti.e dcfiierium in mcntcm, dumfitiant. 
ldcm . m conuiuys loauacms abundarc folet . Sempcrenim uo 
luptas comimtur cpulas . Cum corpus in rcficlionis dclcUatio', 
ncfoluitur , cor adinanegaudium rclaxatur . ifidor. De Suw \j{lom. 
mo bono lib. l. cap. 42. Confxdcrandum <puam uchcmcntcr ar 
.guantur commc(?atio ly fumptuofa conuiuia . Kam per pro 
phctam commimtur Dommus fe hanc non rclaxarc mujuita 
tcm his tjui camhbcntcr ambiunt . Dicit cnim pcr Yfaiam. Hc 
cc vaudium ir letitiaociAcrc uitulos ir iuvularc arictcs coz 
wcdcrc camcs , ly hbcrc uinum . Si dimttctur ini^wtas 
hec uobis utuntur , (puanto mansucntrcm pafcunt } tantbamz 
phus fcnfum mcntis obtundunt ♦ N T o» qualitas aborum } fcd 
eorum cupiditas caucnda cfl . Nam ftpc accuratius prtpara 
ta finc gulce concupifccntia dcguslantur i&fcepe abicctab* 
uilia edcndi cupiditatc fumuntur . 

Dd 



Maih:tu. 



De Iuramento. Cap. LIN. 

IVramcntum fiue iufiiurandum cjlajfcrtioucl ncgatio dc ali 
quo licito foffMi br honctto ^fiacrce rei attefilatione firmaz 
ta . luramcntumcjl duflex.fiafjertorium, quodett dc frxfien 
ti \ iy fromifforium , quoi efl dcfuturo , & utruncp trcs w 
mites dcbct habere.fi. ucritatem t iudicium, Lr iuWiam. Vn 
dc iurarc cjl Dcum in tcjlcm uocarc : quibus conditiombus 
demftis frohibctur iurare in Euangelio . De iuramcnto ergo 
iffio copwfie in hoc cap. traduntur auBoritatts* 

Ominus dicit in }Luan?elio TAatth. r. Audijlu 

. i ~f n ..' . _•, : Z_ , n . 1 



_ 7 J 

^s^j tjuia dicium cfil anti([uis . Ncw fcriurabis.Rcd 
" l - dasautcmDominomramcntatua: hgouolis: 
non iurate omninoncqy, fcr coclum,ncq; fcr ter 
ram i fixt autcm fcrmo uejler.cjl cjl , non non t 

_ _. — r _ * /_ _. _ . • - • 



iWm. 



Quorl autcm Jbundantius his ef.fi mah ejlAbi .2$.Qui \urat in 
cce!um,iunrf in thronu Dci_*> eu,<Jui Jcdct fiufcreu.Vaul.^ 
ad hcbr.t .Uomines cmm fer maiorcsjuosiurant, & omnis co 
Vcuterono . troucrfiut coru fiinis ad cojirmatione ejl iuramentu. Deuter.6 . 

DtimDcutuu timcbis y et iOt fioli feruies: acpcrnomcn lUius no 
iurabis. Zach. 9 ♦ Malu contra amicu nc cogitetis in cordibus 
uefilris: etiuramentu mendaxttc dHigatis.DauidvJaUz. lau 
dabuntur oes ([ui iurant in Dwo, <juia cbjlrucium ejl os lo<\utn 
tium in\<luaSalom.Vrouer.-ii.Qm quod <[uidt nouit, lotpitur, 
iudcx iuflitict cjl: quiaut ment\tur f tcjlis efil fraudulentus.Kcs 
clcfiaflic.ziAurationi non ajfucficat os tuu.Vir multu iuras ne; 
fkbitur iw([uitatct& nondficcdct a domoillius flaga.Si in ua 
cuil luraucrtt uir y no iujlficabitur. \ndficifhnat<r linguctos tuu 
no ajfucficat : cfl cmm in lUa uerbu fcccati. Nominatio Det no 



Zachar. 
Dauid, 

Salomon. 



J\t affxduain orc tuo: & notmnibus finSloru ne admifceans : 
mmtA non ens immums ab as.Augutt. dc Vcrbis Apejidii 
Uomincs filfim iurant^ucl cjuu fhllunt. Aut putat homo fil.u 
efjcjjr tn profulfo\urat,et nihihminuscu fcelcrc lurat idein -. 
hb.contra mendacm .Dico uohs, no mratc omnmo f nc.j mran 
do ad ficihtate turandi uCn\atur:dcfi:ditatc ad confuctudme: 
dc confuctudinc in pcnuriu dcadatur. Ide \nEp\fl ad VuHico 
la. Innouo tejlamcnto diclii cjl f nc ommno lurcmus ^uod miH ' 
quidcproptcrca diclu ejfc u\detur f non qwa lurare pcccatu cfl; 
Jcd quiaperiurareimmanc pcccatu cjl^quolongcnos effc uo', 
luittfui omninone iurcmus commonuU. Hieron.iib.i.zz.q.Ani \\ ltton ^ 
madvtcvcxiducflfluodiufiurandufas habcatcomitcs, ucritatc, 
iudicnl, iudiciu,at<ii \uM\t\d.fi ifiadcfucrint , neqi mramentum 
crit, fcdperivrmJde fupcr Matth.hb. . Admonendi funt • 
oes ut dilwcnter caucant pcriunumon folu m altari fcu fant 
Sow rchfiijs\fed ct comum loquela.Greg.fupcr illud Niatth. Gregorius. ' 
Non pcr\urab\s.><operi\tus iurare proh\bu\t,fcd occafionc pcr 
iury^uodperfeSwscftcuitarcJocun^ l J l 0TUU 

1i.ca.yi .Sicut metiri no pot^q no bajurfic pcnurarc no potcrit, 
<j mrare no appttit.So cfl cotra Dci prccccptu mrarc: fcd dum 
usuiurad\jac\mus, periury crime incurrimus.Sunfjua ergoiu 
rctfl pcriurarc timetjs\u\ti ut fallat f pcriurant : ut pcr fidcfi 
cxamcntxfde faciat uerbv.ficqifillctcs du pcriurat } ir metwn 
tur, homxne incautu dccipiut. Plerucji fme iurametolo^ difioni 
musfid mcrcdulitate eoru^no credutfluoddicimusjurarc re 
peUimuntaliqi ncccff\ta*e iuradi cofuetudmc f a:\mus.Grauitcr 
delmquunt , (\ui f\b\ lo(\uentcs iurare cogunt . Quacunque 
trtc ucrborum (\uis([ue iurct , Veus tamcn , qui confcientxct 
tcflis ctt % itahoc accipit , ftcut iUc cui iuratur intehgit. 

Dd \j 



Maibaus. 
hteobuj 
loanncs 
Apojlol. 



Tauhs, 
Zacharias. 



Non cfl olfiruanium iuramentum, quo mahm incaute promit 

limus: ueluti f. ijuifpiam adultercc pcrpctuamcum ea pcrmanen 
di fidcm pouiccatur . Tolerahdius cjl cnim non implcrcfacra 
mentum } cjucim permancre in flupri Jlagitio. 

Dc Mendacio. 1 Cap, LlIIL 

ESt autem mendacium filfi uocis fignificatio cum intentio 
ne JaUcndi ♦ Vnde mcndacium tunc froprie committiz 
tur quando quis uerum occultando filfum ajfirmat t aut 
Mritntem , quam nefcit , affirmat , &r mentitur . Verum tri 
fkxeflmendacygenus , ([uod fi fcire cupis lenignclc&or, ai 
tertium fintent .dift.tf. recurras . in prafenti autem cap # 
de mendacio ut efl peccatum citantur auBorimtcs • 




Hicrcmias, 



Omlnus dicit in Euangelio Matth. i$*Non di 
ccs fihlfum tcflimonium . lacoh. $.Nolite ghria 
ri & mendaccs effe aduerfus uerimtem * 4 Ic$ 
annis . z . Omne mendacium ex ueritate non 
cfl.quis autem csl mcndax , nifi is^ui negat , 
quoniam lcjiis non efl Chriflus t hic cjl antichnflus qui ncgat 
patrem & filium . Vaul. a\ Ephcf 4. Dcponentcs mcndacium 
loquimini ueritatem 9 unufquifque cum proximo fuo , quomam 
fumus inuiccm membra ♦ Zacharice. 8* luramcntum mendax 
ne diligatis ♦ Loquimini autcm ucritatem unufiuifq; cum proxi 
mo fuo ; ueritatem ir iudicium iudicate in poitis ucflris.Efiice 
lo. vopulus ad iracundiam prouocans cjl , ir/i/tj mendaces , fi 
ly nolentcs audirc legcm Dci ♦ lhi. 9 . Vrophcta doccns menda 
cium ipje efl caput & cauda . Uicrem. 7. Nolitc confidcre in 



*0 

uerbis mcndacij dicentes temflum lDomini, temflum Domini y 9/"* 
tcmflum Dominiefl . Ofee, 4. M alediUum , ir mcndacium 
l? homkidium , &Jurtum y isr adulterium inundauerunt: et 
Janguis fangulnem tctigit. Vrofter hoclugcbit tcrra i? injvrc 
mabitur omnis habitans in ea ♦ Dauid FJld. r • Odijli omncs Dtuii 
qui ofcranturim^uitatcm; ct fcrdcs omncs <jui loquuntur mcn 
iacium . Idem Vfal. x *x Ego dixi in exccjju meo omrixs hoz 
tno meniax . Salom. Vrouer. 1 0. Qui niiitur mcndacijs , hic Salomon, 
pafcit uentos , idcm autem iffc fcqwtur aues uolantes . Abz 
fcondunt odium labia mendacia , (jui frofcrt contumcham infu 
piens cfl . ibi, *i. Abominatw efl Dno latia mendacia : qui aut 
fideliter agunt flacet, eiAbi. 14. Libcrat dnimas tejlis fidez 
lis : frofcrt mcndacia uerfifcUis. Tcflis fidelis non mcntictur\ 
profert mcndacia teslis dolofiis . Ibi. \&\ Yaljus tcflis non erit 
impunitus : ir c[ui loauitur mendacia fcribit ♦ [bi. $0. Duo ro 
gaui te Domine ne dcncgcs mihi antequam moriar . Vanitaz 
tcm I? ucrba mendacia longefac a me . Ecclcfiaflic. caf ♦ 4 . 
Now contraiicas uerboueritatisuUo modo : £r dc mcniacio in 
cruditionis tuce confundcrc ♦ Ibi. 7. Kohamarc mcndaciumai 
uerfus fratrcm tuum, ncq; in amicum fimditcr facias . No/i 
uclle mcntiri omne mcniacium : affxiuitas cnim iUius non esl 
lona.lbi. 2>o. Offrobrium ncquamin hominc mendacium^r 
\n ore indifciflinatorum affidue crit ♦ Votior efl /ur, quam af 
fiduitas uiri mcndacis t fcriitioncm autcm ambo hcrcditabunt. 
Augufl. in hb. dc conflicl. uit. O uir. Ncc artficiofo mcnda Aupfl. 
cio , ncc fimflici ucrbo ofortct qucnquam dcciperc, quia auomo 
dohbct mcntitur tjuis , occidit animam ♦ Cum humilitatis cau 
fa mcntiris ^fi non cras fcccator f antequam menticras, mens 
licndo cjficcns, (luodcuitaras. IdcmadCafulan. Wtcr^ rcus 



Hieron. 



Grcgorlui 



cfi 9 & (fui ucritatcm occultat , {? <jui mendacium dkit * <\uic% 
ir illc prodcjfc non uult , h-xftc nocerc dcfidcrat .Uicron * 
fupcr M'chxam , Congrcgationcm diuitiarum feauitur mcn 
iacxum: manus cnimaffucta thcfauros condcrc Jraudulentam 
linguam pojfidct : ucritas paupcrtatcm : mcndacium diuitias 
carit . Idcm . tAcndaces faaunt , ut ncc ucra diccntibus crc 
Kwbrofm . datur . Ambr . in fcrmon . dc Dominica de Abraam . Cauc 
tcfratrcs mcniacium ; <\u\a omncs qui amant mcndaaum , filu) 
funt diaboli ; non folum \nfafis ucrbxs ,fcd &r in fimulat\s 
opcribus mendacium cft . bAcndacium nanque cfi fc Chrftiat 
num dicerc, ir opcra Chrifli non ficere : mendacium cjl Epi 
fcopum Jaccrdotem , ucl clcrxcum fc profiteri , ir contraria 
huic ordini opcrari . Grc^or . hb . S . Moral* Nonnunquam 
pcms csl mcndaaum mcditari ; cjuam lou\ . Nam loqui ple; 
runq; prceapitatioms cjl ; mcditan uerb ftudifc prawtaUs . 
iAcndacu quofoinus pcrfctli um fummopcrc fugiunt ; ut 
ncc u\ta ahcuwi pcreorum fallaciam dcfindatur, nc fux aniz 
mce noceant dum prxftarc mtuntur carni ahenx , quanquam 
hoc pcccatigcnus fiall\me credamus rclaxari . Nuw fi (ptadi 
lct culpa fccpicnU folct pia opcrattone purgari , (juanto 
hocficdc abftcrg\tur } (\uod matcr boni opcr\s \pfa p\ctns adm\t 
Ifiiorus. tit - ' fd° r • ^c Summo bono hb . z . cap . lo . 'R.cddu ftpc ho 
minem multa ftlfitas ctmrn \n ucritatc fufb&um . S<cpc ucra 
fromittit , (\u\ filfa d\Uurus cfl : ut cum prtmum acquficrit fi 
dem : ad rclijua mendacia audicntes crcdulosfaaat. Sonnun 
quam filfttas ueriloquw admngitur : £r plcrunqi a ucrimtc in 
cipit , filfa con fingit . Latent fizpc ucnena circum hta mcl 
le uerborum : et tad\u dcceptor uentaicm fimulat^ub ufpfil 
hndo dccipiat, &onnun<]uam pcius cft mendacium mcditari cf> 



fyui { Summopcre cauendumcjl omne mendacium. hlendacij 
genus perfettiuiri fummopercfugiunt ; ut nec uita cuiufiihet 
fer eorum fithciam dcfindatur ; ne fuce arixmce noceant y dum 
prtfiarc ahcnce cami nitunmr . Mulrn mcntiuntur multa^fin 
gunt hominrs propterhumanamlaudcm :fcq>fit, ut ifii mcm 
iiendo pcrcant ,ireos , c[uos laadant ad uanceglonce ruinam 
fcrducant . Idem. Omne, c[uod a ucritatc dfcordat ,ini [uims 
efl, Yfloin uerh ucrax ,ncminem mcniicndo fillcns. non & 
hud dicas, & ahud m animo tencas ♦ Vcritas malos non amat y 
ncc c[uxr\t ufuras, 

De Dctradionc. Cap.LV. 

D&raclio cfl dcnigratio alicnce fixmct fer occulta uerla ♦ 
Vel efl Jeminatio mali occulte in froximi iniuriam. vif 
fert detraclio a contumdia } c[uia contumchfus per aper j 
tn dicla intcndithonori derogarc ♦ DctraUorucro mabjentia 
froximi cius fiimam lvd\t . Dc Detratlione igitur iffa m fr<t 
fenti caf . flurcs adducuntur auUorimtes. 

lc\t Dominus Zxodi . zz . Deo non ictrat Pjrf x 
hcst ct principi pofuli tui rio malcdicesjac . 4. i flf ©I?Mi 
NolUe detrahere altcrutrumfratrcs mel Qgi 
deirahit fraUi , aut ([u\ iudicat fiatrcm fuurq , 
dctrahit legi , & iudicat . lcgcm . * . Vetrl 1. 
Deponentes oem mahtia.ir omnt dolu } & fimuhtioncs ct inm Tctm 
dias&omncs detracliones ficutmodo gcmtnnjuntcs rationaz 
hles fine dolo lac concupifcitc 9 ut in eo crefcatis infalutcm . 
Vaul, ad Roman, 1. DctraclorcsUco adihhs.ad CormthS. Vaulus 




1 



Nec mahdici ncc rapaccs j re^ttum Dei poffxdcbunt ♦ Ifci. 10. 
Ne^; murmuraucritisjicut qucdam patrum ueflrorum murmu 
raucrunt ir fcricrunt ab cxternnnatorc . AdVhdippen. z. 
Omma autcmfacite fme murmurationc fcr hcefitatione , ut fi 
tis fine quccrela • ir fvnplices flijfnc rcprehcnfione. Salorn* 
Sdomon. vroucr. 4. Remoue a te os prauum ; &r defrafcen/id labia fint 
frocul a tc . Ibi . . Qui defrate a[icui , ip/e fc in juturum 
obtigat : Qwi autem timct pneceptum in pace ucrfatur ♦ Ifri ♦ 
2.4 . Cum Jerra£fori?7W5 ne commifccaris ; <jut?niam repenfc 
confurgit perditio eorum 1 ruinam utriufq, cjuis nouit i 
Cogitatioflulti peccatum cfl , & abhominatio hominum detra 
Hor . Sapien ♦ 1 . Tumultus murtnurationum non abfzondc* 
tur . Cufloditc crgo uos a murmuratione , qucc nihil frodcft, 
ijradetraBioneparcitc\\ngu&. Mcclcfiaflcs. *o . Si mor'. 
icat ferpens in filentio^nihdcominus habct y fti occulte dctra 
hlti hugufi . fuper AludPfal . Proec ut me Migcrent t 
dctrahebant mihi. Vlus nocent in membris dctrahcntcs chri 
ilo t ciuianimascredcntiumintcrficiunt,ciuam c[u\ cius carz 
ncmmoxrefurreBurampcremcrunt . \dcm dc diffvnt . 
Ob\oc[uium efl alfcnti dctrahcrc , & dolose vwrdere ♦ 
Hierony . in Epifl . ad Scpotian. Cauc nc aut linguam.aut 
aures prurientes habcas ; idcjl , aut nc ipfc detrahas a\ys, aut 
dios audias dctrahcntes . Idem in Epifl ♦ Kon nnnus aunlus. 
quam lingua fugias dctraclionem ♦ Nam detraclor dum te 
uidet non hbcnter audirc 9 non faaTe potefl dctrahcre ♦ 
I dem ad Cchnth . Nulli uncjuam omnino dctrahas ,<dr fi <& 
^orumuituperatione tc \audahikm uidcri uclis , magis tuam 
uitam ornarc dfce, q[uam alicnam carpcrc : Vaucx autcm 
Gretorlui. font , huic uitio rcnuncicnt ♦ Crcgor . Supcr Ezce 



Augufl. 



llitmym. 



chiclcm homll. 9. Qmd aliud dctrahentcs ficiunt, mfi <|uoi m 
pulucrem fufflant, ir in oculos fuos tcrram exatunt 9 £r unde 
puluis dctrdciionis pcrjlaucrit t minus indc ueritatis uidcant f 
Varcant fingulx dctraUioni lmgu£ 9 cuJ}odiant'q;Jermones fuos 9 
i? fciant,([uia cuncla, ([ucc dc alys \o^uuntur t fia jinteniia iu 
dicabuntur ♦ \icm . Ccclorum enim rcgnum nullus murmut 
rans accipit : nec uUus 9 <jui acciptt , murmurare poteft . Ifidor. i/iicnu. 
Non detralias pcccanti , fcd condclc . Quod in alio dctrahas 9 
\n tc potius pcrtimefce . DctraBorcs omncs reprchcndunt t om 
nes uitupcrant . Quando ahum dctrahis 9 te ipfum difcutc. 
Quanio ahum mordes, tua peccata rcdargue. Nunquam dct . 
trahcs ,fi tc bcnc profjicxcris ♦ VterCyfimile crimcn impcnz 
dit^iT-rtuidetrahit.&cis .duidctrahentcmaudit. InVita _ . 
Vatrum.tAeaus est comcdcrc carnem ir vwerc uinum, (juam 
comcdcrcinuitupcrationcmfratrisfui. Sicut fufurrans Jcr 
pcns Euam dc Varaifo dciccit 9 fic qui detrahit fratri fuo von 
Jolum Juam Jcd ctiam audientis animam pcrdit* 

Dc Contcntfonc,& Difcordia. Cap. LVL 

ESt autcm contcntio propru) impugnatio ucritatis cu com 
fidentia clamuris • Large autcm cjl ctiam finc impugna 
tione ueritutis, Conttntio in ucrlis , rixa ucrb in ficlis t> 
d.iquando mmcn nomina hxc confunduntur . Difcordia autcm 
efl ira acerbiorintimo odio Lr cordc conccptu . Vndc diforz 
iia cfl quzdam uoluntatum difgrcgatio ,qua uchnms unius 
fcrtur in unum , Ir uoluntas alttrius fertur in aliud . De 
Conttntionc igitur ipfa atq> dfcordia m prxjcnti cap. citan 
turauttoritates. 

E E 



Mathxui 




tucas. 



Itcchus. 



Tauhs. 



UU 



Sahmon, 



Ominus dicit in Euangclio bAatth. *i. Omne 
regnum diuifim contra fc dcfelabitur y ijr om 
nis ciuitnsucl domus diuifo contraji non flaf 
bit ,lbi. 13, Inimicus fupcr fcminat zizania 
inmediotritici . Ibi. 18. Ve mundo afcanda 
\is . Kecefic efl enim ut ucniant fcandala: Veruntamcn ue 
hominiiUipcrciucmfcandalumucnit. Luor.i*. Contcndite 
intrare pcr angujlam portam : quia multi C dico uobis ) qutz 
rcnt intrarc & non potcrunt . lucofc.*. Si zclum amarum ha 
lctis ' & contcntioncs fint in cordibus ucflris , noliteghriaf 
ri & mcndaccs cffc aducrfus ucrimtcm ♦ Non cfl cnim ifia fa 
pientia dc furfum dcfccndens a patrc luminum;fcd tcrrena, 
animalis & diabolica. Vbi enim zclus ejl ir contcntio , ili 
inconflantia 1? omne opus prauum . i . Yaul. ad Corinth.i ♦ 
Cumcnimfitintcruoszclusircontentio , nonnc carnaks 
eflis , Lr fccundum hominem ambulatis ? Ibi. 7 . p ace cnim 
uocauit nos Dcus ♦ ibi . i 4 « Ncn cnim cfl dijfcnfwnis 
T)cus,fed pacis. Ai Ephcf. c . Yax fratribus& chari 
tas cumfiic a Dco patrc &r IDomino noflro hfu Chriflo ♦ 
z # AdTimoth. z. Soliucrbis contcndcrc : adnihil cnim 
utilccfl } nifiad fubucrfioncm audicntium . KdTitum ♦ l* 
Stulms autem auccflioncs f gcncalogias , ir contcntwncs & 
pugnas icuita . Sunt cnim inutilcs & uance . lob. 6. 
Rcffondcte obfccro abfq; contcntione ; et hqucntcs, id , ([uod 
iufium cfl , iudicatc . Sahm . Yroucr < l . Non cotcndas adc 
ucrfus homincm fruflra ; cum ipfc iibi nihil mah ficcrit ♦ lbi. 
15 ♦ Intcr Jupcrios fcmpcr iurgia funt . lln . *s . Vir 
iracundus prouocat rixas : quiucro paticnscfl mitigat fufciz\ 
mtas . Ibi 3 ijt . Uomo pcrucrfus fufcitat Ucs ; &ucrbofus 



\ 



feparat principcs , \h . 17 ♦ Scmpcr iurgia malus qxurit : 
angclus autcm crudclis mittetur contra cum . Jii . 20, 
Honor c/? homini , <jui fiparat fc a contcntionibus . Omncs 
autem Jlulti mifcentur contumclvs . Ecclcfiaslic . 4 . No^ 
li cfft ficut lco in domo tua , cucrtens domcfiicos tuos , 
primcns fubietlos tibi. Ibi. % . Nom contcndascum uiro 
locuplcte - t ne fortc conllituat litcm tibi ♦ Non lifjgri cww /:o 
minc potcntc , »c /5rfe inJfc in manus illius . Augufl.. Augufl^ 
tp . cap . f 7 . Dif?c:fioncs nunquam debent amari :fed 

.atiquanio tamcn aut a charitatc nafcuntur , au* charitatem 
frohant ♦ cwm ficdc inucnitur , <jui uc/tf rtprchcn? 

dit Et ubi cfl illc fipicns , dc c[uo fcriptum cfl ♦ Corrh 
pc (apicntcm , ir amabit tc ( Numpid tamen idco non dc, 
bcmus rcprchcndcre, ct corripcre fcatrcm , ne fecurus tendat 

/ty mortcmt Hieron. Supcr illud Vroucr . 50. Qui uelxz 
mentcr cmungit , chcit finguincm * Qm modcfle alloquitur . 
froximum ,gratum accipit rcfyonfim , & auafi de uberibus, ' n>mii,# 
in quibus lac quxrcbat , butyrum cxprimit . Scd (jui incxpto 
uerbo rixam & dfcordiam exfraterno corde prouocat , quaz 

fi neccffaria ultra modum cmungcns , finguinem ehcit . 
A)nbr. In hl. dc Vatriarch. Mclius csl ctmgrarc cum Amhofm . 
graiia , c\uam cohabitare cum difcordia . Mehus esl fine 
htc abire quam cum iurgio refidcrc ♦ Krila jfatia pofiunt 
effcfaUi dfcordibus ; quictis & pacifias ctiam angufla abwiz 
dant ♦ Diffonis moribus etiam (fatiofa arclantur ♦ 
Gregor . in Vafior ♦ si Dci uocantur fiy-, qui paccm g ^oriMi 

fociunt , proculdubio Sathanx fiint filij \ <jui paccm cont 

fiindunt . Quifiuis ergo fiminando iurgia ddcttioncm 
froximorum perimit , hofli Dci fitmdiarius feruit ♦ 

EE i, 



Difcordcs tamdiu nuUum lonl operis (acrificium Dco immot 
lant f (juandiuaproximorumcharimted\fcordant\ ldcm Mus 
nus a Dco non accipitur, nifi ante difcoriia ah animo cxpellas 
tur ♦ Uinc pcnfari potefl } quam grauis ejl cu\pa d\fcordice,pro 
qua ncc munus accipitur. ]fidor. dc Summo bono. \\b. ixap.p, 
Skut opmndum cfl t ut boni paccm inuiccm habcant : fxc opmn 
dum efl, ut mali iuuiccm fint difcordcs. Concordia critm malo 
rum hominum diu\ditur 9 ut eleclorum uia tendcns adhcatitudi 
nem non impediatur ♦ Impeditur autem iterbonorum ft mare 
hoc efl unitas non diuidatur iri\<[uorum . Idem . In nuUa caufa 
contendas f quia contcntio litcs parat 9 contcntio htcs & rixas 
gigriit . Qontentio Jhuccs odiorum acccdit& concordiam con 
tentio rumpit ♦ Sicut conflrucre folct concordia , im contentio 
ieslruit . ldemSo\i\o([. hb.l.cap. Zl. Si contriflaueris in a\ic 
quo fratrem tuum,fetis fac iUi ; fi pcccaueris in cum age poenx 
ftntiam coramiUo. 

Dc Amicma, SZ Immicitfa. 
Cap. LVII. 

AbAmicitiafiue amicus cfl amor mutucebcneuolcntitefun 
datus fiiper a\\([ua communicatione (^ice (juadruplex cfl 9 
Jecunium qubd quairuplex cfl mutua communicatio 9 
f. naturahs^ domeflka, ciuihs , ir diuina , dc qua in pr&fenfx 
cap. traduntur auttorimtes . Ar\imaducrfione mmen d\gnum 
cjt 9 qucd <\uia (jui amicus Dei cfl , mundum odio haletiUumq, 
fibi protcruum inimicum fhcit , obii titulus effe dcbet 9 ie Ami 
citia.f Dci, &r \nimicit\a>fmundi. 



c 



1" 

Ominus dkidnliuangelioloanms. Vos lotnntu 
amki mei eritis y fi feceritis cafiucc prxcipio uo 
bk.lacob. 4. Adulteri nefcitis ,^uod amkitia Uco * * 
huius fccculiinimkacflDco? Qwcunq; crgo 
uolucrit amicus cffe feculi huius jnimkus Dci 
onttituctur. Paul ad-Rom. '&) Si ficri potefl qMcx uobis Va j M4 




[f\ rr 



cfl.cum ommbushomin'^l7s"paccm habentes . Non uos mctip 
fos defendcntcs, fcd datc lecumirz. Scriptum cfl cnim mihi uin 
diclam, ir c?o rctribuam ♦ • Sedir fi cfurkrit inimicus tuus} 
^feI'tIIum-^/i'/|i9f^ , ^fd^^ifiKdFW^^I^^efriM fictcris car^oncs 
ignis cwcres fiipcr caput cms. Exodi. $4 . Cauenc uUcjuani Exodus. 
cum habita\8r$ms tcrrcc iunvas amkitias , tfut fint tibi in ruit 
nam l lob. 7. Qni tollit ab amicofuo mifcricordiam j fimorcm m 
Dci dcrclin^uit . vauii Ffal. 107. ln Deo fkciamus uirtutem, ^^zL 
ir ipfc ad mhilum deducct inimkos noflros . Salom. Vroucr.l. 
Ne moliaris amko tuo malum , cum illc in tc hahcat fiduciam. 
Ne dkas-amko tuouadcet rcucrtcrc,ct cras dabo tibi,<um Jla 
tim poffxs darc Abi. ".QhkJ dcfbicit amicum Juumjndigcns 
cordccfl ♦ Ibi. 14. Amki diuitum multi.lbi. 18. Omni tempo 
re diligit, qui amkus csl : & fratris in angujlys comprobatur* 
ibi. 19. Diuiticc addunt amicos plurimos } a paupcre autcm , Lr 
h tjuos habuit f fcparabuntur ♦ Mulfi colunt perjonampotcnt 
fw,£r amici funt dona tribuentis . Yratrcs hominis pauperis 
oderunt eum , infupcr ir amici procul reccjfcrunt ab eo Abi i 
Zf. Caufam tuam tracla cum amico fccrctum cxtraneo 
nc rcueles ♦ Sicut noxius cfi , <fui mittit lanceas h* fagittas in 
mortcm ,fic uir 7 <jui fraudulentcr nocet amico fuo ♦ ibi . 27. 
Amicum tuum t iramkum vatris tui } ncdimiferis . Ecclefiaz 
Jl ic. 6. Amko fi&cli nuUa ejl comparatio , Amkus fidelis pro* 



fe£fco cslfirtis | ([u\ inuenit iUum , xnucmt thcfaurum . Nos 
It yien pro dmico tao iniwiicu; proximo . Vcr&wm dukc mulz 
tiplicat amicos : ir mitigat inimicos . Si pojjidct amicum in ten 
totiont poffxlc illum , ir non ficxlc crcdascx \ tjl cnim arrni 
cus fecundum tcmpus fuum 9 & non pcrmancbit indic tribula 
tionis . Ejl amicus ([ui conuzrtitur ad imwicifiam . EJl autcm 
amicus ffocius mcnfie: & non pcrmancbxt in dic ncccjfinxtis . 
Kmicus fi pcrmanferit firmus, erit ([uafi ixlx,cofe([ua\s ; ir 
cum domctticis tuis frdclitcr agct . Ab amicis tuis attcndc, Lr 
ab inimicis tais feparatc ♦ Amici^s fidchs mcdicamcntum cjl 
uitte , ir immortalitatis . ibi . <> . Nc dcrclinquas amicum 
anti([uum , nouus cnim non erit fimdis xUx . Vinuni.nouum ami 
cus nouus ; uctcrcfcat , <Lr cum fuauitate bibcs illudi ibi. iz. 
Non agnofcitur in borns amicus: h* n6n abfcondxtur in malxz 
inimicus . Nori crcdas immico tuo in xtcrnum . \n labys fuis 
indulcatinimicus : ct in coric fuo xnfxdiatur, ut fabucrmt tcm 
fiueam . ln oculis fuis laJxymatur xmmicus : & fi inuencrit 
tcmpus non Jatiahxtur Janguine . lti . * <> . Inimico noli cnar 
rare fcnfum tuum :&ficjl tibi dcliclum , noli dcnudarc . 
fiudietcnimU.&cuJlodicttc, Lr ([uafx dcfcnlcns pcccaz. 
tumodictte. Ibx. Quuonuitiatur amic* , difiotuxt ac 
triicifiam. Yidcm poffidc cum amico in paupcrtatc iUius , ut 
ir in hnis illius lcctcris , in tcmpore trxbulationis iUius perma 
nc ,utir in hazrcditate xUius cohxrcs fis . Amicum Jalutarc 
non confundaris ♦ A fhdc iUms non te abfcondas ^irfx ma'* 
la tibi cucncrint , pcr iUum fufline . Ad amicum ctiam fi proz 
duxeris gladiumnon dcfycres : ctt enim regreffus ad ami^ 
cum . Si aperucrit os trifle , non timcas : Efl cnim concor? 
datio cxccpto conuitio , 6* impropeno , h phga dolofa . 



Beatus (jui inucnit amicum uerum . Ibi . 27. 
Qui dcnudat arcana amici , perdit fidcm ; ir non inucnkt ami 
cum ad animum fimm l IDcnudare cmm amici myjlcria dc: 
fycratio csl animce . ibi . 2#. hiemcnto nouijfimorum } £7* iw>t4»a 
dcfinc inimkari ♦ 'Vrr peccator turbat amicos , £7* m ?werf/a 
pa:em habcntium immittitinhnkitiam . lfci • 2<> . Cuw ami 
co tuo confirma uerbum, i? fidchtcr age cum illo t ir omni 
tepore inucnics, ([uod tibi ncccfjariu cJl.tbi.yj.Qmnis amkus 
dket^isr ego amicitid copulaui : fcd ej\ amkus folo nominc ami 
cus. Nmme tnflitia mcj} ufij; ad mcrtcm t Sojalis aut } i? <nm\ 
cus adinimkitiamconuertcntur ♦ Augujl . hb . 82 . ([uxi /U£i*ff< 
flionum* Sihilficprotat amiciim } ([ucmadmodum oncris 
amici Juppirtntio ♦ Ncmo nifi per amicitiam cognofcitur t 
ir ideo amicorum mala firmiter fiiflincmus; <[u\a bona coz 
rum nos dclcUanl ir tenent . \dcm in ({uodam fermone . "3 * ! ^ 
Nom cnim proptcrca dcbcs amicum amarc ut aliquid tih prct* 
ilct ,uf pccuniamuclaliquid commodi tcmpordis ,ww cnirti 
illum amares y fid id , ([uod tibi prxflat . Amicusgratis aman 
ius efl propter fc , non proptcr aliud . Si autem coarUat fe 
amicitice regula ■ ut grafis dihgas , (pxam gratis am'andus\efl 
vcus , (jui iubct ut hominum diligas \ Kihil dclcttabihus JDeo 4 
ldcm dc ucra rchgion . Ucec efl pcrfiBa amicitia , ([ua potius 
potiora ct minusminora ddigimus.lde hb.i.Ccfeffiontyiamat 
nofahraKeTs.v.labor no amantibus graui*. ^olusamor efi <jui 
nomc difficultatis crubcjcit. Amkitia cjl dulcis prcptcr unim 
Ye in muhis animis. Ko efl ucra amkitia nfica cogJutines intei 
herctcs tibi uera charkate. Hicro. lnamia<njrcs (ju(eri(ur\ Hi ^onym.ad 
fcduolutas^a ct aticruab amkisfvpc przfoturjtcru fcla cfa Vcmctri 'd* 
ntas miW^edM^^et zadem\\t%)r.a ajniatia e, Idc PEjfc 



«II 



cum alte 



riui 



Ifxiorus. 



«^c ^ 



bulationc M>kuo,,£' > lcu ^s'c,, rc it^' 1 ' & *«W 

in triz 

fid proDeo^ ^J^r anhnus, 

tcrcum amp!caitur ■ ^ uc ro pro ** Profi , 

tur . Vb, cu „ a;eni n ^ «cx c l uJl £ rC > *«>P>°< fraudul cn 



II* 

fi<xt\m\i dcfjiicit. c[uem fd ddigere fimulauitMari autem funt 
amici, <jui ufq, infincm cbari exiflant . Quos cnim ante cons 
giufmatos charitate babucrunt , f oflcfuam ad culmen howm 
uecrint 9 amicos halere dcfliciunt ♦ Ibi.^o.lUa uera csl amicitia, 
<[ucenib\\ c[uccritexrebus amici nifi folam bcniuolcntiamytfi 
gratis amct amantem . Vlcrunq- amkitia ex ncceffimtc ucl ini 
digcntianafcitur,ut fitfer qucmiiufcf, cluoddcfidcrat^confis 
quafur. llle autem eam ucracitcr cfuxrU , cjui nihil egendo eam 
affetit . Sam \lla ex inopia breuis cfl irfugatajfla fura ata; 
fcrfctua.lbi.l*. Amic\t\ain rclus tantum bomshabcndaejt. 
Nam ([ui ca in mah utuntur , non fibi amici Jcd inimici exis 
flunt ♦ Idcm in Sohhcj. Now fis lcuis in amicitia . Kctine fcms 
fcr wKiium conflanticc. Mdius eslinimicitias hominum infis 
ddium fubirc ferfetuas ,([uam Dci ofifenfas amicitus noxys 
frouocare . 

Dc Conforrio bonorum , 8C malorum . 
Cap.LVlIL 

COnfortium iffctficiems dicitur } ir confors farticcfs ; 
focius ciujdcm fortis ir conditionis ; ir fotefl trah\ ai 
bcnam, Lr ai ma\am partem . Nam bonus \n eonforti* 
lono \ ir ttalus in mah ; & ita cum fitntto finclus cr\s ! & 
cumperucrfi fcrucrteris . Et fictn frcefinti caf. cimntur auz 
ciorimtes Se confirtxo bono ir ma\o, utir aUcrum fefiamur, 
aUcrumfcnitusfuoiamus. 

Ominus dicitin Euancreho Matth , iz . Bonus Math * vs - 
homo de lono thcfiuro frojirt bona . Ef ma\m 
homo dc mah thefauro frofert mala. i. vaul.ad 
Corinth. 3". Kefcitis cjwamodicum fenrcntum 
wmmmajfamcorrumfit • Iii.if. Ccnumfunt 

FF 



t 




fconoi morc* cohquia fojui. ^fl-J Timorib.2.. Difcciant ab iriit 
(juitatc omnes, (jui inuocant nomcn Dommi. liem ai Philipp* 
Iniifaforcj mei cffof efirat rcsjir objcruate cos, (jui im ambu 
lant y ficuthabctis firmam noflram. bhuhicriim ambulant f (juos 
fccfe iiccham uobis , (juorum finis intcritus t <juorum Dcus ucn 
torcfl, ifgloriain confufionc ifforum, (jui tcrrena fafiunt. 
tiojlraautem conuerfatio in coclis cfl. i.Pcfri.i.In timorein 
colatus ucslri tcmpore conucrfamini^fcicntes quoi non corruz 
ftibilibus auro ucl arocntorcicmfti cflis de uana ucflra ccns 
ucrfitionc faternc traiitionis y scd fretwfo fanguine (juafi agni 
incontaminatiir immaculatiChrfli.lacob.l. Quis faficns isr 
Jufcipliyiatus intcr uos ? . Ofliiat cx bona coucrfatione oferafio 
ne fuq in manfuetuiine fofientice.Bauid.Pfal.^y.cu saclo fan 
Bus cris f ir cum uiro mnocentc innoccns cris, &cu clctlo elc 
$*lm$n. ttus cris f & cumfcrucrfo fcrucrtcris. S alom. Vroucr. 1. Fili 
miji te laclauerint fcccatorcs t nc accjuicfcas cis Jti.J.Ne cmu 
lcris homincm miuflum^ncc imitcris uias eius.\bi.*l.Qui cum 
faficntibus graditur t fapcns crit % Amicus autcmjlultorum fi 
rrnlis cjficietur. Ecclcf. J.uifccdc ab iniquo^if dcficient mda 
abs tcAbiSMt defticias narrationcm frcslyterorum fafxcnc 
ium\ b* in frouerbus eorum conuerfare. Ifci.^.Viri iufli fint 
tibi conuiuce: i?in timore Dei fitgloriatio tua.lbUl. qui tet\ 
gcnt f\ccmjn(juinabitur abcaxir (jui commuriicaucrit fufer 
bo , iniuet fufcrbiam. ?onius fufcr fe tvllit y <jui honcflwri fc 
communicat. E* dxtioritc nc fociusfucns. \bi. y}. Quemcunqi 
cognoueris obfcruantcm timorem Dci^affiduus ei c S7o.lti.-4 * * 
"Eihabominationum funt fibj fcccatorum; ir (jui conucrfantur 
fccus iomus imfiorum . ibi. 11 . Qw comitatur cum uirc in\c 
quo t ct obuolutus efl h pcccatis eius, una hora tecuf crmanelit: 



n4 

Si aut dedinaucris,nonfupportalit tc.kugufl.Ve &M.Chrb A **"/*. 
Jlian.ln diucrfis coucrjatwmbus nulla difciplina mehor graui y 
et prudcnti Cbrifliano: mfi ut co modo agat^uo agcre wdcrit 
ecclcfiam i ad tfuam forte dcucncrit ad dfccndu^uod opus efi. Hieronyms. 
Uieron.in Epifl.ad bemctriadcmScmper m comitatu tuogra 
ues fccminas babcas: mores enim, & fludia dominaru plcrucfi 
cx anciUarum & comitantiu moribus iudicantur : ([ualis cnim 
quxffitjalium confortio dclcttatur. kmbr.in auadam cpiH. Ambroftus 
Magis mores comcndat flatu^ftatus mores.cttnimquoflatus 
infenor/o mrtus emmcntior.ldc.Santtoru uitd cceteris norma 
uiuedi eius.lde fuper Luca libA.Caucamus pc*fidu, caucamus 
froditorcm y nc pcr unupiurimi fluUucmus. Grcg. fupcr Ezes 
cbiele bom. 9 .\nfirmidcbent uitarc focxctate prauoru, ne mda, 
ojuce frcquetar afyicifyct corrigcrc no ualet,dclcttctur imitaru 
Idc Ib.iMoralfupcr tUud lob.Vir crat in tcrra etc. Nun ual 
ie laudabdc ehnucffc cu bonisjcd bonu cf?c cu mahs. Sicut 
cnim grajkoris culpx efl intcr bonos bonu no cffexita immcnfi 
cji pntcon^ bonti it mtcr malos extitiffc.ldcm.Qui fantio m 
roaihxrctjx cias ajfiduitatc & ufu lequntionis cxeplum aa 
cipit.ut acccndatur m amo^c ucritatis. Ifidor. dc Summo bono Ifidon». 
hb.$xapA4.honus bonu docct & malus malutct bonus rimlu, 
tjr malus lonii.quod tn fit iuxta mcritu populoril.Hi^ui fupcr 
na patna dcfidcrant, non folum maloru morcsjcd ct confortia) 
fugiunt. Sifucris focius coucrfationis bonorujris ct uirtutis co; 
tun\Simdise7iimfimiliconiugi folet .Vcriculofum cfl uitam 
ium malis duccrc : Vcriculofam c(l cwn his , <\ui praux uoluni 
tatis (unt , fociari . Mchus cfl habcre malorum odium. <\uam 
eorum confortium . Sancla conucrfatio confimdit mimicum ? 
tedificat proximu m , giorificat Dcum* 



Dc Filns,5CPairntibus. Cap. LIX. 



DE fltjs atq; parcniibus uarice citantur aucloritatcs in 
boc cap. qualitcr intcr fc fc habcriir amari debeant. 
primo fccundum charitatis ordincm 9 cjui cjflagitat , ut 
Dcus fumme, incomparahliter Lr finc mcn/ura diligatur, des 
indc propria animajLrc. dcindc obcdirc parentibus, & dcbin 
obJe<[uia cis prceflarc , ncc odio habendi funt , nifi quatcnus ad 
culpam, <[uam habcnt , ucl fx obfunt filijs in uia Dci Jccundum 
cuangcly ucrba . Dc ipfis ergo iu prcefenti cap ♦ afjlucntcr trd 
duntur auttorimtes ♦ 



Matkc 



Uf 



tuchas. 



Ttulus. 



lcuiiicus 

Tohicts . 
Ub. 




Ominus dicit in Euagelio tAatth.i o.Quiamat 
patre aut matrepluscfi mc , non efl me dignus* 
Et (jui amatfihum y autfiliam fupcr mc , non 
esl me dignus . Lucce. x$ # Newo cfl <[ux rclin 
1 quit domum , aut parcntcs y aut fratres y aut uxo 
nm y autfilios propter rcgnumDci t ir non recipiat muttb 
plura in /x>c tempore , & in fcculofuturo uitam aternam . z # 
Pflul. ad Corinth. 12. Non icbcnt fily parentibus thefaurixat 
re , fcd parentcs filijs . Ad Ephefios. Fz/y obedite parenti 
lus ucflris in Domino , & uos patres nolite prouocarc ad iraz 
cundiam fihos ucflros } fcd cducate iUos in difciplina & corre 
ptionc Domini. Lcuitic. *$.Vnufcjuifqipatrcm fuum f & ir.az 
trcm fiuam time-at . \bi . 2o. Qui maledixcrit palri fuo , aut 
mairi , mortc moriaturipatriq, matriq, qui makdixcrit y fan* 
guxscxusfxt fuper eum . Tobiai. 7. Bcnedittio fit tibi fi\\ mi; 
quia boni optimi uirifihus es. lob . 27 . Si multiphcati fucfr 
rint fity hominis impij ingladio erunt ; & ncpotes eius non fa\. 



Ilf 



turahntur fane . Ezechielis. *&,F«ks non^fortabit \ni({uim^ M 
tem fatris , {? fater non fortnbit ini([uimtem filij . Scd anis\ 
ma , iter pccaucrif , ipfa morietur. lobcl i . Vcrhu Dh\fiu\s : lolt\. 
ueflris narrate 3 et fiy ucflri t ct fitycont gnationialtercc.Dauiit D ' ui<l 
Tfal.n-.JLccc fecbcncdiceturhomo, ([uitimet unm.Bencdit 
cat tibi Dominus Sion i ly uidcas bona Uierufakm omnibui ' 
diebus uitce tuce . Et uideasfelios fihrum tuorum , pcem foz 
fcr ifracl . \bidcm . Fi/y tui fecutnoucUce oliuarum.in circuitu,' 
menfcetuce. Salom. Vrouer.i}. Bonus re\in([uit fehos & ncfoM**™* 
Us . Qid farcit uirgcc, odit felium fuum : ([ui autcm ddigit % 
lum, inflantereruditAbi.^. Ydius fdficns lcetifecat fatrcm^ 
irflulm dcfbicit matrem fiamAbi. ^.hafatris felxus fluk 
tus y ir dolor matris, ([ucegenuit cum. Corpna jinumfiyfixa 
rum : &gloria fiwrum farentes corum . \bi. Qui afflit 
git fatrcm , ixfugxt matrcm ignominiofus crit &r injilix . 
ibi. lo. Qui maledicit fatri Juo irmatri.extingucturlumcn 
cius in medys tcncbris. Ibi.ty Audifatrcm tuum , ([uige* 
nuxt te, ir ne contemfferis cum fenuerit matcr tua. Ibi . 
Erudi fiiwn tuum , & rcfrigcrabit te i & dabit delitiasani^ 
mx tuceNirga atqcorrccTio tribuit fifientii:fucr aut f qdimit 
titur uolutati fux y cofiindet matrc fua.Ecclefeaslici^. Bndtiia 
fairis firmat domos filioru maleditlio aut matris cradicatfunl 
damcta.Nc gloricris in cotumelia fatris tui:no.n.esl tibigloria, 
ftd confufeo.Gloria.n.hominis cx honorc fatris fui t b*dedc* 
cus fily faterfine honore. Quam malcfiima: efil , ([ui dcrclin^ 
quit fatrem :irejl malediclus aDCo, ([ui exafbcrat matrem* 
Fili fujcifc fcneUam fatris tui ; & non contrijles cum in uim 
iUius:& fi deficcrit fenfu , ueniam dafc ne ftcrnas eumin 
tuauirtutc. ibi. 1. Inomni uirtutc ddigecum., ([uxficit tc : & 



I 



mniflros clusnc lcrehn^uas Abi ♦ 7 • ^ f mt , cru ^ ^ 
los £r curaiUos a pucritia corum . ¥dut tibi funt f fcrua cor 
pus illarum , & non ojlcnias hdarem faciem tuam ai lUas : 
Nc iucunicris in flys impus i Si multiphccntur , nc oblcttcris 
fuper flias f fi non cjl timor D« in iUis.Mdior cjl unus timcns 
Dcum f ([uammi\\c flvjimpij. ibi. ;o. Qui ddigit fdium 
fuumaffxiuatxUx JlagcUa:utlcctctur innouiffimo fuo. qui 
docetflium fuum ,incoc\umm\ttit:Lr xn meiio amicorum 
ghriabitur in illo . Qui iocct fliurt fuum , lauiabitur in xUot 
ir in mciio iomcjlicorum glorialntur in iUo . Lacla flium 
tuum , l? paucntcm tc facict : Luic cum co , ir contrijlabit 
tc ♦ Non corriicas iUi , nc coniolcas ; h- in nouiffimo obflu 
fcfccnt icntcs tux . Non ics iUi potcslatem in iuucntutc , ir 
ne dcfticias cogitatus iUius . Docc fihum tuum , ir opcrarc 
inih : ne in turpitudmcm illius ojfcndas . lh . & . A fiy* 
tuis caue ,&r a iomcflicis tuis Jeparatc . ibi . & . Yiho^mu 
hcri Jratri^ lr amico non dcs potcfiaicm fuper te in uita tua f 
ne fortc pxnitcat tc . Melius cfl cmm , ut fily tui te rogent j 
(juam tc icff}kere in manus filwrum tuorum . \bi . 4* . Supcr 
flium luxuriojum firma cujhiiam , ne quanio flciat sc uenic 
re in opprobrium ini micis , ir conflniat tc in muUitudmc pos 
puli. Ibi. 1 3. Vtihus cjl Jmefilijs mori ( <\uam rchnpcre Jxli 
Avpfl* cs impios . Augufl. ic ucrbis Domini . Scrm. 6. Yatcr ct ma 
tcr Jiratione Junt ciucantcs tc ,fi in Chriflonutncntcs te ^ 
tuikndi funt , dr in ommbus obtcmfcranium cjl cis m omni 
wffxone . Mcm . Difcant parcntum fuorum fily , iniauitaz 

llicronym. tcs fih non °^ c ff c p°ffz • • tra^lans xUud . Honorapa 

trem ir matrcm . Mcretur cxcxtatis fubire Jupplicium^ qui 
parcntum fuorum toruo uifu dcffcxcrit, ct clatis ocuhs l&Jcrit 



fiefatcm. \dem fupcrillud bAatth. *o » qui amat patrem irc* 
S'i ncccffitas ucncnt t ut amor parentum fiuc filioru amori Dei 
coptrctur,ct nopo(fitutrujfcruari,odiuin fuos y pictas in r>eu 
feruandacfl . Idcin ^pisl.ad hclwdorum. Gladm tcnct hoflis 
ut mc pcftmatjbr cgo de matris lachrymis cogirzbo.Vir faptcs 
quando fihil fuu bonce indolis amittitjio dolcat (juod •tale pcrdv 
derit,fcdgaudeat y duod talcm habucrit ♦ Ambr. de Ojfi . kfl hm\rofm 
approbanda liberalitas * ut proximos fcmxnis tui non dcfficias^ 
fi cgere cognofcas, non tamcn ut 1U1 diclwres fieft uclintcx co 9 
auodtupotes conferre inopibus . Grcgor. inquada hom.fupcr Gre i oms ' 
Euangcha. Diligamus iUos , g nobis cognatione coniunUi funt: 
<[uos proximos nowmus Migamus : & ([uos aducrfarios in 
uiat)ci compatimur - odiendo h- fugiendo ncfciamus. Ifidor. Ifi&mi. 
dc Summo bono hb. $. cap. 2j # Sicut nqflra n.bis non odicnda 
ejl anima y fed eius carnalcs affettus oiio habcre dcbemus : im 
ncc parcntes odio habcndi funt.fed eorum impedimcnta^ucc 
nos abitincrc retto prcpcdiunt: dumtamcn Dominus m prx 
cipit a nobis parentes odire ,ficut l? animas noftras. 

De Honorc parcntum, 
Cap, L X * 

ESl autcm honor proprie rcucrentia , dignitas qux 
cxcaufa alicui cxhibctur . Ef ([uoniam multa funt 7 
proptcr honorcm exhiberc Jolemus 9 lr prcccic 
pui parentibus : idco m hoc cap , de honore 3 qui parcntibus. 
exhibcri dcbct , copiofz citantur auftoritatcs. 



Mauha us. 
Mdrctu» 

Vaului 




Dcutcrong . 



Ominus dicit in Euangdto bAatth.* r.ct bAarc. 
7. Honora patrcm , It matrcm tuam,ut bcnc 
fit tibi. E* aui malcdixcrit patri ucl matri y mor 
tc moriatur. Vaul. ad Epfce/X Ydyobcdite p« 
rcniibus ucjlris in T ^nino ♦ Hoc enim esl ♦ 
Wonorafatrcmtuum t iTmatremtuam^([uod cjl mandatum 
primum in fromijfxonc t ut bcnc fit tibi , b* fis longxuus fu* 
fcr tcrram , ir uos fatrcs nohtc prouocare ad iracundiam fiz 
hos ucflros , fcd educatc illos in djciplina ir correftione Do* 
mini . \dcm ad CohJJcn.l. Fity obedite farcntibus fufcr oms 
nia f fcr hoc cnim flacitum efl Domino . Dcutcron . cap. 4 . 
Honora fatrcm tuum, et matrcm ficut prccccpit tibi Dominus 
dcus tuus, ut longo tcmfore uiuds , ir bcnc fit tih in tcrra * 
cjuam Dominus dcus tuus daturus ctt tibi . \li. cap. 17. Mat 
lcdiclus a\ non honorat patre fiium f i? matreni fuam ,&r di 
cct omnispopulus . Amen ♦ Exodi. lo. Ylonorapatrcm tuum 
& matrcm tuam, ut fis hngccus fufcr tcrram } ftam Domh 
ms dc.us iLxbit tibi . Ibl 2i* Qui pcrcujfcrit patrcmfuum aut 
Uuitichui. matrcm, mortc moriatur . tcuitic. cap. 19 ♦ Vnusijuifq, pa: 
trcm fuum ,£r matrcmfuam timcat . \b\. Zo.Qui maledixcz 
rit fatri fuo autmatri } mortc moriatur . Vatnq; matrip qui 
malcdixcrit ,fanguis cius fitfupcrcum.Malachix.t. Fi/iu* 
honoratfatrcm } vr Jcruus dominum fuum.Tolix. 4 • Ho; 
norcm habcli: matn tux omrubus dicbus uitcc cius . Mcmor 
enim ejjc dcbcs (pnxi7-([uanta pcricula pajja fit proptcr tc m 
utcro fuo . Sahm. Vroucr. 19. Qui ajfligit patrcm , ir fugit 
matrem , ignominiojus crit ir infclix . )h. lo . Qui maledh . 
citpatri Juo } irmatri cxtinguctur lumcn cius in mcdvs tcnez 
bris . I bi. lo. Oculum, ([ui fubfannat patrcm , ir <J"i dcflicit 

partum 



Exodus. 



Malachicti. 
Tobi£. 



SaUmctL 



T 



paxtum matris 'fa* } fuffodiant cum corui dc torrcxtilus ; ir cS 
mcdantcum flicca(\uix. Ecclcfiqflic.i.Sicut ([ui thcfaurizat\ 
irc ([u\ hnonfcat patrcm Juum. Qui honorat pat) cm fuum 9 
iucundabitur in jilys : ir in dic oratiomsfux cxaudictur. Qui 
honorat patrcm fuum } uita uiuct longiorc p & <|ui obcdit patri, 
rcfiigcrabit matrcm.Quitimct Dominum } honoratparcntcs: 
frquafi dominis fcruict eis, ([ui eumgcnucrunt in opcrc , ir 
fcrnvnc Lr omni patkntia. Uonora patrem tuum y ut fupcrucz 
mat tibi bcncdictio h dco : ct lenediclioilli in nouiffxmo manct. . 
Bndiclio patns firmat domos ftlioru, malediclio aut matris cra 
dicatju i.imcnta.Gloriahominis cx honorc patris fui :ir 
dcdccus filij patcr finc honorc ♦ Quam nahfhmce cfl^uidc- 
rclinquit patrcm ; & cslmalcAittus a Dco , ([uxcxaftcrat ma 
trcm. lhi.7.Honora patrcm tuum 9 ir gcmitus matrisMcc nc 
oliiuifcaris .Mcmcnio ([uoniam mfi pcrillos r.atus nonfuiffcs: 
ir rctnbue ilks, ([uomodo i? tibi illi ♦ tbi. 44. 1 eudcmus ui 
ros gloriofos, & parcntcs noflros in gcncrationc fua. Augufl. AMgutf, 
in fcrm. quodam. Ammdus cjlgcncrator , (cd prccfoncndus 
cfl crcator. Weron. traclansillud. honora patrcm tuum irc. Hicro*. 
si tc caro a pafre fcparat } tandiu nofcas carnts copulam , rjuant 
diu illc fuum noucritcreatorcm . Idcm in Epift ad Rufjin . 
Sicut boni filij aiultcroium nullacfl dejjcnfio y fic mali jily con 
iugatorum nullum crimen cfl matrimonij , <Juia non in fcminh 
lus } fedmuoluntatenafccntiscaufdwtiorumeJ}a(fy a & f 

Ambr.fupcr illud tAatthjfMonora patrcm. Vrinmgradus- ro * m 1 
pictatis cjl iflc } ut ([uos authorcs tibi uoluit effc Dcus \ honorcs 
ohfe([uijs } alflineas contumelijs ,ncc uultu hdcnda cjl pictns. 
farcntum. Idcm fupcr Lucam. Noniniuriosenegligit matrc 9 
nccmaternegatur^ua: dc cruce ctiam agnofcitur . Bafdius.: Baplm . 

Cg 



Tarcntcs mftros ul drdprM uxfccra dihgamus f fi acccicrc nos 
ad fcruitutcm Chrijji non prohibucrint . Si autcm prohbuef 

Ifiiorus. r ' l t i tl:c fep u ^ ram ilfarwfi afyicerc dcbcmus • \fidor ♦ Dc 
$ummo bono hh& cap.^ y Mu/f/ cnim monachorum amorc pa 
rcntum non fo.imtcrrcnis curis , fcdcliamfjrcnfibusiur^s 
inuoluuntur f ir pro fuorum temporali salutc animas pcrdide 
runt . Farcntibus cn\m carnahtcr praflatur, rjuod cxtrancis 
pie impcnditur : Sicut nojlra nobis non odicnda esl anima\ 
fcd eius carnales affcclus odio habere debemus : ita ncc paren 
tcs odio habendi funt :fcd corum impcdimcnta } ^uce nos ab iti 
ncre rcclo prxpediant: dumtarten Dominus ita prcecipit a no 
lis parcntes odirc Jxcut h* ani mas noflras. 



D 



De Seruis , & Domuus, Cap. LXL 

E fHclitatc feruorwn ) coditione y i?' premio, indc dc co 
diiwne Lr moio Dominoru crga fcruos in hoc cap.cut 
riofe lettor pcr pulchrzs auRorilates inuenics* 



tv£ts ' K - -jQminus diati Euagclio Lucz li.Bcati funt 
rl r f crut dh,\uos c « uencrit vns hcncrit uigilatcs 

mm r l ' mi dtco wofcis ^P rtfc ^ c ^> c ^ aef iUos M 

cuberc^ct traficns mmislrabit illis.S\atth.<>.Ke 
mo fcruns pct dudbus iiki (cru<rc-aut.n.uvium 
tdit ct altcru ihli?ct,aut um adhccrcbitxt altcru contenct. \li. 
io. N 6 cfl difapulus fupra magiflru.ncc fcruus fupcr dnmfuu 
Suffiat dijeipuloyt fuftCut magijlcr cius , ijrfcruo.ficut dn$ 
cius.*.Vctr,z.Scrui fubditi cjlotc inomni timorc dnis,no tan- 
IWui t$ bonis et modcflis, fcd it dfci^lxs^Saul.ad Timoth o.Qui; 



Tetm 



curicp, /imf ^up iugo fc^ui iominos fuosiignas omni honorc ari 
htrcntur . AiEphef*. Seiui obcditc dms ucflns carndibui 
cumUmorc ir trcrrore m fimplicitatc cordis ucflrx ficutChri 
flo. Non ad ofculum scruietcs, (\uafx bominibus placcntcs; fci 
ut fcrui Cbrijhifaacntcs uoluntatcm Dci cx animo cum lond 
uoluntatc fcruicntcs ficut Dnofo- non hominibus :fdetcs tpfy 
ri\a unusquif^ciuodcu^fecerit bonum, hoc rccipict a Dito,Ji* 
uc fcruus fit, fiuc hbcr. Et uos dni cadcmfacite illis: rcmittcn 
tcs minas, facntes qu:a ir iUorum ir ucjlcr dns efl in ccelis y 
ir perfmarum acceptio non cjl apud cum. Ad Coloffcn.A-* 
Dni auodiuflum cfi ir ceauum fcruis praflate Jcicntcs quoz 
riia et uosDfim babctis in ccelo. Ad Rom. io.N5 iie Dns om 
niufiuesinoesfliu n ocantillii.Deutcron.cap.r.Rcquiefcas Veutermi»* 
fcruus tuus y ir analla tua ficutir tuMcmento $ ir ipjefcr 
wcrls,ir cduxcnt tc inde dns Dcus tuusin manuforti et bra 
chio cxtetoj.Rcgu.ir.Wodic increucrut fcrui^uifugmt dnos negum 
fuos.Dauid Vfahzi.Skut oculi scruoru \ manibus dnoru fuoz &*uii> 
ru; ct ficut oculi ancillce i manilus dnce fucex ita ocuh noflri ai 
Dnm nojlru ionec mifereatur noflri. Sdom. Frouer. i 7. Scrs Stf ^ mw# 
uus fapies dnabitur fiys flultis; et intcrfratrcs ha:reditate ii 
uiict. ifci.ip.No iecet slultu dclitice t nec fcruu inari principiz 
bus. lbi.z$. Seruus uerhs rio potcfl eruiiri t aa cpioi iicis intcl . 
hgit 9 ir rcfyonicrc.contcmnit. Quidchcatk a pueritia fua nu 
tnt fcruumjuu, poflea illu fentietcontumaccm. Ecckfiajlic.7. 
No laias fcruu in ueritate operante : neq; mercennariu ianti 
•nima fua. Seruus fapicns fit t\bi idettus quafi animatua: no 
dcfrauics illit hbertate, neq; \nope ierelinquasillu. lfci, lo.Scr 
«0 sefato hberi fcruiut : infcius aut rio honorabitur.\b\.#.C\la 
ria et uirga t ct onus afino, panis ir iifciplina^ir opus fcruo ♦ 



ut n 



# tugum Lr lorum curuant collum iurum ; Ir fcruum inclinat 
operationes ajfiduce. Scruo maliuolo tortura compcics,m\t* 

tt illumin opcrationem nc uacct. Multamenim malitiam docuz 
it otiofims. Si cfl tibi Jeruus fdehs Jit tibi auaf\ anima tua . 
Qutfi fratrem,f\c eum tratta ♦ S\la:feris cum iniufte, in fuc 
gam conucrtetur. Laxa manus fcruo , £r ([uxrit hbcrtatem . 
^ In opcre conslituc feruum : fic ctcnim condccct \\lum.AuguJl. 
' ile Ciuimte vc\ life.4. Bonus etiam f\ feruiat j hbcr cfl : malus 
autem fi regnatfcruus csl : ncc cjl unius hominis . Sed auod 
Hicronymui. gTMius cfl , tot dominorum , (\uot uitiorunh Uicron. Ef i(l.>t. 

Qucrulumgcnus fcruorum cfl. Idem fitis diues cjl, ([ui panc 
non indiget i ir nimis potens, qui fcruxrc non cogxtur ♦ Idem 
in Episl. ad Simplkian. Et fipienti feruw.c hbcrtai ett.cx ([uo 
coUigitur, quoi Uulto imperare ^feruituscfl^b-quoi pcius cfl, 
cumpaucioribus prxfit , pluribus dominis ir grauionbus fert 
uit. Scruit cnim proprijs pajfionibus ,feruit fuis cupidimtibus 
quarum dominatio ncc nocte, ncc diefitgari potcfl , ([uia intra 
SmhofvM . fi dominos habct, intra fe feruitium paliturintolerabilc.Ambr. 

dc ]acd). ir uita bcarn ♦ hbl>* SeruU <[uicunqy> ucl mctu franz 
gmr, ucl dcWatione irrctitur, ucl c upidimtibus ducitur f ucl \n 
- dignationc exaftcratur,ue\ mccrorc deycitur. Scruiliscnim ett 
Cregoriut °™ nls ¥ d (f°- Gregor.in Regiflro cap. vj.U([uct ([uoi omncs 
homincs natura ce<[ualcs genuit Jcd uariante mcritorum ordi 
. ne, alios a!ys culpa prxponit. vr ([uia omnis homo ai([uefiarc 

Ifidom. non u ^ ct > a ^ crl ^ circo rc g atur dtcro. \f\ior . de Summo 
bono hb.i.capA7. Ae<[uus Deus idco dfcrcuit homimbus uita 
■ alwsfcruos conflitucns } aliosiominos ,uthccntia mdeagcnii 
i fcruorum potcflatc iommantium rcslringatur. Sam ft omncs 
, fmc mctu ftijfent, <juis cjfct^ui a malis qucmpiam prohibcr^ 

7 ' M :) : " 



II, 



Vnus autcmiommw iquiitcr ir iominis firt confultumin 

fcruis . Ibiicm Niclior cjl JubicUa feruitutis <[uam clatn hbcr cyfrianis- 

vas . Cypri. Qualcm cufis crga tc effe iominum, talis cjlo if 

Jc crga fcruum tuum. • 

Dc Senibus,& Iuuembus, Cap.LXII. 

-> »• ■ ~k i,»»* iiH^fr Tli» m'f\ *lffc "3l 

li , «... < • « 

DE Coniitione ,fludys, hr cxercitys,& idgenus alijs, 
<\ucc Sencs , ir fimiliter luucncs tcncrc , ir amflecli 
dcbcnt ; lr dc his, auoay^ucefugere £r uitarc tcncn 
fwr, mulmshic author tradit aucloritutes* 

Ominus dicit in 'Euangclio bAarci.ioSinitc far Marcus. 
uulosuenire ai mc talium cnim cfl rcgnum cozz 
lorum. Matth.iQ. Ni/i conucrji fucritisjbr ef 
ficiamini ficut faruu } i , non intrabitis in rcgnu 
coclorum . loan. li . Cum fcnucris , cxtendcs loanncu 
manus tuas dr alius tu cinget & ducct <\uo tu non uis. i .vaul. Tavlvi * 
ai Timotk f. Seniorem nc increfaueris , fcd objecra ut faz 
trem ; luucnes utfratres , anus ut matrcs , muenculas ut Joro 
res in omni cajlimte . z. Ih.z.luuenilia dcfidcriafuge Jfectare 
■ uerb iujlitiam,(idcm, fycm, charitatcm, & faccm cum his^ui 
inuocantDominumic cordcfuro . Ai Titum.z. Scncs fo? 
Iryfint , fudici , frudcntes ,fani in fde , dilcBionc ,ir p at 
ticntia.luucncsfvmliterJobrufint^Anus fimditer inhabitu 
Janftononcrhmnatriccs y nonmultouino fcrukntcs Jocneioz 
ccntes , ut fruicntiam doccant . Aiolefccntulce uiros Juos af 
mcnt ,fiios iiligant , pru icntcs y caff.cz , fobrut, iomus curam 
. hal)cntcs,bcri\gn£ y Jubc\\tccu\ris Juis: ut non blajfhcmctur 




uerlumX^ei . \dcm. *i al Corinth. n.Nohtc pucri cjjici fen 
fihus Jed mahtiaparuulicjlotc, fcnjibus autcm pcrfcSicfloz 
Utrmtt te . *. loanms ♦ 2. . Scribo uobis aiolcfccntcs ; (\uomam uicijlis 
Apflol • walignu. Scriiw uatis m/dnfo;<Juomd cognouflis patrc. Scnb» 
uobis patrcs, auonia cognouiflis cu y a\ ab iyiiiio e. Scribo uobis iu 
teuitic hut . ucnestfuon iafortes ejhs t ct ucrbu Dci manct i uobis f ct uiciflis 
Itb . malignu.lxuitic.t Cora cano capitc cofurgcft honora pcrfo 

na Jeriis.lob.n.Jn antiqs cfl sapietia.ct in multo tcpore pru 
Vauii. drntia . Daui.l Vfal.i^ZAuucnesfa-uirgincs Jcncs cum iut 
s*lomon. nioribus laudcnt nomcn Domini . Salom . Vroucr. x. Aucrfio 
paruulorum xntcrficict eos. ibi.S. Intclligite paruuli aflutiam, 
ir injipicntes animaduertitc. Ibi. <>. Rchnquitc infantiamfcr 
uiuite y ir ambulate per uids prudeniice . ibi. 16. Corona dh 
gnitatis fcnctlus \ qucc in uijs iuflxtice rcperictur . Iti, 17.CV0 
na fcnum fily filiorum , ir. gloria fihorum patrcs corum.lhi. 
Zo. Ex fludvs fuis intcUigttur pucr 7 fi munda ir rccla funt 
epera cius . kxultatio iuucnum Jorimdo corum ; i? dlgnh 
tas fcJiumcamtics . Ecclcfiaslcs.™ . Lcctarc iuucms madole 
fccntia tua , ir in bono fit cor tuum in dicbusiuucntuds tbfr 
ir ambula in uijs cordis tui ,lr in intiutu oculorum tuorum • 
ir fcito ([uodpro ommbus his adducct te dcus in iudicium.lbi. 
4. tAclior esl pucr pauper ly fapicns , rege fcnc flulto • 
dui nefcit prceuidcre in pqflcrum . Ecclefiaflic. S. Ne fpcrnas 
wminem in fua Jenctlute ; etenim cx nobis fcnefcunt . Ncc 
tc prcetcrcat narratio fcniorum : ipfi cnim didiccrunt a patric 
lus fuis . \bi.is . Tres f^cciesodxvxt anima mca , ir apgrac 
uor ualdc anima: illorum. Paupcrc fupcrbu ; diuxte mcndace; ct 
jcric futuu ir infenfatu. Quce in iuucntutc tua no cogregajli f 
quo in fencttutc tuainucnics* Quam fjiccwfa uetcranis fepicn 



4 } &£oriofusinteUctius & corfihum . Corona fenum mid 
a pcriiiA ; &g\oria illorum timor Dci ♦ \bi. %k . Loqucrc naz 
or natu , dccct cnim tc . Adokfccns \o([ucrc in tua caufa uix 
cbn ncccjfe fucrit . \n multis cjlo ([uoft infcius } ir audi ta . 
ccnsfvnul ir ([uccrcns . 1« mcdiomagnatorum\o([uinon fr.c 
fumas ;&uh funt fcncs , non multum lo([uaris . AuguJl.Ju Aug»/L 
pcr P/il. "3. Sif /eqiSkl nofinjpuerilis, fucritiajcmhs. 
idejlutncc fafieniianojlra fit cum fufcrbia , ncc humihtas 
fme faf ientia . Idcm in ([uodam fermone. Infintia noflra in 
noccntia fit ; fucniia fit rcucrcniia , adolcfccntia faticntia, iu 
nenfus uirtus ,fcnium mcritum ,fcnccius nihdahud, ([uam ca 
nus fapcnsf, intcllcclus , Caw fo\a uitia in fenc fencjcant^ 
fo\a auaritia iuuenefcit ♦ Hieron . in efijl . ad Isefotianum . ilicronym. 
Ces fcne uirtutcs corforis mutdtur in fcnibus,ct crefcete fo\a 
fafietia,crcfcut ccctcrce uircs.Quia amor fapiiutyCt marcefcen 
te corfore diletlore fuu no dcjcnt. Ibidc ScncBus eoru, <j adole 
fcentm fua honeflis artibus injlruxcrut^ct in \cge Dni medimti 
funt dic ac noUc^mte fit dotlior,ufu ccrtio)\froccfutcforis fo 
fietior,ct uetcrujludiorufruclus dulcijfimos mctit.lbidcSicut 
ignislhgnis uiridibus fujfocaturjfa fafietiain adokfcetia tem 
tionibusethbidineimfcdim no cxfhcat Juu Ju\gore ,nfilabore 
et sludio,ct orationc incetiuaiuuetutisintra refcUtur.Ambr. Am ^ 0 j^ f 
iSermJe Vafcba.Bonus trafitus e trafirc dc fcccato adiuflic 
tia,de uitijsad uirtutcs de fincclutc adinJhniiLadinfhniia aut 
dico,no (cmtis,scd fxmfhcimtis.Acmtcs cnizda sut mcritoru.Na 
ctJencUusmoru,inucniturinfucris: &innoccntia infhntm 
xnuemtur in fcmbus . In hbro dc Qffi . Honor adokjccntium 
ejl timorcm Dci habcrc , farentibus dcjbrre ,honorcm habet 
rc Jcnioribus ^caftitatem tucri ,humhtatcm non ajpcmari , 



» r 9 



iiligcrc clcmcntiam lr ucrccandiam , <ju£ omamcnta ftmi iu 
ucmli <rratf » 1« Jhubus grauitas, in iuucmbus olacritasjn ojj 
Grcgofms. lcfccvtibus ucrccundia commcndatur . Grcgor . in VafloraK 
luucncs plcrunqi fcucritas aimonitionis ad profiBum dingit, 
Scncs ucrb ad mclwra opcra dcprccatio blanda componit . 
I dcm in Rcgiflro . Vaulus dxcit . Scniorcm nc incrcpaucris ? 
Hcccrcgulain co fcruania csl , ciirn culpa Jcnioris cxcmplo 
fuo non trahit ad intcritum corda iuucnum . Vti autcmjcz 
rixor ad intcritum iuucnibus cxcmplum prxbct , ibi difcrcm in 
Bf/fow. crcpationc fhricndus cfl • Bafi ♦ In ([uibufdam tc cxhibc fcz 
ncm ,m ([uibufdam infuntcm . \}crjidus cnim dicitur , non. 
qui inamtt ,Jid qui in fcnfu pcrfcclus cfif. Non tiliobs 
cfl pucrihccms fi fucris paruusmcntc pcrjictus . Scc fh 

Cypriamsn m ^ ls P ro ^ erit * ms d* f^ulus fiicris fcnfu . Cyprian . Ub ♦ 
iz. dc Abufionibus ♦ Sicutin fcmbus fobrictas h ■ morum 
perftiliorcquiritur , ita in adolcfccniibus obfcquium ir fubic. 
ftolr ohcdicntiavCc dcbctur . Sicut fruttus non inucnitur 
tn arborc , in qua Jlos pnus non apparuit i fic in fencilutc ho 
norcm kgitimum confiqui non potuit \ qui in aiolcfccntia dis 
fciplinx alicuius cxcrcitatione non laborauit . Difciplina wy, 
turabjfy obcdicntia ([ualitcr fieri potuit t Adolcfccns crgo fit 
nc obcdicntia , adolcfccns finc dijciplina cfi. 

Dc Diuitibus, & Paupcribus* 
Gap, LXIII* 

DE con&tione {? slatu diuitum , ir dc ipfcrum dijficul 
tatt intrandi in regnum coclorum . Dc flatu quoqi paut 
pcrum conditionc, irghria , ir ([uod ij minimc fycrt 
K ncndifint 9 multas bic congejlas auUoritates inucnics. 

Dominus 



I2i 

Ominus dicitin Euan gelio tAatth. Diucs UqAm 
dffxcdc intrahit in rcgnum codorum. Et itcru f 
Jnalius cfl camclum intrarc fcr foramc acus , 
(jUiimdiuitcm in rcgnum ccchrum . Luccc. 6. Lucai. 
. Ve uobis diuitibus, qui babctis bic conjolationc 
ucslram . lhdcm } &M^h. f. Bcati paupcrcsftiritumwnia 
ipforum cjl rcjnum Ctehrum. ^Aixrc.to.^ilwli ([uam dijficdc efl 
confidcntcs in pccunys in rcgnum Dci introire . lacohi . i % ycoht 
Glorictur fratcrhumihsin exultationc fua : diucs autcm in 
bumilitatc fua ; quoniam ficut flos fcni tranfihit ,irita dit 
ucs in itineribus fuis marcefcet . ibi. 2.. Dcus clcgit paupcres 
in boc mundo f diuitcs in fidc ir hercdcs rcgni^uod repromiz 
fit Dcus ddigcntibus Jc . \bi. S" « Agite nunc diuites , plorate 
ululantcs in mijcrjjs ucflris quce aducnient uobis . Diuitioc ue 
Jlrce putrefaUa: funt ,& ucslimenta ucflra a tincis comefla 
funt. Aurwn ir argcntum ucflrum zruginauit , l? cerugo 
corum in tcflimonium uobis cnt ; ctmmducahit carncs ucUras 
Jicutignis.ThcJaurizqflisuohsiram mnomfjimis dicbus . ft, Taulta. 
PauLad Timotb. Diuitibus huius fccuh prcecipc non fuc 
pcrbi fapcre , neq; fpcrare in inccrto diuitiarum ifcdin Dco 
.uiuo, qui praflat nobis omnia ahundcadfrucndum beneagcs 
re , diuitcs ficri in opcribus bonis fhcile tnbucrc , cotimunica 
re ,thefaurizarc fibi fundamcntum bonumin futurum ■ ut 
apprchcndant ucram uitam . ibidcm : Qwi uolunt diuitcs fiei 
ri incidunt intentathnem ir in laqucum diaboli, isr dcfidcria 
tnulta ir mutilm^r nociua t <[uce mcrgunthomincs in interiz 
tum & perditioncm . z . Ad Corinth.t.Vwamus ficut cgcn 
tcs, multos autem locuplctantcs .Tanauam riikil habcntes ir 
omnia pojfidentcs ♦ lb'u 4 • Qua: cnim uidcntur tcmporalia 

Hh 




Ju>\t ] <\u<z autcm non uidcntur, cctcrna fimt . Ifci . 9 . Scitis.fi 
gratiam domirii noslri lefii Chrifli } quoniam proptcr uos cgcz 
nu* JhZus c\l } cum cffct diucs ; ut iUius inopia uos iiuitcs effes 

DeMtroru . & . Dcutcron . ^S" . Nom dccrunt paupcrcs in tcrra hahtatio 
nis lucetldcircoprcecipio tibi,ut aperias manumfratri tuo egt 

Rfgw» no & paupcrx , (jui tccum ucrfa tur in tcrra . *, JLcgum ♦ 2. . 

Dominus paupcrem fncit ir ditat : fcumi/ijf ir Jublcuat ♦ S/ 
Jc/tnf dc pulucre cgcnum ,irdc flcrcorc clcuat paupcrcm : ui 

Hicrcmias. jcicat cum principibus, Jolium gloricc teneat.Hicremix.<) 
Non glorictur fipicns in fapicntia fua f nec diues in diuity: 
Juis : fcd in hocglorictur cjuigloriatur fcire &r noffc mc , cjuu 

lfib. € EP f um Dominns , <[ui Jucio mijcricordiam lr iudicium*. lob. 

lo. muitias , auas impius deuorauit , euomet : lr de uentrc i 
lius extrahet eas Deus . \bi ♦ U . Ahus moritur robuflus di. 
ucs & foelix , uifccra cius plcna funt adipe f &r mcdullis offa 
iUius irrigantur. Alius ucrb monturinamaritudinc arixmcc jii<c 
abjqy>uUisopibus t&tamen Jimulin pulucrc dormient^ ucr 

Pauii, ms opcricnt cos . Damd Vfal.^. Quoniam non in jinem oblh 
uio crit paupcris t paticntia pauperum non pcribit in finem. 
Idem Vfal . $<> . b\e\\us cjl modicum iuflo % Jupcr dimtias pcc 
catvrum multas . Idem pjal . % . Kon ejl inopta timentwu. 
Dcum. Diuitcs cgucrun t &r cjurierunt , inqutrentcs autcm 
Vominwn non minuentur omni bono ♦ VJal ♦48'. Qui conftz 
iuntin uirtutc Juaxirin multitudine dmitiarum JuarumgU 
riantur . Relinquent alienis diuitias fuas+,1?- Jcpulchra co^ 
rum domus iUorum in cctcrnum. Vfal . 6* * Rapinas nohte 
concupijcere :£r diuiticc fi ajfluant } nohtc cor apponcrcAdcm 
Edcnt pauperes & faturJbuntur : & laudabunt do 
minumflui rcquirunt cum.uiucnt c*rda coruiA in jcculujcculu 



122 

Sal. Vrouer. xo. Sibjlantia diuitis urbs fortituitrits elustpauor s domm 
pauperis cgcflas ctus. Bcr?c dictto Dct diuitcs ficit: nccfcciabi 
tur cis affiiclio. \ bt. u .Now prodcrunt diulticein d\x ultwritst 
iuMttia autcmlibcrabtt a mortc. Quiccfidtt in diuitysfiis cor 
ruct : iuslt autem auafi uires folmm gcrmmabunt. ibt. if . Me ? 
hus cfl parum cum timore Domini ftkm thcfiuri magni Lr in 
fatiabtlcs. Omnes dics pauperts mah:Jccura mcns quafi mge co 
uiuium. lti.i4. ktiam pnxtmo fuo paufcr odiofus ejl y amici ua 
rb diuitum multu Qui calumritatur faupcrcm exfrobrat ficlo 
ri cius : honoratautcm cum , aui mifcrctur fauferis . \bi. *7. 
Qut dcfyiat faupercm cxprobat fidori ctus ; ir qui in ruina 
dtEriuslttatur, non erit imfunitus. ibi. iS* Cum objccrationi; 
bus loijuitur faufcr: tr diues ejjabitur rigide. Ifci.ip. viuitice 
addunt amicosplurimos,apaupcre autem ir U f quos habuit 9 
Jeparantur. ibi.iz. Mcltus efl nome bonu y ^ dtutttcc mu\tx y fu v 
fcrargcntumcnimiT-aurugratHi bona.viucs ct faufcrobuia 
uexut fibiiutriufji operatorefl vns. Dtues paupcribus \pcrat, 
ct g accipit mutuujcruus cfl ficnerdtis.Ecckfiajhss.Auarus 
rio iplebitur pecunia;et j amat diuttias y fruclu ndcapict cx eis . 
Ex hoc crgo uarittns } ubi multx funt cpcs: ct ad prodcfl fojfiffi 
rt- nfi auod cernit diuitias ocuhs fuis.lbi.y.Sapientta paUfcris 
cmteftncfl^a ucrbactus nosut auditnAbi^o.Pccurihvobcdmt 
omma. ^apieiixA. Votetcs potetia tormetn patietur : fortionbus 
aut Jiriior tnjlabtt cruciatio.Prou^cap.ij.Quidprodcflflultoka 
bcre dtuitias/um faptenfhi cmcrc no pofftt? Ecclcfiafltcs .No 
Ii anxius cfie t dtuitt)s.nthil.n.sut y ncc proderut tibt j die obdu; 
cliois et uinlci e/bt.io. ^ughriatur tfulfldtia.paupcrtnte ue 
rcatur. Ibi.^.Vih ne x multts fint actus tuv.ct fi diues fucns y no 
crts xmums a dcltcio.Bona ct mala uita 9 mors et paupertns a dco 



sutjlt.^. Bona ejl fuijlantia, cui non cjl pcccatu \n conjcicn 
tiaxl? nccjutjftmapaupertasin oreimpij. Ifci.i8 '< tAemento 
paupcrtatis in temporc abundantice } & neceffttatem paupcrtnt 
! tis in die diuitiarum. lb\. zc .Diuitibus ir paupcribus cor bot 
numt &in dmni tempore uultus eorum hilaris. ibi.zj.vropter 
idopiam multi dclujuerunt } ct(jui (jucerithcupktnri^auertit ocu 
lum suum. \bi&. Mulfi dati Junt in auri cafus, irfatta cfl 
in ftccie ipfius perditio corum . Bcatus diues y cjui inucntus efl 
finc macula t i^(jui pofl aurum non abyt y ncc fyerauit in pecu 
nia ly thcfiuns. Outs cf[ hic y et \audabimus cum tfccit cnim 
Augutt* nurabilia m uita fua . Aug. dc ucrbis Vomini. Hi funt paupc 
rcs ft>iritu,([u\ ([uando fhctunt a\\(juid boni Deum laudantfluan 
do ahcjwd mali } fe accufant . Tcccundus cfl agcr paupcrum f ci 
to redd\t donantibus Jruclum ♦ Via cocli cfl paupcr y pcrcjuam 
uenitur ad patrem ; inapc crogarc ,fi non uis crrarc ♦ Iti,Ser 
monc 12. Quid prodcjl arca pkna bonis^Jt manis fit confcicn 
tia? Quiti prodcjl ci (juod habct ,fi cum, (jui omnia dcd\t/ton 
habct i rtus efl paupcri uiderc ccdum Jlcllarum, cjuam diuiti fc 
ttum inauratum' Aurumamphus cruciat , apui cjucm \argius 
fucrit . Idcm fuper b\attb. Werx i\\ce diuitice funt f cjuas cum 
habucrmius perdcre non poffumus . Iw Scrm. 1$. Difftde cr 
gocjl ut non fit fupcrbus, cjui diucscfl,T6He fupcrbiam,diuiz 
tice non noccbunt. Htcron. Jupcrillud .Lucce ♦ Son potct 
jlts Dco fcruirc i? TSAamm. Qui dmitiarum fcruus e/?, cXtutc 
tias cujlodit ut fcruus i ([ut autcm fcruimtis difcufferit iugum y 
dflribuit cas ut dominus . \dcm \n cjuadam epift. Ob hoc ma 
x\me amanda efi paupcrms } cjuia a cju o a maris^ ojlcndit. (j\i\pz 

Sxnonhabct adulationem comitem ftbi parccntcm , fortunam 
lominis, ir non pcrfonam amantcm. Idem, Nor? cj\ \aus pof 



Uicrenym. 



X2J 

Qere diuitias } fedfro froximoeas contemncre ♦ Sufficit aus 
tcmnobis de frcefentibus huius fccuh angujlys cogitare . 
kmlrJeCaymlr McltjlotauyertyirM diues Am*r#M 

^udliaimp ccnfu • Quifl nori m fli?und<mfid diuifutruw uifa c/l 
hommisjed in uirtute & fidc ljl* diuitice fc ucrum Jwfterrt 
(hciuntji Jis in veum diues. licm Jufcr Bcati immaculat ♦ 
Ijlx diuiticeiniuflce dicuntw\ non cpiia aurum ir argcntum in . 
iuf\umfit,fed(\uia iniujlumcjl cas'futare cXmtias,(\uct non au 
fhrunt egcjlatem auaritice.idcm ie Offi.cceterumita inculue 
runt morcs hominum in adunatione diuitiarum, ut nemo nifi di 
ucs honorc futetur cXionusAdem inUexamcr. Audi\ omncs 
nafcimur & morimur nudi : nulla ergo diflinttio cjl intcr caz 
daucra mortuorum, nifi forte <[uia grauius fcetent corfora & 
uitum, difienm luxuria. Greg. in homil.fufer illud txyf , <jui ^egm^ 
feminat. Solce diuitice v.crce funt } cjuce nos diuitcs uirtutibus 
efficiunt.fi crgofratresdiuites ejfe cupitis, ucras diuitias ama 
te . Si culmen ueri honoris queiritis, cid coelcsle rcgnum tcndiz 
te : Sialoriam dignitntum ddigitis , m illa fufcrna angclorum 
curiaafcribifesiinatc.Tcrrc^e fulchntudo conjundihrjum 
celfitudo ccclejlis afcritur \ Idcm in hom- J Terrcna-fiASdStia 
ceternxf(dicitat\comfcxata 9 foniuse em 
foralis uita ctternce uitce comyaram , mors ejl fotius dicenda , 
\uam wtn . Idcm in ho. Bomo cjuidam crat diucs . Cum (\uoJt* 
dam paufcrcs aliftarcfrchenjibihafcrfctrarc conft>icitis,noli 
te dcfticcre. c\uia forhffe *<\uos fuferfums tenuijjime fraui 
Misinc\uinat y caminusfaufertntiseurat. \fidor.dc Sutfmcj ^ftioruh 
lonohbj.caf.tt. Scefe diuites in hacfillaci uim dum fefo* 
tentice oloria, uel rcrum abundantia gejliunt s ab his refcnte 
hora , c\ua ncjciunt imfrouifo exitu rafiuntur; dtc\i abforbcnte 



profunio cruci.inditttrnis gchcnnzmccndys dcpumntur.llt. 
cap.c^. Quomodocritdiucs^uictus^uem fuis ftimulis rcs ip 
fai nc carcant t fcmpcrfhciunt mrjuierum i Et idco clcgit cupidi 
ms in^uictum efic ir iimidum dimtcm , ([uam fccurum pauco 
fumptu contcntum cffc & paupoem . Quofdamfuperbos ixs 
uitcs copia rerum fn:it clatos • Non funt opcs m uitio f 
fed uoluntas ♦ Ham crimen m rchus non c(l , fcd>in 
ufuagentis. Bonis bcnc utmUur^idiuitysfibiconccJfism rc 
lusjalumribus pcrfruuntur . Eoms malc utuntur , <jui aut iu; 
Jlc protcmporafj lucro iudicant ; aut a\«\uid boni pro uana glo 
ria; appctitu fhciunt . bAalis malc utuntur , <jui noxias cogitaz 
tioncs opcribus prauis pcrficiunt . bAalis bcnc utuntur, \m U 
xunam carnis coniugali honcslate rcslringunt . Sicutcrgoma 
b bcneuti lonum cfi fic bono bene uti, mdius ejl. Et fiau bo 
no malluti malum cfljic malo male uti pcjfimum cfl. Ik c 4, 
Qrauitcr ergodelmquunt, <jui diuitys k Dco conccffis non rc 
lusfalutarilusjcdm ufibus fecui prauis uUmtur '. Nrfaunt 
tnimimpartirc paupenbu^lroppreffis fubucnirc dcfticiunU 
l/lundi lucra tanto maiora fupphaa dabunt in futurum,quan$ 
& ipf&mfiiora funt . Vatrimonium retcntum pcrit ,manct 
Autcm crogatum. Diu enim cum rcbus noflris durarcnon poft 
fumus ;quiaautnos illas moricndo dcfcrimus , aut illccnos uit 
ucntcs dcfhunt • Idcm. Valdc rarum ut .]ui diwtias poff$ 
icnt } ad rcquiem tcndant. 

Dc Muncribus* CapXXMI. 

(^^Vamgrauticrpcccetqmuncra fiuc dona in iudicanfo 
fufcipiut f ct (\uas poznas lucrc dcbcant } hi y ct g fimilitcr 
fcrfona s accipiunt, plurcs hic traduntur auUoritates, 




24 

Ominus dicit m Dcuteronom.cap. ic . Non DMfcronwi. 

accipic5 pcrfonam , wcc wuHew : qwa muncra 
cxcxcant oculos fapientum , mutant ucrba 
iuQorum . Ifci* *o. Dcus magnus & potcns tcr 
ribilis', perfonam non accipit ncc muncra ♦ 
Exodi.z$. Ncc accipies muncra t <[ux etiam cxcxcant prudcn Exodui . 
tcs ir fubucrtunt ucrba iujlorum. \ob.i f • Ignis dcuoralit ta i 0 \j m 
lcrnacula corum, ([ui muncra libcnter accipiunt. Hfaice.i.Om Esai*. 
ncs ddigunt muncra 9 fequuntur rctnbutioncs . Ibi . Quis 
poterit habitare cum igne dcuorantc : aut quis habitabit cx uo 
biscum ardoribus fcmpiternis ? . Qui ambulat in iuflitys ,dr 
h(\uitur ucritatcm ;<jui proijdt auaritiam cxcalumnia^r ex* 
cutit manus fuas ab omni muncrc . Vfal. JDauid . 14 ♦ Dowi* n^u 
nc <jui* habitabit in tabcrnaculotuo f autcjuis rccpxxcfcct in mon 
tc fanclo tuo ? qui iurat proximo fuo y ir non dccipit i Qui pc 
cunia fua nodcdit adufuract muncrafupcr innccente no act 
cepit. Salo .FrouMT. Conturbat domufuafifettatur auantia, Salomon* 
Qui aut odit muncra uiueUii.i7.Munerd3e finuimpius acz 
apit^ut pcrucrtatfcmitas iudicyAbiM. Munus abfconditu cx 
tinguitiras ; ct donu infinu indignatione maxima. lbi.zz.Vi 
Soria ct honore accprct^dat munera: animaaut aufcrt accipit 
cntiu. Bcclcfiaslic. z 9 • Domcc accipiut obfculatur manus ians 
tis; ir in promiffionibus humiliat uoce fua y ct in teporc reddit 
txonis poflulat tepus.lbi.4o % Omnc munus ct iniqtas delehtur, 
ct fides in fcculu slabit.lbiA*. Cudedcris % noimpropcresAbi* 
^z.Datu ucro ct acccptumomne dcfcribc , Vfci manus multce 
funt.claudc.ct qu<ecuq; tradcs munera } appede.Aug t Adultcra AK?U # # 
tur frcquetcr, quod no cx uolutatc datur. Quod.n.cx propria 
faratur uolutate f cu 01 matuntatc donatur, hiero.ad bAarccll, Hicro*. 



Dc Decunis , & primiriis. Cap.LXV. 

•>k1ii*ui>t% fu«" ivir- — i rt.fi » t r* tYrtfttlnVKlttit \ JiiHttH 

DEcima c/Z omnium honorum iufle (juafttorum pars tjco 
dchita QuAam fic diflmgunt primitias a decima , quod 
primitice fmt frugrum , a/ioruw ucro dccima,de nuilus 
uarix hic ponuntar audoritatcs. 



3 




Ominus dicit Exodi. zz. Decimas , lr primis txeiai. 
tias tuas non tardabis offcrrc i primogciutum 
filiorum tuorum dahis mihi . I bi.z$ . £r 54 . 
g Primifia*/ruerum fcrrx <ic/ere$ iw domum Do 

mini Dci tui. Lcuitic. 17. Omnes ierimit fer; uuitichuu 
rx.fxuc depomis arhorum^fiuc dcfirugibus dni funt. Numcri Numtri, 
if . Scparabitis primiim Dno de ahis ucflris . Sicuf dc arcis 
frxmitiasfeparcbiits y itact dc pulmeniis dahtis primitiua do 
rmno . Iii. iS. Omnia qux offertis cx dccimis ; &r in donaria 
Domini fcparabitis optima, hr elettarunt cuntta. Dcuter.z Z, Vcutcmuo • 
Vcmetis & offcretis holocausla l? uiclimat ucjlras, dccimas 
ir pmnitias manuum ueflrarum, & uota ahp donana primoz 
gcnita boumir ouium, et comcdctis in conflcUu Vomim Dci 
ueflri. Ezcchicl1s.4r. Cum cxpcritis tcrram diuidcrc foriio, BzcchicU 
fcparate primitias Dno. \bi. 44 . Et primiUua omnid primwc 
ratoi u et oia hbameta cx oibu$,ftx offcrunturfaccrdotu crut 
lAalach. 5. Infcrte omncm decimam in honcum mcum • ut fit Ut ^ iau 
cibus in domo mca f ir probatc me fupcr hoc dicit Dominus . 
Vaul ♦ kpofl. ad Hctr. 7. Dcfilijs Lcui Jaccrdotium accipicn 
tcs mandatum Jubcnt dccimas fumcre a populo fccundum le 
gcw,idejlafratnbus fuis.ldem.z. adCorinth. $ . Hildrem 
datorcm ddigit Dcus. Salom. prouer, 3. Honora vcum dc tua SAlomn; 

li 



Juhftantia y lr ic primitys ommum frugum tuarum ia paupe 
nbus $ h- implcluntur horrca tua faturitate % h* uino torculas 
ria redundabunt . Ecclefiajl\c . 7 . Hononfxca Jaccrdotes } & 
fro purga te cum brachys . va illis partcm ftcut mandatum ctt 
tibiprimitiarum ir purga.iqnis .. patum Wacbwum morunr; 
ir Jdcrifcium Janclifcatioms pffercs Domino , initia fancloz 
rum lr pauptri porngc manum tuam,ut pcrftciatur pr?pitiat 
g tio h- bcneiiclio tua. ibi. $r.Bonoan\moglonam redde Dco t 
&non minuas primitias manuum tuarum , h\ omni dato hilaz 
rejn Jic uuhnm.tuum : h in exultatione fanUifica dccimas tut 
Uk Daalttjjimo fecundum donatum ws ; ix inbono oculo 
ad inuentioncm fhcito manuum tuarum % (juoniam dominus rei 
Augufl. . tnbucns efl : & feptics mntum reidet tibi . Auvufl. de Dos 
Virina Chriflian . dr ponitur 1 * . <j . 1 . H<rc cf f Domim conz 
fuctuioiuflifjvna, ut fi tu iUi dccimam reuocaberis : liesliemo 
mbus , (jUif ef\ iccima pars angelorum , affociabcris . . Dabis, $ 
\n<\u\t , impio nnliti , ([uod non uis darc faccrdoiu Si dcctmam 
dcd eris , non fclum abundanttamfruclum recipics , fcd etiam 
fanttatcm animx h corporis confcqucris , (pu\a iccimas dont 
do $ ijr terrcna ir ccclcslta poffts praimiapromozreri . Vnde 
qui dcc\mas dare nolunt r res alicna: inuadunt : ir Dominus 
qui dignatus efl totum donarc , dccimas a nobis d\gnatus cfl re 
cipere 9 non Jibi 9 Jcd nolisjine dubio profuturas. Si tardius da 
re peccatum cfl , (juariti peius cnt non dedijfc ? . Dc m\l\tia. 7 
de ncgocio , de arti ficio redie dccimas . Bcncjaccrc Dcus paz 
ratus efl , fcd hommum malitia prohtbctur . Dccimxemm ex 
dchto re(pjt\rutur t et (pui eas dare twlucrit , rcs ahcnas inuafit « 
kt (jua>:h paupcrcs inlocU fuisubiipje hahtat , illo dcctmas 
non dante Jamc mortuijunt , tantorum homicidtorum rcm 



ztC 

nn(e cetcrnl iuJkisl) ibunat afpdreht , <jw rcm a Dco pauperi 
hus ddccratam fuis vfibus rcfruauit . Quicrjo fibi aut pra* 
mium cowpararc. aut pcccatorum dcfiderat mdulpcntiam proi 
mcrcri , rcddat dccimas , Cr de noucm partibus sludcat clcci 
mojynam darc paupcribus . hlieron .futocr Malach. &r poni H,fron * 71 
tnr .it.q . i ;&iuindp fimcs ir pcrtwrw firum omnium 
Sgcflas oppnimt mundum , (ciamus hx cx ira Dci dcfccndcz 
rc f qui fe in paupcribus } fi non aecipit clccmofynamjiauda 
n loijmtur, ut juas po(?c(jioncs poljimus dccimas l?- pnmitias 
i/ilerpretari. Ambrof.in fcrm.4o. Qukumji rccconouc Ambrofim 
rit infCjCfuodf dchtermm dcdcritdccimas fua: , modb emcn 
ict } <puad minusfccit . quid efl fidchter darc dei tmas \ mfi 
ut pcius.nccminus alnin dffctat orano out dc uinu fruclibus af 
horum atq- pccorihus \ aut dc horto , aut dc nagotio ■ aul dc ip\ 
fauenationc fua. Grcgo.in Regillro. Vrcsbytcr fi pcr pe ? rc £ or iiu 
cuniam ccdcfiam obtinucrit, non foliim ccclcfia priuciur, fc$ 
etiam faccrdotij honorc fitolictur . Qtiia altarc £r dccimf< cjl 
fyiritum fanclum cmcrcud ucndcre, (ymimiacamkvrcfimmd . 
hts fdcltum {(rnorat ♦« Baftl. Ex nouem partibus fiuittpM exenv^ ^ 
ftoratumahh uicluetueflitu fupcrfikcrityo in luM<rid } ncriY?' 
li*crtifc4ulircfcructur,sed in thefauris coclefhbus pcf-elecmoj 
fym rcponatur.Quicfjuidcniyn Dcus nobis dedert dus^ orus^ 
cfi f non nobis fycciahtcr dcdtt Jed pcr nos alijs crogahdwrt 
tymfmxfih . • .. ° i ' .i.Vi 

De SapicntKi. Cap. IXVf. 
>St autc fapicntia multaru lr mirabdiu rcrum ficntia.. 
,VcI fapientia, qua formahtcr fapientes fumus t csl <pte& 
dam participatio diuwce fapicntix rjuam a Dco poitularc- 
iebcmus , Sapkntiam autcm huius mundi flultam fccit Vcus . • 
^ Ii ij , 



\ 




Vt hanc ergo , cfucc tcrrcna & flultitia cjl 9 fugiamus s ihm 
ucro ^qucc dc furfumefl, qu.c pudica e(l • pacifoca, modcs 
fla, irc ♦ d???pfccX2??iur, afwnrtWer in /;oc cap , cifantar 
duciforirdfej. 



Ucohts. 



Taulus, 




Ominus dicitinEuangcliobAatth. 10. Ejlott 
prudcntcs ficutfcrpentes y b- fimpliccs ficut 
columhcc ♦ Ihi. luflificata cfl fapicntia a fi 
\v\s fws. I uc<r. x<? # Eilij huius fcculi prudcnz 
tiores filvs lucis in generationc fua funt. \hi ♦ 
l\. Ego daho uohis os & fapicntiam, cuinon potcrunt rcfijlcz 
xe h- contradiccrc omnes aducrfarij ucflri „ Xacoh .1 ♦ Si <jai* 
ucflrumindigct fapientia, poslulct a Deo, <jui daf omnihus af 
flucntcr, ir non impropcrat , ir dahitur eiJVoflukt autcm in 
f\dc nihdhccfitans . li?i.$. Non cf/i/Za fapicntia dcfcendcns c\ 
patrc luminum t fcd tcrrcna . Qux autcm dc furfum ejl,de 
fapicntia , primlim quidem pudica cfl, de indc pacifica t modez 
Jla .fuadihihs, honis confenticns \ plcna mifcricordia krfruz 
ttihus honis iudicans fincfimulationc.i. Pefri.i . Wos autcm 
curam omncm fuhinfcrcntcs mxniflratc in fidc uellra uirtutc y 
in uirtute autcm Jcxcntiam , in fcicntiaahflincntiam , in ahjlis 
ncntia patientiam f in paticntia,p ictatcm y in pictatc amoremfra 
tcrnitatxs, in amorc autemfraternitatis charitatcm. x. Ii?i . 4. 
Eflotc prudentcs ct uigilatc in orationihus.Vauh ad Rom. 12. 
Nfllirc flus fapcrc^ucimopcrtct fapcrexfcd fapcre ad foz 
Incnttm. Idipfiim muiccm fcnticntcs. Konalta Japientcs 
fcdhwmhhus conJcntkntcs.Nohte efsc prudcntes apud uos 
rnct ipjis,nulli malum pro malo rcddcntcs . x . ad Corinfb . x 
Non nc Uultamfccit Deus fapxcntiam huius mundi f Nflm 



<]uid in Dei y^fienfid non cognouif munius per fapicntiam 
T)cum, p!acuif Deo per flultitiam przikationis faluos faccrc 
creicntcs . Ifci. 5 . Si <juii uidefur irjfer uos fapiens effe in hoc 
fcculo ,jlultus fiat ut fit fapicns ♦ Sapientia cnim buius munii 
Jlultitia efl apui Dcum. Uem ai Roman. Sapicntia carnis 
inimicaeJlDco. Qui crgo fecunium carncm funt y <[u<z carms 
funtfapiunt;<[ui ucrofccunium ftirimm, qu& funt ftintus 
Jcntiunt . Nam pruicntia carnis mors efl : pruicntia autcm 
fpiritus \ uirn ir pax . Ai Coloffen. 4. ln fqpicnUa ambula 
te ai cos, <[uiforis funt J tempus rciimcntcs . Sermo ucficr 
fcmper in gratia Jalc fit coniitus ,ut fctatis juomoio oporte* 
at uos unicuiij; refbonicrc . Iofc.n. In anti<[uis efl fapentia , Io & 
ir in muho tcmport pruicntia . ihi. 2.8, Sapicntia uerb uh in . 
uenitur, ir <\uis cM. locus inteUigcntice i Nejfcif homo pret\um 
e\us,nec\nucniturin terra fuauitcr uiuentium .Ahyffus iicit 
non cjl in me, ir mare lonuitur non cjl mecum. ihi. \z. Spera 
ham cnim <\uoi cctas proX\x\or\oa\ucrctur,l?- annorum multitu 
do ioceretfapientiam , fci ut uiico ftiritus cfl in hominihus , 
ir \nf\)irat\o omnipotcntis iat intelhgcntiam. Non long<eui fa 
picnfcj, ncc fenes intclligunt iuiicium* \hi. Z$ . Nun<jui i pcr 
fapkntiamtuam plumcfcit accipitcr y expaniem alas fuas ai 
auflrum? Nun<fui i elcualitur aquila isr in ariuis fonct niium 
fuum ? Inpetris maict , in pnrrupfw filicihus commoratur f atq> 
iniacccjfis rupihus.yaix.z^.Vcnhit fapientiaafapientihu?, m\*1 
tius ; ir intcUettus prudcntiueius ahfconictur . Ihi. &.Diui? 
ti<e falutisfapietiaet fc\etia:Umor m\ \pfc cfl thcfaurus cius . 
Hicrew. <>. Non glorictur fapiens in fapientia fua, nec fortis Uicrcmiiu , 
infortituiine fua , nec iiucs in iiuitijs fuis ; fei in hocgloricz 
turfiigloriatur fcircir noffe me } qu\aego fum iominus^ 



qulfacio mifcrkorSiam Iriujlitiamin terra . Bdrucfc; } ; Dr, 
^cc uti fit prudentia, ulifit uirtus , uli fit intcllcclus^ut fciz\ 
as fimul ubi fit longitumitas mtcc ir uicius :. ubi fit lumcn octft 
lorum £7* pax ♦ Quis inuenict loeumetus f quis intramt 
inthcfaurosc\us ? .Danicl.z . Sapicntta h- fortitudo Dci 
fitnt 9 iyipfc mutat tcmpora ct xtatcs. 1 'ransjertrcgna atq^ 
cpnflituit : dat fapientiam fapicntibus, & Jcicntiam mtclligcn 
tibus difciphnam . Vjal . 48 . Os mcum haualur fapicntiam 7 
ip- mcditatio cordismci prudcntiam .Idcm Vsal. no; \>iUium 
fapieniicc timor Domini, Uudlcclus bonus omnibusfactcnithus 
cum • Salom . Vrouer. K Vrincipium fapieniue umor Domini, 
^ Sapicntiam atq, doclrtnam ftidtidefytaunt . Ibi.i .Audtat fa . 
pcntiam auns tua inchna :or tuum ad cognofccndeonpni 
dcntiam. Si fapientiam inuocaueris iy inchnaucns cortnwti] 
prudcniut : Si autfteris cam (\uafi pccumam f iy fxcut thcfau 
ros cffoderis illam : tunc mtclhges iimorem Dmmni , dr fcien 
tiam Dci inucnics . Quia Dominus dat fipienliam : & ex 
ore eius prudcntia i? Jcicutia . Si intraucm fmcnita cor tuf 
um fcicnita animce tux [lacuerU , confthum ajhdiet te 
& prudeniia feruabit tc ; ut cruaris a uia mala l~>- ab homii* 
nc t (\ui pcrucrfa lotjuUur .Ibi .1. Bfatus homo , qui mucmt 
fapicnitam ; & <jui ajfluit prudcntia. Mchr cfl acquifitio cius , 
negociationc auri i? argcnti , primi i? punffimi fruclus cius. 
Prttioftor cjlcunftis.opibus Japicntia t cromnia , qujc dcfidc .' 
rantur, huic non ualcnt comparari. Longjtudo dicrum m dcxtt a 
ra cius ; te* in finiflra ilhus diuiiise (srgloria . lbi. 4. Pojjide 
fapicntiam % poffide prudcnUam . Nc dimiitas cam , cuflo : 
diet te : dilige eam , isr confcYuaht tc. hnipe i ] lam t ijr exal 
tabit tz: &r gloriftcabcris ab ca, cum camfueris amplcxatus. - 



128 

'Dabit capiti tuo augmenta gratiarum, &r corona indyta proz 
tcgct tc . \bi .7 . Dic fapientix ,foror mca cs , ir prujcns 
ftam uacfl amicdm tuam . Iti . 3 . Melior cfl fapientia cuntli* 
Qpibus pretiofiffimis : isr omnc dcfidcrabilc ci non potejlcomz . 
parari.\bi . *o . Vilius fapxcns lceiificat fatrcm j, filius uero 
Jlultus mcxflitia cjl matris . In labvs fapienUs inucnitur fipieri* 
tia ; uiraa in dorfe eius 9 <jui inkgct cordc . Sapientes abfcon- 
dunt fcicniiam , os autcm Jli&ti conffimi proximumefl: ibi . 

♦ Qui cum fapicntibus graditur ,fapicns crit : amicus fluV 
turum fimilis efliactur . ]h**4. Sapcns timct y ir dedinaV 
amalo : slultus tranfHit & confidit . Corona fapicntum diul 
ticecorum imprudcntia flultvrum futuims . in cordeprui 
dcntisrccjuiclcit fapicntia 9 & in doclos ([uofty ucnict . Ifci. 
*sAabh Japientum diffcmmabunt fcientiam ; corjlultvrum dif 
fimile cnt . \bi . *6 . Pojfidc fapientom ,cjuia auro mclioreff; 
ir-acijmrc prudcntiam } c\uia pretioftor eff argcnto.Qui fctpies 
cfl cordc } appc\labitur prudcns: ijr <jui dulas clocjuio maiora re 
periet.CorJcipicntis crudictos cius ; &r labys iffitis addetgra 
tia. [bi.^J. \n fkcie prudcntis lucct (apicntia; oculijlultorum in 
fimbus tcrrce. Ifci.20. Bonu cfl auru &r multitudo gemaru } uas 
aute prctiofum labiafepientum. \bi. 24. Vir fapicns } u\r fortis: 
£r uir doftus roluflus ct ualidus cfl.fbi.i^.Studce fapietice fili 
fm\ct\cetifica cor mcujxtpoffs exprobatircfyodcrc jermoncm. 
Jj.cclcfidflcs.l.]n multn fapietia multa cfl indgnatio: ct <j addit 
fcicntia t aidit ct laborc. bi.7-Scq; plus fapias^ ncccjfi cfl y ne 
fbrte obflupcfcas.Sapietia cofirtauit fapicntc fupcr decc prmch 
fes cmimtisAbi. $.Vcrla lapicntiu audxutur m ftletio plufcjuhin 
clamor principis intcr flultos. bAc\\orcflfep\cnth\.cf> arma bck 
ka\ Ir <jui jn uno pcccaucrit^multa lona pcrdet.SapicntiG*; 



Iw maliuohmanimam non introiht fapientia : ncc habitalit in 
corpore Jubdito pcccatis ♦ Ifei. Sapicntiam lr difciplinam <|ui 
*fycit t infoclix efl y &r uacua cfl ffeuhrum : i? laborcs fine 
fruBu , lr inbabitabiha opcraeorum. Ifci.6. Mchor cfi fapicn 
tia,([uhm uires : ir uir prudcns .([uamfortis.Qlara cfl t ct nun 
quam marcefcit fapicntia , &r fkcxle uideturab hisJm ddigunt 
eam t ir inucmtur ab his t qui auxrunt iUam.lbi. 8. Et fiduit 
tit appetunturin uita, ([uidfapkaualocufictius, <[ucc opcratur 
omnia- Ecclefiaflic. %, Omnis fipicntia a Donvno Dcoefl 9 ir 
cumiUo fu\t fcmpcY,tr efl antc ccuum.Yons fapicnti.e ucrbum 
Dci in excelfis : l? ingrcjfus illius mayidata xttrna , ulctlio 
'Dcihonorabilisfapicntia. Plenitudo enim fapicnlix timcre 
Deum efl « In thefiurisfapienticeinteUettus & fcientix rclxz 
giofitas ♦ Execratio autcm peccatoribus fipicntia ♦ Ifci . 
J. Cor fapientis intcUigitur in fapicntia: lr auris bona 
audict cum omni concupifcentia fapientiam ♦ Sapicns eosh- 
intcUigibde abflinebit fc a pcccatis; ir in opcribus iujlitix fuc 
ceflus habcbit. Iti.4» Sapicntia filys fois uitam inft\rat,& fu 
fcipit cxquirentcs fe . Qui fapicntiam dihgit t dihgii uitam;ir 
4m uigdaucrit ai illam complccietur placorcm cms . I» hngua 
fipientiadigncfcitur.ir fenfus ir fcicntia ir doUrina in ucr 
bo fenfati. lbis.Aftcra cjl nimium fapientia in do3is homini 
lus , ir non pcrmancbit in illa excors . TDccor uitce cfl in fa; 
pientia t isr uinculaillvus falutaria. S* inchnaucris aurcm t?iS, 
excipics doclrinam: ir fi ddcxcris audirc } fapicns cris. Iti.n* 
Sapientia humihati cxaltabit caput iUius ; ir m mcdio magim 
tvrum confedcre illum fticict. Ii'i. 14. Rcatus uir,<[u\ in fapien 
tiajua mcditabitur^ ir in fenfu fuocogitabit arcunfycUionem 
vei. Ibi* 2o.Sapiens in uerlns producct fe ipfum;& homo pru 

dcns 



n 9 

iens ptacelit magnatli. Sapientia abfconfa thcfaurus ms 
uifiis :<{u<euuhms.inutrifty r Mclior efl <jui ccclat infipicntiam 
fuam • cjmm homo^ui abfcondit- japicntiam JiiamAbi . 27. 
Homojcnfatus infipicntia manct ficut fil.nam Jlultus ficutht 
namumtur.lbi 27. Vir fipicns imficbitur bcncdiclwnibus;ct 
uidcntes illum laudabunt . Scipicns m populo hccreiimlit hono 
rem, ir nomcn illms crit uiucns in zternum. ibi. ^.Sapientia 
fcribe in tcmporc uacuimtis ; &r <pu\ minoratur attu percipict 
cam.lblAo. Vinumir muficahtificant corfr fupcrutra^ 
d:kc~liofipicntia?.[bi. zt. Ornamcntum aureum prudcnti doz 
ttrina, ir <luafibrach\alc in brachio dcxtro. £ ugufl. dc hbcro Awju/?» 
arbitrio. Non aham putes cjfefipicntiam n fi uenmtem } in qua 
tcnctur lr cernitur fummum bonum. nullo loco cfl , nufiuam 
dccjl Jiris admonet } intusdocct, dcmcntes in fc omncs in mes 
hus commumt, a nulloin dcterius commumtur. nullus de illa ius 
dicat, nullus fmc illa bene iudicat. Idemjupcr pfaljo.Uaic ett 
tom fcientia magna bom\nis,fcirc <[uod\pfc mhil cjl pcr fc.ir 
quoniam ([uicauid cjl,cx Dco cfl, & propter Dcum cfl. ldcm. 
Sapicntcs ut tlcllce fulgcbunt : i? <jui ahos erudirc foterit } m 
teterna rcfulgcht clanmtc. Nutri animam tuam lccliombus diui 
nis : parabunt cnim tih mcnfim fliritualcm. Sapicntcs mundi 
tdco fcnpwasficrasdcfbiciunt } auia cas non cx maiejlate fcn 
fuum,Jcd cx ucrborum iudicant utihmte. \dcm dc Ciuit . Dcu 
Qui ftncfiluatorcfalutem uulthabcrc, & fmc uera fi 
pkntia itflimat fc prudcntem ficn pofjc,non finus Jcd cco^cr , 
non prudcns fcd slultus, in <cgritudinc ajfidua laboraht } & in 
ciuimtc noxiajlultuslr dcmcns pcrmancht. Uicron . contra mmymu 
louinianum. Sap\cns nun<juam folus cjfc potefl . Habct fecum ! 
ocs <ju\ funt et Jiicrunt boni^et ari\mumhbcrum f & <iuodcun<n 

KK 




uu\t ■■ tranfcrt . & ([uoi corpore non potcfl , cogitationc com. 
flcftitur ; hr uli hommum inopia ficrit , lofixtur cum Dco . 
Idem fipcr iUud Vroucr .4. Sam & cgo filius fui patris 
mitcncl. Sihil magxs ad ficm percipiendcc sapicnticc mcn 
tcs erigit , ([uam ([uum cos , <juos in fipicntia clarcfccre miz 
ramur, aliauando paruulos £r indoftos fiiijfe mcminimus . 
Ambofm . Amfcro/. in cpijl . ad Conslan . epiU . $? . Sapienfimfcil 
nlicnum ,ni/i<}uo^ uirfwri mcongruum . ([uocunfy accejfcrit J 
Jtid om«id , fofus ci mmirJus poffcjfw cft : ([uoniam totv eo (fuaf 
ftfuoutitur. Vbicunqi accejfcrit fapiens J u%; ciuis c/f , 
ufo/, yu,i infclizgitwr . nufiuam fe pcregrinum , nufiuam fafc 

Cr mfr . iu ^ cat • Grc £ or ' ln mor ' *"* • A ^ Mer ^ ^ 

pienfmm peruemre non pojfunt , <jui filfifix fapicntuc fic 

ducia dcdpiuntur . idem inmoral . Vcrafcientia afficit 9 

non extoUit , nec fuperbientcs ([uos implcucrit Jedlamentnnz 

tzsfacit.([ua([uifiuecnmrcpletus fucrit ,priori loco fe sci* 

re adpetit, & iam fui confciusmnto pcr iUam robuftiusfipit 9 

quantb fe infirmum in illa uerius recognofcit. \dcm . Sapientia 

ueraeft timere Dtu ,abnegarc fe ^fimamalo.Vrimafapicn 

tia eti uitare malum. Secunda facere honum . Quis([uis ergo 

uult audxta mtcUigere y fiftinct ea , ([ux iam potuit intcUigcrc \ 

opere adimplere % Scirc autcm Bcum approhare eft ; ncfcire 

ucro rcprohare . Idcm hb . 10. moral . cxponens illud Ioi.i 2> 

Tlcridetur iufti fimplicitasAufwrumfapicntia eftjnl per often 

tationcm fingere Jcd Jcnfim ucrbis apcrire : ucra ut fint dit 

\xgcrc falfa dcwmrc, hona gratis exhhere , malahbcntius to 

lerarc , ([uamficcrc, nullam iniuricc ultionem ([ucerere, pro ue 

ritate contumcham lucrum putare . Sed tac iuitorumfimplicit 

tas dcridctur ; ([uia& a mundi Japicntihus puritas uirtutisfa* 



tutms crcittur. \ftdor. c\c Summo Uno hb. 2. cap. t.Omnis ([u\ Ifidom. 
jecundum Dcumjapicns cft , bcatus cft . Bcaa uita cognttio 
diuirittatis cft . Cognitio dtutmtatis uirtus b*ni opcris cjt.Vir 
ius boni operis frutlus cetcmitatts eft. Xullus autcm magisji 
ficns , (\uam ([ucm docucrit dcus . Excclfa cft rcbus ommbus 
(apientia : ncc cfcpotcjt uWatuJtttk ftne prudcntia . Quijet 
tundumfhulutkjipicns cft 9 fccundum Deumftultuseft.Vris 
mum faptcnttce ftudtum cft qutrerc Deum ; dc indc honcjia; 
temuitce cum innoccntice opere . Nuttus fapicntiam Dci plcnc 
recipitfiifi (pit Je ab omni abjlraherc atltonum cura contendtt. 
Tunc autcmDeumrccle cognofcimus , quando cum pcrfzclc 
fcire non dcncgamus . Sulius autcm in culpa maior cjl y cjuam 
(jui Dcum ncfnt . Ea tamcn , cpuce fupra homirits intclligentiam 
Junt \ frutandanon funt . Ornnx japicntia cx Jckntia ; ir 
optnationc confijltt : mchor ejl autcm exfcicntiaucnicns^uam 
ex opinationc jententta . Nam illa ucracfl ; ijla dubia . Simt 
flicttatemcumignoranti&jlultitiam uocamus ; Simpltcitatcm 
ucro cum prudcntiafapicntiam. Vtde cjl multa fcirc^ir bcz 
ncuiucrc . Quod fi utrunq; non udemus ; mchus cjl , ut hcnc 
uiucndi slucltumcpiammultaficndi jccjuamur . Soncnim pcr 
tind ad beatttudtncm confccjucndam jacntia rcrum ; fcd lcaz 
ie utucrc . Multt enim funt , qui Dcum pcr fcicnttam no$ 
ucrunt, pi tamcn pcr atlione non funt uencrati : ir idco cun 
jciantcrdiutnoiudicio punicndi fiat. Idon.Sihd fapicyitia v:c 
lius , mhil prudcntia dulctus, nthil fcicnUa fuauius . Sapcntia 
Sndo largiorft 9 rctincndo minoratur. I argtcndo redundan 
tiorft fcicntta t & dum conftrtur fw abundat . Cypnan. Cy[ runuu 
Quts critmfapicns cffc potcjf , cjui nec Japicntiam ncc paticnz 
tiamDci habct ? . Sapicns ille cfl (jui mitis cfl } lr humtlis, 

' KK tj 



DeStultfea. Cap. LXVU 



M<ttW . 
Tauliu 



B «/iTttil. 



lob. 




STutaa eff iw ^ncfo per i^norantidm re£?i dr toni crratiol 
Stultitia impomt hcbctuiinem fenfiis (jpritucks : fatuitas 
autem tvtalem priuationcm cius. iico prima contrarie opponitur 
fepicnticc , &r fccunia ucro friuatiue ♦ Dc Sfutaa ergo ips 
fey <[uam omnino fugcrclruimre iebcmus 9 p\ures in hoc cap. 
cimntur auclorimcs \ irctiam icilUs , qu& cum munii Jlulta 
cjfcnt , clcgit Dominus.prima ai Cormth.primo. . 

Ominus iicitin Euangdio bAatth. f. Oirinfr, 
tjui auiitucrba ir nonfecit ea y fimilis ejl ui* 
ro Jlulto. i» PjuI. ai Corinih.i . Qwe flulta 
funt munji ekgit Dcus,ut confiinicrct Japit 
cntcs. Ibi. Qiicunqi uiietur fepicns cjfc in 
ycfccu\o,slu\msfiat 9 utfitfepicns.Sapicnti^ 
& slultitia cfl apui Dcum.z. Ai Carinth. «. Suftinctis libcn 
ttr hr infipicntcs y cum fitis ipfi fapientcs. Ai Ephcf.r. Viict 
te (juomoio caute ambuletisnon f{uaftinfipicntcs feiut fepicn 
tts rciimentcs tcmpus, (\uoniam iics mali funt. Vroptcrca noli 
tc ficri impruientes t fci inte]ligcntcs([ux fit uolunms Dci . 
Efaiccjz. Non uocabitur ultra is , <p infipicns cjl princepsX 
nq; frauiulcntus appcllabitur maior . Stultus enim fetiia \o([uc 
tur ; Ir cor cius facict iniaumtcm ; ut pcrficiat fimulationem , 
lomatur ai Dominum frauiulentcr , ir uacuam facict ani 
mam cjurientis, ir potum fiticnti wferct. lob. f ♦ Virum flul 
tum intcrficit iracuniia ; l? paruulum occiiit inuiiia. JLgo w 
ii slidtum firma raiice 7 <£r malciixi pulchrituimi ciusflaUm. 
longc fid ficut jily eius a faktc & contcrctur in pom , br 



B. 



3* 

non crit <ju\ cripiat eum. Dauii Ffil. 48,cum uiieritis fipicn D *"'4 
tesmorientcsffimulinfipicns&flultus pcribunt,& relins 
ijuent dicriis iiuitiasfuas.pfal «;i ♦ Vir infipicns non cognoz 
fcct % ir flultus non intclligct. \bi*<>l.lntcUigitc infipkntes in • 
populo, ir Jlulti ah(juanio fipite. Salom.vroucrj. Stulti ca , s j ■ 
(juae fibi funt noxia cupient t lfr impruicntcs oiibunt fcientia* 
Ifci.J. Gloriam fupicns poffiicbitfiuUorum cxultatio ignomis 
nio.lbi.*o.¥ilius fapicns htificatpatrcm f filius ucroflultus moz 
flitia efl matris.Sapicntes abfconiunt fcientiam, osautemflul 
ti cqnjufioni proximum cfl. Stultus cceiitur labys.lbi. Qui 
flultus efl f Seruict fapienti. lbiM. Uomoucrfutus ccclat fcicn 
ti<\m y ir cor infipicntium prouocabit flultitiam. IiijJ. Kfiul 
tus omnia agit cum confilio^ui autcm fituus efl, apcrit flultis 
tiam fuam. Ibi. H* Corfipicntis tjuccret ioflrinam^h- os flul 
torMmpafcitur impcritia.StultiUagauiium flulto,&- uirpru 
iens iirigit grejfusfuos.lbi. x7 • Non iccent fluUumuerba 
compofita ; nccprinapem labium menticns. Expeiit magis ur 
fce occurrere raptis fieiibus, (juhm fituo confiicnti fibi in flub 
titia fua. Qfii proiefi flultohabcrc iiuitias , ciim fapicntiam 
cmerc non pofftt i Stultus homo plauiet manibus cum ftoponz 
icrit pro amko fuo. Stultus fi tacuerit fapiens rcputabitur. 
Ifci.i^. Stultitia rominis fupplatat grcffus eius , et contra Dcu 
feruet animo, Ibi. tf * Nc refjmicas flulto iuxta fiultitia fua, 
ne fibi fipicns ejfc uiieatur.sicut fruflra habctclauius tibias 
fulchras,fic inieccns in ore flultorum parabola. Sicutqui mitf 
tit lapiicm in aceruum mcrcury, ita <jui tribuit infipicnti honoz 
trem . Ecclcfiaflcs.i.Stultvrum infintus cflnumerusAbi. I, 
Stultus in tcnclris ambulat .\bi. 4 . Stultus complicat manus 
fuas in u\a t Lr comciit carnes iiccnsMchor cfl pugillus cum 



f e<Juic, ,juSm f\enn utra^ wmus cum Ulore Ir afflicliont aril 
tni . Ibi. *o. Stultus ambulans , cum ip/e infipicns fit , omnei 
/folntf ceflimat . Vcvfra ^Hs fapicntis gratia ; £r /akid w/ipi * 
enm pntcipifrtfcunf eum . Inifium ucrhorum ews flultitia, &r 
nouifjtmum oris illius error pcffxmus . kcdcfiajlici . i r . Ho* 
rwmci flulti non apprchendent fapientiam ; ir bomines fenfa 
ti obutal unt il/i.HominesyMfi non wdcbunt cam ; longe enim 
abesl a fupcrb.a Ir dolo . \b\ . lo . Vatus infiptentis non ertt 
utihs ttbi fdcifii cnim iUius fcptemphces funt . Extgua dabit 
iy nwlta impropcrabit . Apcrtio oriscius injlammatio cfl . 
fatuo non ent amicus , ir non eritgratia in bonis iUius . Qui^ 
cnim cdunl vancm fotui falfx hngux fiint . Ex orc fatui rc t 
probabttur parabola ; non cnim dtcit cam tn tcmporc fuo . Ibu 
2-i. Corfotm quafi uas confacfum } & omncm fapicnitam non 
tcncbtt.Na>ra f iofitut (juafi farcina m uta. Compedcsin pe*fi 
lus flulto doclnna;^ (\uafi uincula manuu fupcr manu dcxtc 
ram.Fatuu; in rifucxaltat uoccmfuam; uxr autcm fdptcns ulx 
taate ndcbit. Labta imprudcnttum slulta narrabunt ; uerbaau 
tcm prudcnttumfiatcra ponderabuntur.lbt.iz. Qui docetfos 
tuum quaft ml conohttnat tcflam . Cu dormicntc hfuiturqui 
tnarrat flulto faptentiam. i um flulw ne multum loquarts, isr 
cuminfenfato n: abieris..\rcnam y Jalem t i? maffam ferrifoci 
hus cfl {hrre,<\uam homincm imprudentcm i fotuum ) i'r impiu. 
lbi.i7. J Stultu<ficut lunamutatur.In medto infcnfatorum fir 
ua ucrbum tcmpori :m mcdto autcmcogitantium affiduus cflo. 
lbh$$ Prxcordta fatui (\uafx rotacarrx^r quafi axts ucrfatihs 
cogitatus flultu Ifci.4i.Me/i0r efl homo, qui abfcondit slultttii 
Augu/F. fuamfluam (jui abfcondtt fopientiam fuam. Augujl. dc Vera 
rehgionc. Qui fc dihgit slultum, non proficict ad fapentiam. 



iJemmlib. dcKaturalrgrafi*. Nom tibi deputabitur ai 
culpam , auod inuitus ignoras . Idemin hb . ([ucfl ♦ ponn 
fur* $7. cdp.ulf ♦ Non omnis ignorans immunis cfl a pocna. lllc 
tnim ignorans potefl excufari apxna , aui ([uod difceret,non 
inucnit . llhs autcm ignofci non potcrit } ([ui a ([uo iifcerent , 
habcntes opcram non dcdcrunt. Hicron . Stultiloquium homi uieronyrmu 
ncm ir infipicntcm non iccct cf?c Chriflianum. Dccct cnim 
fcrmoncmeius falc cfjc conditum , utgratiam ad audicntes ha 
beat . Qutcmudenim amcnsh([uitur y uocifcratio ir clamor 
cft appcllandum. AmbrofKcfcindenda infipxenti potcflas cfl, Amfcrc/wi l 
non adijckndalibcrtas . bfipicntis in libcrtnte ruina uchemen 
tiorcfl. Gugor. inmor. Stulti tantb intcnfius dc alicno iu Gregorm 
dicant f <[uantb fuaprofund.ms ignorant ♦ Tantolp ([uisfyintus 
*mp\iusflu\tiorfib } ([uantb conatur extcrius fapicm uideri . 
Idcm . Sicut nccauris cfcas 9 nccguttur hcrbas cognofcit ; ita 
ncc flultus ([uisq; Jcntcntias fapicntia: intcUigit. Yatuum uirum 
cum fapicntc in prccdkatione nc focies , ne firte is , ([ui rcm 
implcre non ualct , iKis , qui preuakt, obfislat. UilariusStultus Hikriiu. 
iuxta infirmitatcs fua% feniit f ir iuxta imbcciUitatem natu', 
raz fux fapxi,. \fidor . Kihilflultitiapcius , nihil efl mfipicn 
tia dctcrius , nihil ignauia turpius. Ignorantia cfl uitiorum nu 
tnx . Ignorantia cnimquid fit'culpx dignum non fcntit. 
Infipicns affxdue pcccat ♦ IndoUus cnimfanlc dccipitur i ir j 
in uitium dilabituu 

Dc Mcdfcis ♦ Cap ♦ LXVIIL 



N hoc cap. citantur auUoritates de bAcdicis^uibus no egent 
ualcntcSjfed male fc habcntes y lr dccoru dijciplina cor 
foralifi (^mtuali^ufitationc^r modogcrcndi 6r$ 



i 



lucas, 
iilomon» 




Ominus d\c\t m TLuangeho Matth. <j. & Lu 
caiS. Non ejlopus ualcntibus mcd\co;Jcdma 
\ehabent\bus. Idcm Matth. capso. \nftrmos 
curatc. Salom. hcclcfiafltC. 7. Non dcfis ploz 
rantx bus in comolathne , nectepigcat uifimt 
re xnfirmos. ex h\s enim in dilettioncfirmabcris. ibi. *o Lant 
guor prolixior grauat mcdicum, Rrcucm autem languore pnc 
cidit medicus. \bi.*9 ♦ Ante languorcm adhibc medicinam y 
ir ante iudicium interroga tc ipfum^ir in confycctu Dei \nt 
ueniens propitiationcm . Ante languorcm humdiatcxir in tcm 
fore infirmitatis oflcnde c„nfcruationcm tuam. Ibi. Hcno* 
ra medicum proptcr necejfitatem, etcnimiUum crcauit altiffit 
mus. A dco csl omnis me dcla; h' k rcgc accipkt donathmcm. 
Difciplmamedici exalmbit caput illius 1 & in confpeffumagna 
torum collaudabitur. Altiffimus creauit dc tcrra medicinam , 
lr uir prudcns non adhorrcbit illam. Ht dedit hominibus fcicri 
tiamaltifimus honorarim mirabdibusjuis.ln his curans mi 
tigabit dolorcm ; & ungucntarius facict pigmenta fuauitatis: 
isr non confumakuntur opcra cius.Da locum mcdico; ctemm 
Dominus illum creauit ; non difcedat k te: au\a opera cius 
Junt necejfaria. Efl enim tempus quando in manus Mius ineis 
das . ipfe autcm Dominum dcprecabitur , ut dirigat opus cius 
m fammtem . Qui iclinquit in confpcclu eius , .-jui fccit eum y 
Au^uff. incidct in manus med\ci. Augufl. m fcrm.Ouodam . \sou\t mt 
d\cus quid falutiferum, (juiduc contrarium pcmt cegrotus . 
Acgroti ejlis } nohtc ergo mcd\co d\clarc, (jme medicamina uez 
Hitron. ^it adponcre. Y\icron~fupcr Hicrcmiam lib. 1. Omnis mcdi? 

cina habct ad tempus amaritudincm :fed pojlea JruHus doloz 
Amhofius ris fanitate monjlratur. Ambr.fuper Pfal, 130 . Qontraria 

diuinaz 



Awina? conditioniprzceptamcdicinx funt: aiciunio rcuocant^ 
lucubrarc non finunt , abomm intcntionc mcditationis abduf 
cunt .itaip ([ui fc mcdicis dcdcrit Jc ipfiim fibi abnegat . 
Grcgor. in 1'aflor. Improbus ir imperitus esl mcdicus , qw G 
alenum mcdcri adpet\t<Lr ipjc uulnus y quod patitur ncfcit » ' 
Ide in homdde uno martyrcSkut in arte medicince cahdafrh 
gi 'isjjrfrioiiacalidis curantur , ita mcdicus fuprcmus f ir 
Dommuswslcr contraria oppofuit mcdicamenta peccatistut lu 
bricii cmtinentiam f tenacibus largitatem , iracundis manfuetu 
dinem f elatis prxciperet humihtate. I fidor. hbA. Etfomologiar. .ri 
bAcdicina: curatro no eTt tycrmcnda. bicminimus enim^r Exa 
iam Ezechix langucnti altcjuid medicinalc mandaffc . ir Vatti 
lus Apofiulus Ttmolhco mojicum uinum prodcffe dixit, idem 
Jc Summo bono hh.i.cap.^. Sicut pcriti mcdici ad uarios cor', 
-poris morhos diucrfi mcdicamine feruiunt } it* ut iuxta uulncc j 
rum uariemtes mcdicina diuerfa ftt :ftc 6" docior ecclcfict,fm 
gulis quibufq, hominilus congruum docirince rcmcdium adhi, 
bebit ; & auid cuity oportcat pro <r/afr, pro fcxu \ ac profexioc 
nc nunciabit. Cyprian. Adapcricndum uulnus eius h- fecan 
ium, br putrcdmibus ampulatis mcdcla cfl firtiorc curandii. c >P™»*i* 
Vocfircturbr clamctjicet concjucratur cegcr impaticnspet 
Aolorcm,gratias agit pcfl modum cum fcnfcrit famtatem. 

Dc Iuchabus ♦ Cap , LXIX. 

I Vdex, dcducxtur a iuiko ucrbo , quafi iusdico } &fint iudi 
.ccs eletti,&funt cjuidam non uthp elccli y fcd exiudido tcmc 
rarioiudicantes . Efl autem iudicium temcrarium, cum ahquis 
iudicat de his, c\ux funt dubia ucl ccculta proptcr aluiuas lcucs 

Ll 



Mawxui. 



loannes 
Lucas. 



laccbus. 



tmktiuras dc hoc ergo iudicio, ir dc ludicum rcttituiinc,lr 

ai corum statum pertmcntibus t auhn plurimas hic t ornatiffu 
mc Monaldc } auUoritatcs citatas mucnics. 




Ominus dieit in Euangcho bAatth.7. Kolite 
iu&carc ir non iudicabimmi.Solitc condenaz 
Ire & non condenabimini . \n a\uo cnim iudicio 
Miudicaucritis iudicabimini: in qua mcnfura men 
fifucritis^rcmctictur uobis. loanj.blohtt iudi 
care fecundum ficicm ,fcd iujlum iudicium iudicate ♦ Lucce. 
i^.Veuobisiurispcritis^quioncratio homines cmenbus , ance 
pcrtarc non pojfunt ; iffi uno digito ucflro non mngitis fir 
cinas . lacob. i. Quicunq; tvtam lcgem fcruauerit f offcndat 
autcm in uno 9 faBus cfl omnium rcus. ibi. 4. Vrius cfl legisz 
lator ir tudcx, aui potesl Cr perdcrc &r hberare . Tu autcm 
quis cs y qui iudicas proximum tuum ? . r» Vau\. ad Corinth . 4. 
tsolite antc tempus iudicare^uo ufy ueniat Dominus , <jui & 
illuminabit abfconiita tenebrarum,& manifcflabit confilia cor 
dium ; ir tunc laus erit unicuicp aDeo. Idcm ad Rom.14.N0w 
erga amphus inuiccm iudicemus . Scd hoc iudicate magis ne po 
natis offcndiculum fratri ucl fcandalum . Omnes emm flahz 
Uultichus. mus antc tribunal Chrifli.Lcuitic. *j$ Nonfacies quod inujuu 
cjl } nec iniufle iudcabis . Nofl confidcrcs pcrfinam pauperis, 
ncc honorcs uultum potcntis. luflc autcm mdica proximo tuo ♦ 
Nolifc faccre ini([uum aliauod in iudicio 9 f. in pondere in nuz 
Vcutemom* m cro,& meJifura. Deut. cap. 1. Audite ihs^Lr auod iuTium 
ejl iudicate ,fiuc ciuis fit iUc fiue peregrinus nulla eritdiMam 
tia perfinarum. Ifci. 1* . ludices & magiflros conflitucs in om 
nibus portis tuis, ut iudicent populum iujlo iudicio 5 nc in altcs 



*J4 

ram partem declinent . Xbidem . Iuffe , quo i iujlum cfi perfa 
qucris. ut uiuas ir poffidcas tcrram, quam Dominus Deus tu 
us dederit tik. ilu 27. bUlcdiftus <|w pcruertit wdicium adue 
nce pupiUi, ir uiduae i Et dicct o„mis populus. Amcn. Paralis 
pom. lib.z.c.Tv.Non hominis cxcrccatis iudicium fcd Domini t Trttyem . 
&r quodcunq; m dicaueriiis, in uosrcdundabit , /if timor Domi 
ni uobfcum,h m cum dihcrcntia cun^tafucite. E/ii*. r.Ve cjui Ewi> # 
iicitis malwn bonum^ i? bcnum malum, poncntes toiebras luf 
QcmjLr luccmtenebras : ponentcs amarum in dulcc, ir dulce 
in amarum. Vequi iuslificatis impium pro muncribus' & tufli 
tiam lufli aujirtis ab eo . Vroptcr bocfiCut dcuorat Jlipulam lin 
gua ignis t O- calor ftammx exurit i fic radtx eoiumficutjh 
uiUa erit t ir gcrmen eorumut puluis ajcendct. \bi. f <\ Cu; 
jlodite iwkcium, ir fhcite iuftitiam : quia iujlacjlftlus nm,ut 
ucniat i & iuflitia meaut rcuclctur. Beatus uir qui facit hoc J 
isr hlius hominis, qw apprthendct islud . )ttca\cit Dominus . 
hiercm. tz.facitc iudiaumir iujlitiam^ hbcrate ui opprcf H, '*™nt«. 
jum de manu calummatoris i&aducnam i? pupillum, & ux 
Jiuam nohtc contrislare, neq; opprimatis ini(jue jangumcm 
innocentcm : nc cjfundaiis inloco iflo. 7acharut . 7 . \ udiaum Zadtr. 
ucrum xudicatc , i? mifericordiam ir mifcrationcs Jncitc unuf 
qwfquecum fratre fuo . Lt uiduam , i? pupllum , & adue 
tiam t & paupercm nohte calumniarc : ir malum uir jratri 
juo non cogitet in corde fuo . DawdAjah «rfj. Sj ucrc D<f«ii. 
Ut\c{> iujlitiam lo^wmim, rccTeiuiicatcfih]\ hominum . Etrmm 
in cordc\ni([wtates operamim in tcrra iniuftitia: manus Utffat 
concmnat.vfaL 2. Erudimini,q iudicatU terra.Scruitt Duo in 
timore t et exultateci cutremorc. fipprehedite difcivlmam , ne 
quando irafcatur Dominus t & pcrcaUs de uia iujla .V(al. 8x % 

Ll H 



Vfp <ludwfocatis initputatcjb' fdcies pcccatoru lumitisludii 
catc cgcno ir p upillo, humikm £r vaupere iujlificatc. hripitc 
fiupcrcm , ip-cgcnum dc manupzccatorishbcratc.ldcm p/ I. 

Bcati^ cujlodmt iuiiciumct faciuntiuflitia omni tepv e» 
Sdom.Prou.l.Oculi tui rcclauideant. Ne dcclmcs ad d:, tcc 
ram neyad fvrifiramAbi.iJ. Qui iuflificat impium. lr ([ui co 
dcmnatiuflum ahminabilis ejl uterqiapudDcumAbi.^.Gau 
tium ejl iuflo fitccre iuiicium^lr pauor operantibus ini([uimz 
tcm.lbi.if .Aujerrubigincm dc argcntojbr cgreditur uas pu* 
rijfimum : Aujir impietatem dc uultu Regis irfirmabitur iuz 
Jlitia tbronus eius.lb1.i9. Rcx , <Jui iudicat in ucritate paupcz 
rcs t thronus eius in cetLrnumfinnabitur.l bi.i8.Qui covnofcit 
in iudicio Jh:icm t non bcncfacit'Jlc f &r pro bucclla panis dcjc 
rit ucritatcm. Sapientice.i. Ddigite iu(lxtiam,<\ui ludicatis tcrt 
ram. \bi*. Qm cuylodicrintiujlitiam^iuficiudicabuntur.Di^ 
fcitciudiccs finium tcrriC: Vrcebctc aurcs uos ^uicontinctis 
mu\t\tu&inem t lr placetis uobis in turbinibus nationum-.quonii 
iata csl a Domino potcjlas uobis , isr uirtus ab altijftmo ; (\ui 
interrogabit opcra ucjlra ir cogitationes fcrutabvur : quonia 
cum cffctis mimjlris illius,non TCcTeiulicaJlis,neccuflodiflts le 
gcm ius{iii£ t nctyfecundum uoluntatem Dci ambulajlis. Ecclc 
JiaJlicj.Noli quzrcrc ficri iudcxjifii ualcas uirtute irrumpC 
rc ini(]\i\tatcs : ncfirte cxtimcfcas facicm potcntis ; ir ponas 
fcandalum in agihtate tua.lbi.S , Non iudiccs contra iudicem * 
([uoniam secundum ([uod xuslum cjl } iuiicat , ibiso. \udcx fix 
fiens iudicat populum Juum.ct prinapatus Jcnjati slabilis erit. 
Secundum iudicem populi fic & minijlri cius : &r ([ualcs rcz 
Soms ciuitatis y talcs habitantcs in ea. Ibi. 10. Excniaer don* 
cxcccant oculos iudicum 9 i? quafi mutus in orc aucrtit corrct 



ZloncseorumAugufl. ContraMaccdon. hslicjlinccdcrc rer Kuguft 4 

cia ratione f iudicis autem efl iudicare iuslo ordme. Modus roz 

gandi iudiccmc(l } utfaciat cjuod Jaluafidc faccrc fotcjl.ldcm 

hbj. de Symbo. Wlc mdcx necgratiafrceucnitur , ncc m\fer\ 

cordia iam fleclitur, ncc fecunia corrumfitur, ncc fatisfaclios 

ne^uelfxnitentiamitigabitur.Hicdum tcmfus habct y agat 

anima fro Je\ auandiu locus ejl mijcricordice^uia ibi crit locus Hi m9g 

iujlitice. Uicron. in cfijl. ad Damcfc. Altenum tc a fcrfcnis . j 

jomniumrcddc in ludicio ,ac froftcr luflttiam 9 in iudicio faufc 

rem dcfhndast nec froftcr gratiam diuiti indcccnter ad fiflas. 

aut finonfotcs facere t cognitionem rcftue caufarum ♦ Idcm 

fufcr effl. ad Galalh. lr fonitur 2$. <[. S . \udex non ctt aut 

thor fcclcris homines iudicando . Ambr. fufcr frima ad Cos kmhofut 

linihjf. ludicis non ejl fine accufatore damnare : quia Domi 

nus ludam, licetfuijfctfur, rnrncn tum non cffct accufatusjm 

nime abiecit.ldcm fufer Bcatiimmaculati . Bonus iudcx nihil 

cx arbitrio Juofacit, &r frofofito domejlicce uoluntatis 9 fcd iu 

xtaleges &r iura fronunciat, Watutis iurxs omtemferat t non in 

Aulget frofriit uoluntati y nihd frxfaratum , ir medimtum de 

iomo dcjhrt;fed ficut auiit , ita ludicat :£r ficut je habet na 

tura decernit ; obfeauitur legibus , non aduerfatur : examinat 

caujce merita,non mutat. -ofcite iudiccs fccul\c\uemin iucXu 

cando tenere dcbeaiis affcUum , cjuam focktatem , cfuam fincc 

ritatem . Qui iudicat, uoluntati fuce oUcmfcrarc non hcet,st i 

tcnercc\uod\cgumcfl. GrcgorAib.^.mor. fuycr i ] lud IoK Grc£orm$ 

Z<>. Caufam, cjuam ncfciebam , ddigentijfime inuejligabam . 

Ad froferendam fentetiam nunchtam frcecifitcs ejfc dclemus y 1 

ne indifcuffa temcre ludiccmus ; ncc qucelibct mala audita non 

moucant^ne faffxm fxne frobatione crcdamus. Idem in tAoraU 



hdicarc Jigne & fulditis neijueunt , ([u\ m fulditorum caufis 
non mcrita^fedodium uclgratiam (i([uuntur . Idcm* Non mo 
ricntem fiippe mortificant t (jui iuflum damnant t Cr non uh 
Uurumuiuificarc nituntur , ([u\ reum a fupphaohbcrare cona 
tur ♦ licm ir habctur . 2. <]. $ ♦ Qui recTe iudicat , & pirceu 
miumremunerationis cxpcUat ,fraudcm in Dcum pcrpetratt 
quiaiuflitiam quamgratis impartiri dcbuit 9 acccptione pecunice 
J/M#rw» uendidit . Ifidor. dc Summo bono hb . $ . cap . H- . Bonus iu 
dex ficut nocerc cuihbet nefat \ ita prodef e ommbus nouit* 
Omnis^ui recteiud\cat 9 slatcram in manugeJlat^Lrin utroay» 
penfoiuslitiamlr mijericordiam portat . ibi . ss ♦ Grauius 
lacerantur paupcres a prauis iudiabus quam a cruenujfimis ho 
flibus . NuUus enim prcedo tam cupidus in alienis, quam iuicx 
iniijuusinfuis. Qmenimdefiruant ,muhi funt: rariautem 
Jimt } qui populos legum moderamine regant. 

De Acccptionc Perfonahirru 
Cap. LXX, 

" . fcti ii * ^ .4 .i*>*I*« l - #♦-.">> X| . * J J 

P\£r/Swdr«m dttfp/io fj? W^fh , <Jm ffr/cmt perfonx 
pr rjirtur in confircndo ei ah(\u\i • fjuod ex Arfeito xujh 
ticealtericjfct conjircndumratwne ahcuius tranfitvri* 
eonditionis ad ipfamrcm non congruentis 9 cx'\Jlentis circa ptrt 
fonam puta diuitiarum potcllatis terrcnx , uel cogimtionis car; 
>nalis \ ir nnn ob meritum cius ad \pjbn rcm . Vc/ efi attenz 
icre ad conditionem perfonct mhil fiicicntem ad illud negoz 
tium . Aut cfl ina-quahtns iuslttice dfiributiux inquantum ahz 
<[uid attribuitur alicui prcetr propwtioncm . Ad ([uam fugicn; 
dam multce in hoc cap. traduntur auttorimtes* 




Ominus iicit m Dcut.cap.i6 . No accipias pcr HM«iPJ 
Jona nec mwnera, ga muncrfl excccant oculos 
fapientum ; &r murnnf uerfca iuflorum . 
^r ^asagj Qwdiuslum ef? iudicatcfiue ciuis fit illc , /iue 
perearinus , rmlla enf dijlantia pcrjonarum ♦ 
Ira paruum audiefo uf magnum , nec accipieft'; cuiuj([uam pcrt 
fonam , (juia Dei iudicium cjl . Paralip. Iifr. z. cflp.ip.S^ tifW iWip om . 
Pomini uobfcum, Lr cum diligentia cunBa fuiitt . Non eniwi 
cfl apud Dominum Deum nojlrum \ni(\u\tas , necpcrjonarum 
acceptio , nec cupido munerum. In Affitus Apoflolor . J o. In In Aff.Ap* 
ueritate comperi, ([uoniam non cfi pcrjonarum acccptor Deus; 
fci in omnigente, <[uce timet eum, ir operatur iuflriam,acccs 
ptus esl rlb. [acob. z. Frafrcs mci nolitc in pcrfonaru acccptiot Ucoh . 
nc habcrcfidem Domini nostri lcjii Chnsti glorix. Etemm fi 
xntroicrit in conuentum uestrum uiraureum anulum habens in 
ucstc candida:mtroient autcmirpaupcr in Jordido halitu; 
ir intendatis in cum , \u\ mdutus cst ucstc prxclara t h* di 
xcritis ci ♦ Tujcde hic bcne : pauperi autem dicatis . tu sta 
hic , aut Jcdc fub fcabcUo pedum meorum : nonnc iudicatis a* 
fuduosmet ipJos } &failieftis iudices cogimtionum imquat 
rum f Si crgo pcrjonam accipitis, pcccatum operamm rcdarz 
guti a lege ([uafi tranfgrejforcs . Paul . ai Rom . z . Gloria, Taului. 
bonor^irpax omni opcranti bonumiudeoprimumi? grxco. 
Non enim cft acccptio pcrfonaru apud Dcu. Ad Colojf.l. Qui 
iniuriamfacitrccipiet idfiuod inujue gejfxt. Et non eji acceptio 
fcrfonarum apud Deum . tob. Non accipmm perfona uiri } Ia & 
ir Deu homini non ar<jua!?o.E/ai<e ♦ 42 . Nu cUmabit (j>iritus y aiau 
meus } necp, accipxct perfona: ncc auiictur ucx eiusJoris.Douid. Dauii 
Vfal ix.V/j; <juo iudicatis miqiaic^ifacKs peccatoru fumitisi 



Uhmeru luiicatt egcno hr pupitto, humilem l? paupct cm iuffificatc. 

Salom.vroucr. 18. kccipcrc prfonamwpu in iudicio non cf? 
bonum 9 ut dcclmes aucritatciudi:u. ibi.i <>Multicolunt pcrjo 
nam potcntis;ir amici funt donatribucntis. \bi.i4. Cognoz 
fccrc pcrfonam in iudicio non cfl lonum. Ouj dicit impio iut 
jlus C5, makdiccnt ci populi f ir dctcflabuntur cum tribus ♦ 
Qui autcm arguitlaudabitur : ir fupcr ipfum ucnict Imcdif 
&10. Ibi , 2-3 . Qui cognofcit in iudiciofacicm } non bcncfacit 
iflc^&pro bucclla p*»is dejerit ucritattm . Ecclcfuflic. 
Dominus uindcx ejl t & non cfi apud lUumgloria pcrfoncc. 
Non accipict Dominus perfbnam in paupcrcm , ir dcprecaiw 
ncm lafi cxaudiet. lbi.4z.Nc accipias pcrfonam ut deltnquas. 
Iti.7. Soli mucrcrc ficri tudex , nifi ualeas uirtutc irrumperc 
iniquitatcs : ne jvrte cxtimcfcas facicm potcntis f &r ponas 
fcandalum in agditatc tua . Sapientix . 6. Non fubtrahit pcrt 
jbnamcuiufquam Dominu^ «jwi ejl omnium dominator : ncc uc 
rehtur magnitudinem cuiufqum , quoniam pufi.lum ir mai 

Mg$* gnum ipfe Jecit 5 ct cequaliter cjl ilh cura dc omnibus.Auguil* 
fupcr illud lacob.l. Fratrcs mei nolite in pcrsonarum accept \ 
Si hanc djlantiam fedendi ir flcndiad honorcs ecdcfasticas 
referamus, non cst putandumleue cffe peccatum in pcrfonaru 
Acccptionc habcrcfidem Domini gloricc.Quis cnim feraticlm 
diuitcm ad fcdcmhonoris ccdcfiz, cotcmpto paupcre instrutlio 
re & (ancliore? Idem in fcrm.quodam.Alftt Dominc^ut w m 
lcrnaculo tuo prce pauperibus accipiantur pcrfbncc dwitum^aut 
prce ignobilibus nobdcs f quoniam potxus in ftrma mundi elegisti, 

Hurovymu. utcon j. un fe ycs fi r ti a , Hienm. in cpist.ad FabiolamMulta nos 

faccrc cogit ojfeSus 9 dum propinduitatcm rcflncimus corpoz 
rum , &r corporis b* animcc offcndimus creatorem . Idcm 

d 



adPammachium. Vnumquodf, non pcrfomrum , fcd rcrum 
fondcrc iudicandum cfl.Aequum enim iudicium cfl^uli no pcr 
fona fcd opera confidcrantur. Amhroffupcr tAalach. Intcr ^rofint 
omnia pcccata faccrdotum cfl maximum , (piod non caufasfcd 
perfonas conjiderant , Lr dcfbctlo iujlo paupcre t iniuflos diui 
tes honorant. Idcmlib. i.OJJic. In iudiciogratia alfit ^caus* 
tnerita difccrnantur. Greg.in ho t ir tnoral. Pcrfonam homk> Gre l 9fm 
nisaccipcrc, cjl hminem non auia homo y fed proptera\\quid 9 
(\uodcirca ipfumcjl, konorarc. Idcm Lr ponitur**. <f. 5. Rcz 
tnota pcrfonarum acccptione , diffinitiua proferatur fentcntia ♦ 
idem . Quidapud Deum uilius^uid deffeclius ejfc poteflfluam 
feruarc honorem apud homines , & in aiternis oculosnon tfe 
bcrc ? Ifidor. de Summo bono lib.$. cap. S7 • Non ejl pcrfona ij^ orus 
in ludicio obfcruanda y fedcaufa . Iniquiiudiccs funt^ui errat 
in ucrimte fcntcntiai dum intendunt in quahtutem perfonazjLr 
cxulcerant fxpc iuflos, dum improbe dcfcndunt ini([uos. ibi. 
*l vlu: ucncrantur Iwmines in foc fcculo pro temporali pbten 
tia , <[uam pro reucrcntia fanzlitatis . Sufcipiunt cnim qitbd 
magis funt diuites 9 ir qued paupcrcs funt , ommno dcftv 
aunt, 

Dc Dottoribus ♦ Cap, LXXI 

QVi docct y doUor jnagfler f pra^ccptur^ intcrprcs dici 
tur } nec tan en S/ionalde t Ampliffime omnisdcces cfl dos 
tlor iuridice 9 fed folum ([ui fufccpit docloratus mfignia, 
ut tu in utrofy iurcfecifli ; De iflis igitur uarxce hic citantur 
aucloritates. 




Mauk<e«. Ominus dicit in Euangclio Matths.Qm foluc 

rtt umim dc mandatisifhs minimis , ir docuc 
rit fic hommcsjmnimusuocabiturin rcgno cc& 
lorum : tfui autcm Jccerit iriocucrit j hlc ma 
ior uocabitur in rcgno cochrum. Ifci. *oMuntcs 
autcmprzdicatc diccntcs , <juia appropinquabit rcgnum codoz 
rum. Qiwd dico uobis in tcncbris , dicitc in luminc, ir ([uod in 
aurc auditis , frcciicatc fufcr tetla . Ibi. 15 . Omnis fcriba 
dottus inrcgno cochrum fmnUs eft bomini fatri Jhmilias , qui 
frojh-tdc thcfauro Juo noua &r uctcra . ibi. 2,9. Euntes-docc 
JVma te omnesgcntcs fcruare omnia quxcunq; mandaui uobis. *. Vc 
ffl ♦ 5" . vajcite , qui in uobis eft , grcgem Dci , frouidentes 
non coacle ,fcd ftontance fecundumDeum ♦ neque ut domit 
nantcs in clericis • fedfirma JhBigrcgis cx animo ♦ Vaul . 
Rom* t. Qui alium doces , te ifjum doccs. x. aJ Corinth. 4 ♦ 
5icno5 exiftimet homo ut mimjtros Chrfti t ct diftenfatvrcs mi 
niftroruDci.z.lbi.<>.Ncmini datesulla offenfione^utno uitufc 
remrminftcriunoftru:fcdinomnibusexhik ftcut nos 
mctipjos ficutDaminiJtros.i.ai TimothA.Attende tibi,et do 
Urincc infm in illisjioc enim fhciens,ct tc ipfumfaluum Jkcies , 
ir eos qui te audiunt.lbi.r.Quibene fr&funt f rxsbyteri duz 
fhci honorc digni habcanlur, maximc <[u\ laborant in ucrbo ir 
dotlrinaAbi.t . Quicun^ funt fub iugo fcrui^dfios fuosomni ho 
nore dignos aiiitrentur y nc nomcn dhi Lr doUrina blaffhcmec 
tur. Hocc doce & exhortare ♦ Si ([uis alitcr docct , ir non act 
{[uicfcit fanis fcrmombus Domininoftri lcfu Chrifti, ir ei , 
tjui fccundum fietatcm cft dorirma:, fufcrbus cft, nikilfckns^ 
Jed langucns circa quaftiones &r fugnas ttcrWuTh♦i.I^♦2»; :, 
Tu ogo Jili tni conjirtare ingratia ,<[uaief\in Cbrijlo lefu 9 



ir ijuct auiitti a me , hzc commenda fidchbus hominihus t tjtu 
idonci crunt , i? aXm docerc . ai Tiram . 2. Tu aufcro Io<jue 
rcfjuarocccnf fanam dollrinam. lbcodi.4. Vcrgc igitur ,c£0 B3C0 ^- 
eromorc ruo,£r Joccfafefjuuilojuarij Lcuitic.if.Doccbi Leumais 
fiscr^oyilios , uf caaeanf immunditias , hoh maruvrfur in 
fordibusjuis . Efdras.l.Efdra; auUm parauit cor fuum ut inz Bfdre. 
uejligaret lcgcm nomim y br fhceret ir doccrct prxccptum , 
Lr iudxcium . \bidcm. kt impcritos docctc hberc. Efaia?. 2-4 * E J*' rf1, 
I» docirinis glorificatc Dominum , in infulis maris nomcn D02 
mini % Ibi ♦ 48. Hxc diat Dominus Dcus f tuus rcdemptor. 
Bgo Dominuj dcus tuusdoccbo tc utilia,gubernans1e in u\a f 
<jua amhulas . \ob .<>. Doccte roe, ir cgo taccbo ; ir fi(\uid 2oo# 
forteignorauifinflruitcmc. vauidPfal. Vcnitc fHy t audito Dam ' 
me t timorem Dhi doccbouos. PsaI.jro.Doccioi/ii<juos uias /uoj> 
ijr impij aitc conucrtcnturAdcm Pjo2.9;.Bcafus hmo .juewt 
tu crudiens dominc i ir dc lcge tua docucris cum . Qui cor> 
ripit gentcsnonarguct ; autqui doccthomincm fctcntiam . 
Salom. Proucr. <> . Docc iuflum , ir fcflinabit accipcrc . Ibi • Salomon. 
io. La&ia iufli crudiunt plurimos : (\u\ autcm 'indoch funt , rti 
cordis egeflate moricntur . Krgcntum clcclumlabia iufti;cor 
autcmimpiorumpromhdo ♦ ih ♦ *3 ♦ Doclrina bona dabit 
graUam : in itinere autcm contemptorcm uorago ♦ Ibi . if ♦ 
Cor fapicntis (pacerit docirinam: fons uitz cruditio poffidetis ; 
Docirina fiultorum fatuitns. ibi. *9- Doffrina uiri pcr paticnt . 
tiam nofcitur . ibi . 24 . ln doclrina replcbuntur cellaria , 
Uniuersa subilantia prctiofa & pulchcrrima . Ecdcfiaflic.li>. 
Qui narrat ucrbum non audicnti , auafi rjui fufcitat dormic 
entem dc graui fon no . Ii>i . 30 • Qui docct fihum fuum Jaut 
dabiturm illo ; & \n meiiodomeflicorum m tifa ghriabimr. 

Mm y 



A . Augufl. de Doftrina Chriflian. Dcbet dtuinarum fcriphras 
rum doctor ftdci , ac dcbcllator crroris & bonadoccre, i? ma 
la dedoccrc: <dr hoc dpcrc isr fcrmonc conciharc aducrfbs,m 
nnfjos erigerc, ncfcicntibus ([uod agitur, ([uid cxpcctarc dcbcz 
ant, intimarc. Idcm Jupcr loanncm .Si mc pojjcs doccre auod 
ncjcio j non folum te uerbtsjcd lr pugnis cxdcntzm dcbcrcm 
paticntifftme fitfltncrc. Idcm de Doclr. ChriJlian.Dotlor iy 
ducior id sgcrc dcbct } ut nonfolum intelltgentcr , ucrum ir 
libcnter^ & obedienter audtatur. \dcm. Magis quippc noccnz 
tes cslts fifratrcs ucjlros, quos iudicantes corrigere poteflis^ 
ccndo pcrirc permittatis. [dcm.Noh attcndere adlahaloquen 

Hlcronymuu tis fcd coopcrantis. Hicron. ad Dcmetriadcm uirgincm.Multi 
iuxta uctus culogium f cum hijui nefciant , taccrc non poffunt ; 
docent^ fcripturas^uas non intclhgunt : lr (juum aly pcrfua 
ferint t eruditorum fibiaffumunt Jupcrcihum , prius imperitoz 
rum magtjlri, quam dottorum dtjctpuh . Idem fupcr ittud.Vifi 
num tuum mijlum efl a([ua ♦ Omnis doclor , qui auflcritattm 
fcripturarum ,pcr([uampoteJlaudicntcs corrigere , uertit ai 
gratiam ; h* \ta h([uitur , ut non corrigat ,fcd dclettct audicn 
tes , uinum fanttarum fcnpturarum wolat , ata> fuo conumpit 
fcnjii . Idcm fupcr Ezcch. hbj. Magnum difcrimcn cfl , Dci 
rncerc fermoncsobtripliccm caufam ; uel proptcr timorem, ucl 
froptcr pigritiam, ucl propter adulationem. \dem. Scrmo dos 
Hrinx nun([uam dcfciat ifcd ([uanto plus fueritk doclorc ero 
gatus, tanto amphlts duphcatur . In Jlctu oculorum ir flridore ■ 
dcntium dottorcmojjicium cfl, ucllapfis manum porngcrc,uA 
crrartibus iter oflcndcrc . Stultum cfl qucnquam docerc quod 
non ignorat . Non cmfundat opcra fcrmoncm dottoris : ne 
fortecum m Ecclcfia loaui cxpent^ rncrnts ([udibctrejjjoidcat^ 



'19 

cnrhcec \pf& non facis t Verdit auttoritatcm ctocendi cuius fet 
inoopere deslruitur . Yentus autcm uita,ijr fichngua irrcz 
prebcvfibdis quxritur , ut dottus mcrito fufcipiatur . Gaput 
efi artis doccrc c\uidfaci as . Ambrof fupcr Bcati immacuhti. Ambrofiut 
Antc mta, cjuam docirmaqucercnda cfl. Vita bona fwc dotlri 
nagratiam babet , dottriria fine uitainttgritatcmnon babct. 
Hcec naturaliter mulcent , ir exhilarant animam :fed hnoua 
fuauiter doccns, plus confortat intelleclum . Idem fupcr Luz 
cam ♦ Aperi os tuum ,fcd prmus ut apcriatur implora . Vita 
cnim uerbum crigit; kr acqumt . sermo cnim fmc uita,non ejl^ 
Dei fcrmo.Greg. hb.t.moral. Quantacuq, doclrina menspol G^gorm 
leat ,grauis cius impcritia efl , uellc doccrc mchorcm . Idem 
hom.io. fupcrcuang. Kifi fyiritus fanclusadfit cordi audietis y 
otiojus cfl fcrmodoiloris.bicmoergo docenii bomini tribuat ; 
<\uod cx orc doccntis xntelhgit } c[uia nifi intus fit } <fui doceat 9 
dotloris lingua cxteriusin uacuum laborat.ldem hb.l. Moral % 
fuper illud [ob. Stihbat clocfuium mcum . Debet fubiiliter is y 
qui docet, profticcrc, jk plus audcat , auhn ab audicnte capn 
tur Adcminquadambom . Adregnum cctcrncebeatitudinis 
fcrucmre non ualet j aw non uult opcrc implcre , auod docct* 
Nam cuius uita iefyicitur, rcflat, ut eius prcedicatio contcmna 
tur . Prcedicaiio enim facerdotis operibus confirmanda cfl } ut 
<\uod ucrbia docct } injlruat exemphs . Tr&dicaiio plus attibus 
quam uocibus infonct . Sunt cjuidam^uircpcnte docent, <juoJ j 
non opere,fed meditatione didiccrunt -ir cjuod uerhs prcedi 
cant , opcribus impugnant . \pfa ([uippe m magiflcrio lingua 
confunditur, quando aliud dxfcxtur 9 £r aliud docctur. Qui lo 
<jui fapkntcr nititur, magnopcrc metuat,nc cius cloauia audi? 
tniium unitas confundatur ♦ Nulla arsdoccri prajumitur, nifi 



inicnta pnus mcditationc dfcatur . tAandatumqulppe foluit 
ir docct , ([uanio hbc quisq, uocc prcci\cat y quoi uiucnionon 
impkt. licm fupcrillud Vrtucr.zs.DoUrxna u\ri pcr paz 
■ ticntiamirc. Tantb ([uifa, minus cjlcnditur dotlus, quantb 
minus paUcns cfl - Nct]; cnim potcfl ucraatcr bona doccndo 
Ongwi impcndcrc ,f\ uiucndo ncfat aducrfa tvlcrarc . Onacncs ho$ 
mil 5? . Supcr Lcuitic . Claufum habcat o? pcccator. Quia 
<Jui fcipfum non docuit , al\um doccrc non potcfl . Nom cnim 
alios antc doccrc , (\uam nosinJlruUi i? x&tionahdcs cffh dcbc 
Ifdorm. mus ♦ lfidor. dc Summo bono lib • $ ♦ tap. }f . Dcfinat locum 
doccndi fujcipcrc , quincfcit doccrc . Ifci, 5.6 .TamdoZlrina, 
quamuita clarcrc dcbcUcclcfiaJlicus docior . Nam doclrina 
fmc uita arrogantcm rcddit I uita finc docirinainuulcmfacit. 
Vcra enim cfl iUa doUrma , quam uiucnii fcquxtur formav^ 
(^ui crgo ncolwit rcclafaccrc } dcfinat.rccia ioccre . Omnis 
utihs ioclor plcbibus fulicclis va fc prceflarc icbctatq, infiflc 
rc doUnncc ■ ut qyantp clarct ucrbo , tantb clarcfcat & mcrxz 
to.lbi . -7 . Qui non uluit fv.utiocct ,ipfam quam prcciicat 
ucritatemcontcmptibilcmjacU+ A)'cus pcrucrfus cjl lingua 
magiflrorum ioccntium lcnc , cr.malc wucnUum ♦ Quibenc, 
ificct ir mak uiuit,quoi iocct bcnc uiucntibus proftoi : qubd 
ucrb tnalc u\u\b,fcipjum.occii\t. Quibencdocct ct male muit, 
uidctur bonum malo coniungcrc - luccm tcncbris.commifccrc , 
ueritatcm mcniacio commutarc . lbi.40 . \racundi dwkores 
ferrabicm furoris dtfctplina: modum ad tmmariUaicmcruiclit 
talis con^crtunt : ly undc cmcniarc fubiuos potcrant indc 
fotius uulnerant.lbi.v.BonusdocloriT-inhunnhtatc fcruat 
dotlrinam ir pcr dfciplmam non incurrU fuperbmm.Supc b 
doblorcs uulneraie potius f quam cmcdarc noucrutAdc, Antea 




*4# 

ejlo auiitor , f oSica ioBor ~ vottrm^mnto amfim iatffuc 
rit , tanto magis abuniat . Quce ore prceiicas , opere ciimftlc: 

& <[ucc uerbisioces , cxcmfhs ojlcnic ♦ luxta fcnfiim auiito 
rlsefit fermo iottoris . hilarius lib. 4. ic rrinit Antclligcn Hilarius. 
tidicUorumeflex caufis af]umcnia:([uidnon fermom rcsjti 
rei cjl fcrmofubie&us . Vita vatr. Ne<jua<|uam ucrbis iocere Ii Viw P*|- 

frcefumas ^uoi opcrc ante nonfcceris. • v/irn^.ari •«■i 

DcLcaroribus. Cap. LXXIL 

Ll&or ) author ,recitator ,quilcgit ^lr intcUigit, i& 
citur. Dceo crgoir ciusojfciomultcchic yonuntur * on ' 
autloritatcs. 

Ominus iicit in Euangclio Marc. Qui Iegif, Mrfrcui. 
intelligat. I ucce. *z . Ab omni aut cui multum Lucbdk 
cjl iatum^multum ([uazrctur ab eo.*.Vaul. ad Ti VauU*^ 
moth. 4*. Attcnic lccTioni y cxhormtiQrii > & iot 
ttrincc. No!i ncgligerc gratia^uce ej} in te.hcec 
mciitare, in his e/?o, ut profcttus tuus marifejlus fitomnibus. 
Efenim tibi ir ioctrince inflain illis. Hoc en\mfaciens t kr ic 
ip/um faluum fncics } &r eos^ui te auiiunt.zAh.i. Omnis fcri 
ftura iiuitus infyirata.utilis cfl ai ioccnium t ai corrifieniu , 
ai cruiienium in iuttitia : ut prcefeftus fit homovci ai omnc 
opus bonu inflruttus.lie ai ColojJ.l.VcrbuChrifti habitct m 
uobis abuianter. ai Rom.if. Quarct^; ertim fcriym funt } ai 
noflrtx ioclrina fcripto sut.HfdiceZp. vabitur Itfrcr ncjctefi litc Biam. 
ras?i\ceturtye\}cge:et rnicbxt 3 ncfcio liferas.2-.Macb.Tf .Sic&f Macbafa 
uinu sepcr ttbcre,dut sepcr a(lua,cotrarm e^Ifcrius aut uti iez 
Jcclalilcifa \cgci\bus f\ seper cxaBusfitfcrmo^o critgratus. 




Vfj> <juo\uiicafis mquit&le fafiieici pcccatoru lumitisludit 
catc cgcno i? pupillo y bumdem cr vaupcre iujljicatc. Eripife 
pAupcrem , ijrcgcnum dc manu pucatorishbcratc.ldcm p/ !. 
*o j% Beati^ cujlodnit iudiciumct faciuntiuflitia omni teporc* 
Ulom*. Sdom. Prju.l.Oculi tui rctta uideant. Ne dcclmcs ad ica tcc 
ram neyai fmislramAbi.17. Qui \uM\ficat impium % ir ([u\ co 
dcmnatiuflum ahminabdis ejl uterq>apud DcumAbi.n.Gau 
dium cjl iuflo fkcerc iui\cium,lr pauor opcranttbus iniquitat 
tcm.lbi.ir..\ujerrub\gincm dc argcntojLr cgrcditur uas pus 
riffimum : Aujer impictatcm dc uultu Rcgis irfirmahtur iut 
Jlitia tbronus cius.lbi.z 0 . Rcx , <\u\iu&\cat \n ueritatc paupcz 
res , tbconuseius in (etcrnumfinnab\tur.\biS-8.Qui cornofcit 
in iudicio jh:iem t non bcncfacitijlc , £7* pro bucclla panis dcje 
rtt ucritatcm. Sapicntice.i. Ddigitc iu(l\tiam,qu\ \ui\caf\s tcrz 
ram. \b'\S. Qu\ cuflodierint iuj]\tiam>iujleiud\cabuntur.Di$ 
fciteiudiccs Jiniumtcrrrt: Vrxbctc aurcs uos ^uicontinctis 
mulf\tud\ncm t lr placetis uobis in turbimbus nationum-.tjuonii 
data esl a Domino potcjlas uobis , ir uirtus ab altijfimo ; <jui 
\n{crrogab\t opcra ucflra £7* cogitationcsjcrutabvur : quonii 
cum cffctis miniflris ill\us t non tctTe\u\\caJl\s,ncccuflod\slis le 
gcmiutt\f\a* f ncq> Jecundumuoluntatem Dci ambulajl\s. Ecclc 
fuflic.j.Holi qucercrc jxcri iudex^nfi ualcas uirtute irrumpt 
rc imfuitatcs : nc firte cxtimcfcas facicm potcntis ; ir ponas 
fcandalum in agditate tua.lbi.S , Now iudiccs contra \ud\ccm x 
quoniam sccundum ([uod luslum ejl } iudicat y lb\.*o. ludcx fx 
ficns iudicat populum Juum.ct prinapatus Jenfati flabdis erit. 
Secundum iudicem popuh ,fic ir miniflricius: b* qualcs rct 
SoV€s ciuitatis, talcs babitantcs in ea. Ih. 10. Excnia cr dom 
<xcccant oculos iudicum , i? tjuafi mutus in orc aucrtit corret 



ftoncseorumAuguJl. Contrab\accdon.\usl\cJ\imcdcrc rt Kuguti 4 

cta ratione } iudicis autcm efl iudicare iuslo ordme. Modus roz 

gandi iudiccmcjl^utfaciat quod faluafidc faccre fotcft.ldem 

libj. de Symbo. \lle iudcx nec gratiafrceucnxtur , nec mijeri 

cordia iam Jleclitur, ncc pecumacorrumpitur y ncc fatisfaciio; 

ne^uclpxnitentiamitigabitur.^icdum tcmpus habct , agat 

anima pro je, ([uanc\\u locus ejl mifcricordice] ([uia ibi erit locus Hif ronymB| 

lujlitice. Uicron. in cpift. ad Damcfc. Ahcnum te a fcrfcnis 

jomnium reddc in mdicio ,ac froftcr iuftitiam 9 in iudicio paupc 

rem dcjendasx nec froftcr gratiam diuiti indcccnter ad Jftas. 

aut finonpotcs facerc , cognitioncm rcftuc caufarum ♦ \dcm 

fuper epft. ad Galath. ir ponitur 2$. <j. r . \udex non csl aut 

thor fcclcris homines iudkando . Ambr. fupcr prima ad Cot Amkrofiut 

rinthfi. ludicis non cjl fine accufatore damnare : c\uia Domi 

nus \udam, hcet Juijfctfur 9 tamcn tum non cffct accufatus } mi 

nime abiecit. \dcm Jiiper Bcatiimmaculati . Bonus iudcx nihil 

cx arbitrio fao facit y &r propofito domefticcc uoluntatis 9 Jcd iu 

xtaleges&iura pronunciat, Uatutis iuris omtcmferat f non in 

iulget proprxcc uoluntati, nihil frceparatum , ir medimtum dc 

domo dcfert;Jed ficut audit , ita \udicat :&r ficut je hcbct na 

tura decernit ; obfeauitur legibu: , non aduerfatur : cxaminat 

caujce merita , non mutat. vfcite iudices Jcculi c\ucm in iudit 

cando tenere dcbeacis ajfcclum , (\uam focictatem , ([uam fmcc 

ritatem . Qui iudicat, uoluntati fucc oUcmfcrarc non hcct,st d 

tenere quodlcgum cjl . Qrcgor. . mor. fuper illud \ob • G re l°™ 

z 9 . Caufam, <\uam ncfciebam , diligentijfime inueftigabam . 

Ad projerendam fentetiam nunquam prcecipxtcs effc dcbcmus y ' 

ne indifcufja temcrc iudiccmus ; ncc aucehbct mala audita non 

moucant y ne pajfimfme frobatione crcdamus. Idcm in tAoraU 



0 



ludicarc iigne de (ubditis ne'<jueunt , <\u\ \n fulditorum eaufis 
non mcrita f fedodtum uclgratiam fc([uuntur . Idcm. Non mo 
ricntem <[uippe mortficant ; <jui iuttum damnant : ir non uis 
tturum uiuificarc nitantur ■ <[ui reum a fupphao Ubcrare cona 
tur ♦ I icm & habctur . z.<[. * . Qui recle iudicat , 6- pirceu 
mium remuMerafionis cxpectat f fraudem in Dcum perpetratt 
quiaiuflitiam quamgratis impartin dcbuit 9 acccptione pecunicc 
IfiUw* uendidit . Ifidor. dc Summo bono hb . 5 . cap . f4 ♦ Bomtf iu* 
icx ficut nocerc cuihbet ncfctt \ ita prodefe ommbus nouit* 
Omnis,([ui recteiudicatflatcramin manugeflat^rin utroq; 
fenfoiuflitiamO-mifericordiamportat. ibi • S s . Qrauxus 
laccrantur paupzres a prauis iudicibus <[uam a crucntijfimis ho 
ttibus ♦ Nul/us enim prxdo tam cupidus in ahcnis f quam iuicx 
ini([uus in fuis. Qui enim deflruant • muhi funt : rari autern 
funt, (jui populos legum modcramine regant. 

De Acccpttonc Pei fonarum. 
Cap. LXX. 

PiEr/^arum #<?fyft) <rj? WAff?tfn , <\m ptrfena perfonx 
prr fcrtur in confercndo ei alitjuid , ([uod ex debito mfh 
ticealtericjfct confircndumratione aliCuius tranfitvrie 
conditionis ad ipfamrcm non congruentis } cxijlcntis circa ptrc 
fonam putn diuitiarum potcllatis terren* , uel cogitalionis can 
nalis ' & nnn ob meritum cius ad ipfam rcm ♦ Vc! efl attent 
dcre ad conditionem perfen<t mhd facknttm ad illud negot 
tium i Aut csl ina-^uahtas iuftitia diflributiu<e in<[uantum alic 
quid attribuitur alicui prcetr propnrtionem . Ad <[uam fugitrv 
dam multce in hoccap. traduntur auttoritatts. 




Ominus iiat \n Dcut.cap.i* . No accipias per Vnmm 
fona nec munera, ajx muncra excccant oculos 
fapientum ; & mutant uerla iuflorum . Iti. 1 » 
jl Qiodiuslum cft iudicate fiuc ciuis fit ille s fiuc 
peregrmus } nulla cnt djlantia pcrfonarum ♦ 
lm paruum audictis ut magnum y ncc accipietis cuiuj([uam perf 
fonam , fi\a Deiiudicium cfl . Varalip. hb. z. cap p.Sif timor Varahpom . 
Vomini uobifcum, Lr cum ddigentia cuntta faiite . Non enim 
efl apud Dommum Dcum nojlrum ini^uira* , necpcrjonarum 
acceptio , nec cupido munerum. In ARibus Apoflolor . J o. In ln Atf.Ap* 
ueritate comperi,quoniam non cfl pcrjonarum acccptor Deus; 
fei m omnigente, auce timet cum, ir operatur iujlitiam,acccs 
ptus esl i!ii. [acob. z. Yratrcs mci nohtc in perfonaru acccptiot ucob . 
nc habere fxdem Domini nostri lefi Chnsti glorix. htenim fi 
introicrit in conuentum uestrum uiraureum anulum habens in 
ucstt candida : introierit autcm Lr paupcr in Jordido haiitu ; 
iy intcndatis in cum , ^ui xndutus cst ucsfc prceclara t i7*di 
xcritis ci ♦ T m fede hic bene : pauperi autem dicatis . tu sta 
hic , aut Jcde Jub fcabello pedum meorum : nonne iudicatis az 
fud uos met ipfos ; i^faBi cftis iudiccs cogimtionum ini(\ua*. 
rum i Si crgo perfonam accipitis, peccatum operamini rcdarz 
gutialegcquafitranfgrejjores . ?aul. ai Rom . z.Ghria, Taulm, 
honor^hrpax omni operanti bonumiudco primum l? grxco. 
Non enim cft acccptio pcrfonaru apui Dcu. Ad Co\off.\. Qui 
iriiuriflrn/flci(/ccipierirJ,<]uoHirii(jue^eJJif. Etnon eftacceptio 
fcrfonarum apud Deum . tob. yi. Non accipiam perfona uiri f Io & 
ir Detl bomini non cc(\uabo.]fa\ce ♦ 42. . Nu cUmabit fyiritus y a - iau 
meus^neqi accipxct perfona: ncc auJierur ucx eius Jons.Dauid. rj m i 
tfal. ii.V/j> ([uo mdicatis imajiatc } etfac\cs pecarforu flttrutisi 



57 



ad Pammachium. Vnum^uoiqi non pcrfonarum , fcd rcrum 
fondcrc iudicandum cJl.Aequum cnim iudiclum cjl y uh no pcr 
Jona fcd opcra confidcrantur. AmbroJ\Juper tAalach. Intcr i 
omnia pcccata faccrdotum csl maximum , ([uod non caufasjcd 
pcrfonas confidcrant , Lr dcfbctloiuflo paupcre t iniuflos diui 
tes honorant. Idemlib. L.Ojfic. In iudiciogratia abftt y caus& 
merita difccrnantur. Grcg. i n feo. ir moral. Perfonam homt Gr€ i 9fm 
nisaccipcre y efl hmincm non quia homo } fed propterah([uid f 
(\uod circa ipfum cfl y konorarc. Idem Lr ponitur ([. 5. Rcs 
mota perfonarum acccptione , dijjinitiua projeratur Jentcntia . 
idcm . Quidapud Dcum uihus,([uid deffeclius cjfc poteflfluam 
feruarc honorem apud Iwmines , i? in aternis oculos.non Ife 
berc { Ifidor. de Summo bono hb.l. cap. r 7 ♦ Non ejl pcrjona ij- t j om 
in tudicio obfcruanda y fcdcaufa . Iniquiiudices funt y ([ui crrZt 
in ucvimte fententiae dum intendunt in ([ualmtem perfonxijr 
cxulcerant fxpc iuflos f dum improbe dcfendunt ini([uos. \bi. 
*l vlu: ucncrantur Iwmines in hcfcuh pro temporali poten 
tia , (juam pro rcucrcntia finclitatis . Sufcipiunt cnim ([itbd 
magis funt diuites 9 ir quod paupcrcs funt , ommno dcftU. 
aunt. 

DeDodoribus, Cap, LXXI 

QVi docct y doclor jnagiflcr 9 prceccptor y & intcrprcs dici 
tur y ncc tan cn Sionaldefimplifjhne omnisdcces cfl dot 
tlor iuridice t fed folum ([uifufcepit docloratus infivnia, 
ut tu in utroqt iurc fecijli ; De iflis igitur uancc hic citantur 
auclorimtes. 



JVrrw 




Ommu* dicitin Euangelio tAatth.r.Qm foluc 

nt unum dc mandatisifhs mimmis , ir docue 
rit fic homincs y minimusuocabiturin rcano ccbl 
/orum r/Jui autcm ficerit iriocuerit ; feic ma 
ior uocabitur in rcgno codorum. \bi. *o.Euntcs 
tutempr&dicatc diccntcs , rjuia appropinduabit regnum cceht 
rum. Qiwd dico uobis in tcncbris , dicite in lumine, ir ([uod in 
aurc auditis , prceiicate fuper tecla . Ibi. 15 . Omnis fcriba 
doUus in rcgno coclorum fwnlis efthomini patri fimilias , qu\ 
projert dc thcfauro fuo noua l? uctera . \bi. x9. Euntes doce 
teomnesgentcs feruareomnia quxcunf, mandaui uobis. £ Pc 
M ♦ s , vajcitc , qui in uobis eft , grcgem Dei , f?rouiiicn^5 
won coacle ,fcd fyontanee fecundumDeum t neque ut domiz 
nantes in clericis Jedfirma fittigrcgis ex animo . Vaul . ai 
Rom t z. Qui alium doces f te ipfum doces. 1. ad Corinth. 4 ♦ 
Sicnos exiftimet homo ut miviftros Chriftift difyenfatvrcs mi 
niftroruDei.z.lbi.c \Ncmini datesuM offenfione^utno uitupe 
retur minifteriu noftru : fed in omnibus exhibcamus ficut nos 
mctipfos ficutDeiminiftros.i .ai TimothA.kttendetibi,et io 
ttrinx infrn in illisjioc enim ficiens y et tc ipfum faluum ficies , 
isr cos qui te aud\unt.\bi.s.Qmbene prcejunt prcesbyteri dut 
phci honorc digni habcantur, maxime <jui laborant in ucrbo ir 
doclrinaAbi.t . Quicunq; funt fub iugo fcrui,dnos fuosomni ho 
nore dignos ariitrentur^ne nomcn dni Lr doUrina blafphcmez 
tur. Hcec doce ir exhorwrc . Si quisahtcr docct , Irnonacf 
([uicfcit fanis fcrmonibus Donuni noftn lcfu Chrifti, & e\ , 
tjui fccundum pietatcm cft docfrina:, fuperbus c/f, nihil fcicns, 
fed langucns circa quaftiones &r pugnas ucrboruntXlbi.z. 
Tu erg-o fili frii conjvrtare ingraiia ,<ju# ejl in Chrijlo lefu 9 



tr tfuct auMi a me , hxc commcnda fidchbus hominibus f <ja* 
idonci crunt , dr alus doccre . ai Tmm . i. Tu aufcr?i lixjue 
rc <ju<r A*fc»f /<mam dojfrinam. ^xoii.4. Vcrgc igitiir , cga ^* 0 ^'* 
eroinorc tuo 9 i^- ioccho te ([uidh\uaris Lcuitic.*>~.Docchi L< Mt » cufi 
f j$ erro yilws , uf caacant immunditias , non moriantur in 
fordibus Juis . Efdras.l.Efdras aulcm yarauit corjuum ut ina B/ir*. 
ucfligaret lcgcm Domini y dr Jkccrct Lr doccrct prxccptum , 
h-iudicium . ihidcm. Et impcritos docctc hbere. Efaiar. 2,4 „ E J*"W. 
In cit)Hn«i5 ^Zori/z-ja^c Dowinum , m m/uuj marii nomcn Dos 
mim % Ifci ♦ 48. ticcc dicit Dominus Dcus t tuus rcdcmptor* 
Mgo Dominus dcus tuus doccho teutilia,guhernans tc in uia } 
qua amhulas . loh . <> . D*?cc^c mc, ir cgo taccho ; &r ft([uid 
jorfe ignonaui, infifruift: mc. DauidPfal. #. Vcnitc filvf t auditc Dm * f 
mc,timorem Dni doccbo uos.Vsals o.voccbo iaiquos uiastuas> 
impy aitc conucrtcntur.ldcm Vsal.gi.Bcatus bmo .jucm 
tu cruiicns dominc % ly dc lcgc tua docucris cum . Qui cort 
ripit gcntcsnon arguct \ autcjui doccthomincm facntiam . 
Salom. Proucr. 9 . Docc iuflum } ir fcflmabit acapcrc . Ihi . Salomon. 
i0* Labia iufli erudiunt plurimos : ([ui autcm 'indocii funt , in 
cordis egeflatc moricntur . Argcntum clcciumlabia iufii;cor 
autcm impiorum pro mhtlo . Ih ♦ *3 ♦ DoUrina hona dabit 
gratiam : in ittncre autcm contemptorcm uorago ♦ Ibi . if ♦ 
Cor fapicntis (\Uiznt docirinamxjons wtx cruditiopoffidetis ; 
Doclrina flultorum fatuims. ibi. *9- Doffrina uiri pcr paticnz . 
ttam yxofcitur . ihi . 14 . ln docirina replcbuntur ccliaria , 
Umucrsa suhllantta prctiofa & pidchcrrima . Ecdcfiaflic.iz. 
Qui narrat ucrhum non audicnti , quafi qui fufcitat dormic 
entcm dc qraui fon no . \b\ . 30 . Qui docct fihum fuum Jaut 
iabitur m illo : & in mciio domcflicorum m 1U0 ghriahitur . 

Mm ij 



A . kugud. de Dotlrina Chrislian. Dchet diuinarum faiptttm 
rum doclor hdei , ac dchellatur erroris &r bona docerc ly ma 
la dcdoccrc: <ir hoc ifpcrc & fcrmone conciharc aducxfos,res 
milfos crigerc, ncfcicntihus qjxod agitur, (\md cxpcdarc dches 
ant, intimarc. Idcm fupcr loanncm .Si mc pojfes doccre quoi 
ncjao , nonjolum te ucrhis y fed &r pugnis cxdcntem dchcrcm 
paticntijftmefiflincrc. Idcm de Doclr. ChriJlian.Dottor &• 
ductor id jgcrc dchct } ut non folum intclligentcr > t ucrum ir 
hhcnter, ir obedienter audiatur. \dcm. Magis quippc noccnt 
tes cflis fifratres ueflros, rfuos iudicantes corrigere potejlis^mz 
ccndo pcrirc pcrmittatis. \dcm. Nt)Ii attcndere adlahaloquen 

Hieronymus. tis fcd coopcrantis. Hieron. ad Dcmetriadcm uirgmcm.Multi 
iuxta uetus culogium^cum loqui ncfciant ; tacere non poffunt ; 
docentqifcripturas^uas non intclhgunt : & quum aly perfua 
Jerint f eruditorum fihiaffumunt Jupcrcilium } prius imperitvz 
rum magijlri, quam dottorum difcipuli . Idem fuper iUud.Vifi 
num tuum miflum ctt a([ua . Omnis doclor , qui aufleritatem 
fcripturarum ipcr/juampotejlaudientcs corrigere , uertit ai 
gratiam ; ir ita loquitur , ut non corrigat y fed dclettct audicn 
tes , uinum fanttarum fcripturarum wolat , atq> Juo corrumpit 
fcnju . Idcm jupcr Ezccfe. Iifc.x. bAagnum difcrimcn esl , Dci 
incerc fermoncs ohtriplkcm caufam ; uel proptcr timorem, ucl 
froptcr pigritiam y ucl propter adulationem. \dem. Scrmo dos 
flrinx nunauam dcfciat :fed quanio plus fuerita doclorc cro 
gatus, tanto amptius duphcatur . \n jlctu oculorumirflridort 
dcntium doUorcmofjxcium c/2, uellapfis manum porrigerc^uA 
crrantihus iter oflcndcrc . Stultum efl qucnquam docerc quod 
non ignorat . Non confundat opcra jcrmonem dotloris : nt 
firte cum m Ecclefia loaui cxpent, tacitus (judihct rej^otMat^ 



'19 

cnrhac ipfc non facis ? Verdit auftoritatcm Aocendi cmus fer 
moopere dcslruitur . Vcntus autcm uita,& fichngua irrcz 
frchrtfibdis quceritur , ut dottus mcrito fufcipiatur . Gaput 
cjl ariis ioccrc ^mi faci as . Ambrof. fuptY Ecati imwacuht'\ \mbroftui 
Anfe uita, ([uam doctrinaquxrcnda cfl. Vita bona finc dcttrp 
rta gratiam habct , doftriria fine uita integritatcm non babct. * r;MW<2 
H:ec naturaliter mulccnt , &r exfei/<ir<wf ammdm :yed /m^ua 
fuauiter doccns, plus confortat intcllcclum . Mem fuper Lus 
cam . Aperi os tuum f fcd priiius ut apcriatur implora . Wita 
cnim uerbum crigit; ir acqwrit . sermo enim f\nc uita,non efl^ 
Dei fcrmo.Grcg. hb/^moral. Quantacuq; doclrina menspol G^gorius^ 
lcat ,grauis cius impcritia efl , ucllc doccrc mchorem . \dcm 
hom.io. fupcrcuang. Kifi ftiritus fanclusadfit cordi auitctis y 
otiofus cfl fcrmo doctoris . Nemo ergo docenti homini tribuat ; 
([uod cx orc doccntis intelhgit 9 cwia nifi intus fit f nui doccat 9 
dotloris hngua exteriusin uacuum labnrat.ldcm hb.l. Moral, 
fuper illud lob. SiiUabat cloayium mcum . Debet fubtditer is y 
qui docet, profticcrc, nc plus audcat , ([uam ab audiente capv 
tur ♦ Idcm in quadam hom ♦ Ad regnum cctcrnce beatitudinis 
peruenire non ualet j aui non uult opcre implcrc , <[uod docct. 
Ndm cuius uita defyiatur 9 rcf\at, utcius pr&dicatio contemna 
tur . Vrcedicatio eriim facerdotis operibus confirmanda cfl 3 ut 
(\uod ucrbia iocet 9 injlruat exemplis . Vrccdicatio plus allibus 
quam uocibus infonct . Sunf ([uidam <[ui rcpcnte docent, <[uoa\ 
non opere,fed meditatione didiccrunt; & quod uerbis prccdi 
cant , opcribus impugnant . \pfa ([uippe \n magificrio lingua 
confunditur } auando almd dfcxtur 9 ir aliui docctur. Qui \o 
<fui fapicntcr nititur, magnopcrc metuat, nc cius cloauia au<\\s 
tniium.urixtas confundatur ♦ Nulla arsdoccri prafumitur } riifi 



inicnta prius meditationc difcatur . Maniatumquippc foluit 
ir docct , ([uanio hoc quisq, uoce prccdicat ,(\uoi uiucnionon 
implet. liem fuperillui Vriucr.zs.Dottrina wriperpat 
ticntiam &c . Tanto Opafo minus pjlcniitur dotlus, auantb 
mnus paticns cjl * Nq; cnim potcfl ueradtcr bona ioccndo 

Orgwf impcndcrc ,fi uiuendo ncfcit aducrfa tulcrare . Origcnes ho t 
mil 5? . Supcr Lewtic. Claufum habeat <m peccator. Qwia 
qui fe ipfum non docuit , alwm docere non potcft . Noncmm 
auos antedoccrc , <[uam nosmjlrutii & x^ionabdcscjfc debc 

yiiom. mus . Ifidor. de Summo bono l\b . 3 , cap. *r . Dcfinat locum 
doccndi fufcipcrc , (fui n:(c\t doccrc Abl *6 .Tamdozlrina } 
quamuitaclarcrc dcbeLccdcfiaJlicus dottor # Nam doUrina 
f\ne uita arrogantcm reddit • uita finc dottrinainutdcmfacit. 
Vcra enim cjl Ala doSrina , ([uam uiucndi fequitur forma . 
Qui crgoncgligit rcclafaccre 9 icfinatrccta ioccrc . Omnis 
utilisiollor pkbibus fulicciis vafc prceflarc dcbct aup infijlc 
rc dourmiC y ut q.mnto clarct uerbo , tantb clarcjcat & mcris 
to.lbi . "7 . Qui non uiuil Jnutiocct , ipfam <[uam prceiicat 
ucritatemcontcmpuhlcmfaat. Arcus pcrucrfus.cjl lingua. 
viagflrorum iocentium lcnc , &.ma\c uwntium ♦ quibcnc* 
dpcct Lr mak uiuit,<juod iocct bznc uiucntibus proficii : quoi 
uerc male umii-Je ipfumocciiit. Qwbcneiocct ct malc uiuit, 
uiietur bonum malo coniungerc ; luccm tcncbns commifccrc , 
ueritatem mcniacio commutarc . \bi.4o . \racunii daclorcs , 
fcrrabicmfuroris dfciplincc modum adimmanitatcmcruklit 
fatis conucrtunt :&mdc cmtniart fubiitos potcrant inic 
fotius uulnerant,. lbi.4*. Ronus doclorir in humixtatc fcruat 
doftrinam isr pcr difciplinam non incumt fuperbiam.Supc b 
dotlorcs uulncrarc potius, ([uam emcdarc noucrutAdc, Axitea 



e 



14« 

tflo auditor ] foslca dottor ] T>ottr\naa[uantoamf\m datJfuc 
rit , tanto magis abundat . Qucc ore yrcedicas , opere ciimplc: 

& qucc ucrbisdoces y cxcmpks ojlcndc ; luxta fcnfum audito 
rlserit fcrmo doHoris . hilarius lib. 4. de rrinit . Intclligen Hilariui. 
tid Acftorumejl ex caufis afjumcnda:([uia non fermonircs^std 
rei cfl fcrmofubieftus ♦ Vita vatr. Hecjuacjuam ucrbis docere ln ViW Vau 
yrcefumas ^uodopercante nonfcceris* •' ' : i ; ■ J ' { * 




Dc Lctforibus. Cap. LXXIL 

ESfor , au(W , vecifdfor , <jui !c?if , <£r intclligit ; <fo 
ci/ur . Dc eo crg;o £r cms ojficio multce hc ponuntur - m ^ n 
autloritatcs. 

Ominus iicit in Euangclio Marc.ij. qui kqit, Mrfrcus. 
iHfelligaf. I ueai. it . Afc omni aut cui multum Lucb<a 
c/] datum } multum ([uzrctur ab eo.i.PauI. ad Ti VauU*^ 
moth. 4. Attcndc \ct~lioni<cxhormtioni t & doz 
iirince. Noii ncgligerc gratia,auce efi in te.hcec 
meditare, in his efio, ut profcttus tuus mamfejlusfitornnibus. 
'Etenim tibi ir dotirince inflain illis. Hoc cmmfaciens t &* te 
ipfum faluum fhcics, l? eosfiui te audiunt.zAhs.Omnis fcri 
ftura diuitus inftirata^utilis cfl ad doccndum t ad corripiertdu , 
(derudienduminiuUitiaxutfrcefeBus Jif bomoDet ad omne 
fcpus bonu inflruttus.ldc ad Coloffl.VcrbuChrifti habitct m 
uobis abudanter. ai Rom.if . Quctcuq; cnim fcrifmjunt^ai 
nojlra AoHrinafcrifta suf.Efaiccz^. vabitur hbcr ncjcieti litc Esaias. 
rastdiccturqicijicgcct riUcln t } ncfc\o litcras.iMach.ir .Skut MachaUi 
uinu seper bibcre ,cmt seper aaua^cotrariu c } altcrius aut uti dez 
lcc~iahk;ita legcftbus fi seper cxattus f\t fcrmo po critgratus. 

1 * • 



Dffiiel. fianiclis. f . Siuaks fcripturam lcgere , dr irtttrpreMiortcm 

mdicarc ; purpura ucjlicris : & toraMcm auream circa col 

Sulomon. i um mm } :a l c l lS 9 Salom.Prouer.Q. In auribus infipieniium 
ne hjuaris : cjuia dcfticient doUrinam eloquij tui . Noli fuhtra 
hcre a puero difciplmam .fi cnimpcrcuffcris cum uirga , non 
morictur. Tu uirga percutics cum ; b* animam eiusde infir 
no libcrabis ♦ Aug. fupcr loann.hom. i ♦ Lcclioejl ficut oleum 
in Jlamma y fi efi rfe, rjuo nutriatur } nutritur t crcfcit ir perma 
net. Idem. Nutri crgo animam tuam lctlionibus diuinis: Varat 
hunt cnimtibi mcnfim ftiritualcm. Idcmin fcrm. quodam. Ve 
riwlofum cjl magijlerium^ difciplinatus ficurus ejl . Sccurjdr 

Hicronym. cjl enim ucrbi auditor, auarn ucrbiprolator. Hicron. cpitf.29^ 
Statuc tibi ([uot horis facram fcripturam legas,n<M adlabore, 
ftd ad delcclationem. ldcm: Qui ajjxdue inflat letliom in prce 
fcnti (juiiem laborat 9 fcd pflca gratulatur/um.ficccperit dc 
amaris Jcminibus litcrarum dulccsfruttus carpcre. Vrudcns le 
ttor cauc JuperJlitiofimintcUigcnfuvn^ ut non adtuum fcnfim 
fcripturas accomodcs ;fed fcripturx iungas fen Jum tuum t ut in 
tcUigas cjuod fcquaris.Bcatus cslqui diuinas Jcripturaslcgcns, 
uerhaucrtitin operct Lr nulam cruccm nudus Jcduitur.ldctn 
fupcrVfil. x. Mcditatio lcgis est, non Jolum in lcgcndis fcrip 

Am&ro/iui . turis f fcd in his ctiam , ([uce Jcripta funt fucicndis . Kmbrof . 

lib. dc Caym & Abcl. Ccclcstiwn Jcripturarum cloquia diu 
tcrcrc ac polirc debcmus;tvtu animo ac corde ucr(antes; ut fuc 
Greioriui c us i" c fpirttualis cibi in oes fi ucnas animx diffundat.Grcgo. 
hom. 7'fiper Ezech. Diuina colloquia cum lcgcntc crefcunt* 
Nam tantb illa , quifp altius intclligit ,quantb in cis altiiis inz 
tcndit. Vndc ncc elcuantur rotaz y fi non clcuantur animalia. 
quia ri\f\ legentiu mentcs ad alta profcccrint, diuina dicla uelut 

in imis 



141 

irms non intclkcla ta:ent . cfuit cnim lcgcnti cudibct y Jcriptu 
rcc ficrcc fcrmo % fttcpidus dtuini cloqut) fcnfus uiictur;cius 
mntem non cxcttat , in cogitattonc nuh tntcrius luminc 
cmicat rota otiofi , i? m tcrra cjl , quia animal non clcuatur a 
terra.tdcm. Quo flnrttuskgcntis tcndit, tUuc diutnacloquenf 
tiaclcuatur. Quantb enim quis in scriptura ficra proficitjani 
tb hoc eadcm Jcriptura projicit . Apud Dcum tamum m fanz 
9o eloquio profeAum mucnis \ (fuantum apudipfum ipfc profes 
ceris. Ifiior. de Summo bono Itb. ;♦ cap. 8, Qui uult cum Deo 
fcmper effc ;frcquentcr dcbct orarCjfrequcntcr ir lcgerc. 
Nam citm oramus, ipft cum Deo loquimur: citrn uerolegimus 3 
Deus nohfcum loquitur . Omnis proficlus cx lcfttonc ir mc 
ditationc proccdit ♦ Qw* enim nefcimus } ktttonc difcimus : 
Auce autem dtdtcimus , mcdttatwnibus confcruamus. Gcminurn 
" confert donum kftiofinttarum fcripturarum ♦ ftuc a\uia intcU 
\cttum mentis erudit^fiuc quvdhmundi uanitatibus absTraclum 
homtncm ad amoremDci pcrducit . I cclvr Jlrcnvus potinsad 
Bgcndum (\ua* legit y quam ad fciendu-m crit prompti(ftmus.lli. 
5>. Ncmo potcft fcnfum fcripturcc facrce cognojccrc rifikgcn 
ii Jhmthari&te . Qpantb cnim (piifi, magis in saeris cloquys 
nfftduus fucrit , mntb cx eis ubcnorcmintclhgcntiam captt ♦ 
Sicut tctrafluz quantb amphus cxcchtur , tantb ubcrius fru', 
Stjtcat. Quidam habent int-Altgcntue ingcniumjcd ncphcunt 
lcclionis sludtum : irquod lcgcndojarc potucrunt y ncghgcn', 
do contemnunt . Ibi.u.Nunquam conJcOMunturJlcgcndo pcrs 
ftttamjcicntiam arrogantcs . Sempcr cnim fupcrbi kvunt , 
quxrunt £r nunquam inucniunt . Diuince kgis penct)\\ha hu 
ntihbus h- bcne adDcumintrantibus patcnt : prauis autcm 
ttq, fupcrbis dauduntur. lbi.n. Nequaquamkgem 'mclligit, 

N n 



Kylarms. 
Bttfdwt 



cjui carnahtcr ucrba\c?\s fcrcurrit ;fedis <Jui cam fcnfu intc 
rioris intelligcntice profticit. Sam c[ui ad htcram kgis intcnt 
iunt,eius occulta fcnctrarc non foffunt . Multi etenimnon 
intcUigcndo ftiritualttcr fcripturas, ncc cas rcttc fcnticndo in 
hccrcfim dcuoluti funt , atq-> in multis crroribus dcfluxerunt . 
Ibi. ^Anlcclwncnon uerla,fcd ueritas cfl amania. \biM. 
Cw* fit utihs ai inflruendum lcHio , aihihta autem collationc 
maiorcm intcWigentict frcebet. tAchus ef! cnim confcrrc ^uam 
lcgcrc . Quoi cnim obfcuru cfl, aut iubium, confcrcnio cito 
fcrfticitur.Leciio mcmoricc auxdio cgct.Quce fifucrit natura 
htcr tariior, frcc[uenti tamcn mciitationc acuitur ; ac legendi 
aJfiduUatc colligitur . Amflius intcUcclus inflruitur , quanio 
uox lcgcntis c[wcfcit } lr jub fdcntio hngua mouetur. Sam cla 
rc kgcndo & corfus laf?atur ,Lr uocis acumcn obtunditur . 
hdarius. Gftimus kttor cfl , c[ui doElorum intcUigentiam ex> 
feclat cx dittis , fotius , ([uamimfonat. ir retulcrit y magis <fi 
attukrit. Bafdius. Sicutenim cx carnalibus efch alitur caro ; 
ita cx diutnis lctliombus intcrior homo nutrUur,ac ftfcituu 

Dc DifdpuKs. Cap. L XX III. 

Vi audtt cjuemfiam , cui fe in difciflina tradit , iifeifU 
\. lus ir auiitor dicttur > dc c[uo in frtfcnti caf. loquun 
tur auciontatcs. 



Mcttkaus. fe 



TauUi. 




Ominus dicit w Euangclio tAatth . *o . 
Non efl dfcifulus fufra magxslrum : vcrfe* 
clus autcm omms erit.fifit ficut magifler 
cius. Z, Paul . ad Jhejfal . Z, \ta{uc 



I 



i 



142. 

fratres (latc &r tcnete trdiitiones , ([uas didicijlis ,fme per 
Jcrfnonem ^ftutfer.-efSlolam .i.ad Timo l. MoIj homines 
& Jeduttorcs frojtctent in vcius crrantcs, irin crrorem mit 
tentcs ♦ Tu uero ptrmane m his , <puaz didicijli ; dr crekta 
fnnt tibi Jcicns a tm hdiccris , Ad Coloffcn. 4 . Scrmo ue. 
flcringratia fit fak conditus 9 ut fciatis quomoio uos Qf&rtti 
at untcuiqi rcffondcrc . Ad hcbr . \Z . 1« difcipbnapcrjcucra 
tc . taniuamjilys uobis offcrt fc dcus . Sahm. Vroucr ♦ +7 . SaUmom 
Qui altam Jhcit dmum fuam \ qucent ruinam i ly ([ui cuitat 
dfccre , incidct in mala . Ibi. f ♦Ne dcdcris fomnum oculis tuz 
is 1 nec dormitcnt palpcbraz tm ♦ Vade ad formicamb pigcr f - 
confidcra uias cius ) & difce fapicntiam. Vfijue mxo pigcr dorz 
micsc Quando confur^cs dc Jomno tuo-Paululum dormics f pau 
lulu confb:cs manus tuas^ut dormitabis,nc ueniat tibi (\uafi uix 
tor cgcflas. ibi. f . dicas. Cur detejlatusjumdifciplinamut 
incrcpatiombus non actjuicuit cor mcum ? . nec audiui uoccmdo* 
ccntium me xtr magiflrU noninclinaui aurcmmcam . ibi.ij^ 
lcrrum ftrro acuitur y irhomocxacuit jncicm amici fui, Ecclcz 
fiaslic. 8 . Ne dcftncias narrationcm przsbytcrorum fapcntiz 
um ♦ O* in proucrbus corum conucrfarc . Ablpfis cnim dfccs 
fapientiam & doclrinam intellcclust ir feruirc magnatis fine. 
([uxrcla . Non tc prxtercat.narratio Jcniorum : ivfi cmm didiz 
ccrunt a patnbus /lyts.» Quoniam abipfi: difccs intcttcBjum:i?S 
in tcmporc ncccffualis dabis reftefum.lli.r.Si cjl tibi intcllcz 
clus rcfl ondc proximo tuofm aut y fit manus tua fupcr os tuu t 
nc capiari:.\n ucrboin difcipljnato et coJundaris.lbi.rt.AntCty 
hjuaris difcc.Aug. Ad difccdii quod opus cfl^ nulla aitns fcra ^ugufl. 
uidcri potcll fftetft Jtnes magis decct doccrc,q, dfccrc ; magis 
tamen dccct difccre } cf ignorare . Idcm ic Ciuit . Dei !ib. u» 

Nn tj 



Si pro wribus suis alatur xnfans^fict ut crcfccnio plus capxat ^ 
fi moium fucc capacitatis cxccdat y dcfc\t antequam crefcat. 
Ucmad Auxilium cpifcop. Scncxaiuuene, &- epifcopus tot 
annorum a collega nccdum anniculo, paratus fum doccri y ([uos 
moio pojftm ucl Dco ucl homimbus iuflamrcddcrc rationem • 

Wcronymu . Hieron.cpifl.^Mabc t ncfcio quid latcntis cncrgia uiua uox, 
irin aurcs iifcipuli ic doctoris orc iransfufafortius Jonat. 
Ucm in cpifl.dc inflitutionc filicc. NiW ahud dfcataudire^uel 
Io<|ui, nift tjuod pertinct ad timorcm domini : turpia non intclli 
gat, cantica muniana ignorct, adhuc tcncra linguapfalmis dul 
cilus imbuatur , procul fit lafciuia puerorum ♦ VucUx l? pedif 

a h r f €( l m a f ecu ^ arl ^ us consort ijs arccantur. Amlr. fupcr iUud.** 
m rojtus . ^ Thcff. Z, Quce nojlra ftes autgaudiun &c. Ycrfcttio difci 
fuhrum,gaudium ircoronacjl magiflrorum. frucius enim 
magiflri obcdientia cjl ifcipuli^&cius bona conucrfatio coro 

Creimm nam iat magislro. Creg. in Regtiro. 7 . Yeto tc ut paruulos 
dns^uos nutris prcecipue in moribus injlruerc curcs. Verba 
nutrimcntum ac lac cruntji kna : aut ucncnum Ji mala . I dc 
\ib.l. tAoral. Cor quoi finc dfciphna cjl f cxitari non ualet , 
quia humana mcs ficut maVc clcuata in infmis prxmitur , fic bc 
nc prcefia in Julbmbus lcuatur. Idcm. Cauc nc antc magiilcr 
fis, ([uam iifcipuhs. Sulla ars abjty magislro ifatur . Uulto 
tcmporc ifce^uoi ioccas. Non cruditpaterflmm^nfiquem 
tmat. Nom comgit magxfler ifcipulum, nifxcum, ([ucmaricn 
tiorl cernit ingenio. Vir Jluiiojus Lr fapicns etiam fi iifccrc 
diiuii uult, magis iocct cumpruicntcr intcrrogat . Sunt ahz 
(jui ({ui nimiafacihtatc ucrborum pcr auiaciam auxrut ab ahjSm 

C riaM (juodipfinonintclligunt.Cyprian.lllc me\\usiocct,qu\([uot\t 
yfruwu ^ ^ frproficit difccndomcliora.Hety cnim idoncusfo 



♦ 14$ 
tejl cffc milcs , <jui non cxcrdtatus in camfofriusfuent.Tuc 
demum fcrmo ir ratio falutaris ejficacitcr difatur Ji faticnt 
ter cfuod dijcitur, auditur. Idcm de difciplin. & habitu uirt. 
Uxfciflinacuflos ftci, rctinaculum fidci t duxitincrisfalutcvis 9 
fomcs ac nutrimcntum hnce indohs ,magijlra uirtutisfaat m 
Chrifiomancrefcmfcr.ac iugiter Deouiucre t ai fromijfa 
cxlejlia & diuina frccmia ferucnire. Eujebius . Ncquc cmm Eufcbius . 
dignum ejl , fhdofofhum nomimrc cum , <[u\ dc his , <[u& nct 
fat } fublice frotcttatur. 

DeDefundtis, Cap.LXXIIII, 

DEfunttus iUc dicitur , <jui funftus officio uitce frcefent 
tis fer mortcm fit in co rcccffus ariimcc a corfore . 
Cum autem flatutum fit hommibus fcmel mori fimt 
ninoparaticjfcdcbcnt. De mortc igitur iyfa tam corfOtali 9 
<\uam ftirituah ct de fcrtincniibus ad cam flurimcc in hoc caf* 
citantur aucloritatcs. 

lOminusdicitinZuangelioLuccc. *z. Stulte L«c« 
\hac noUc anima tuaegredietur ate^wz crgo 
farajli cuius erunt f lclco & uos cjlote fara* 
ti ; <juia <[ua hora non futatis,fihus hominis uc 
nict.Bcatus autcm ejljeruus iUe,<[uem cum uc 
nerit DomimiSy inuenerit uigilantem ; cjuia fufcr omnia, <ju<c 
foffiidet, conflxtuct eum. loannes Af ojlolusin hfocalyffM. i 0(tn nes in 
Bcati mortui, <[ux in Domino moriuntur. A moch lam iicitfjif- Apocalyp . 
rif u*,uf rcc[u\cjcant a \aborilus Juis: ofeia enim ihrujecuun 
tur Wlos.Vaulad kbr ♦ 9 • Smtutum eji hominibus fcmd mori: **»* 




fofl hoc mtcm ludicium . Ad Kom. 8 , Si fccundum c^Mtn 
wxcritis, moricmint ♦ Si autem fbiritu fitda carnts morttficauc 
ritis,uiuctis. !fci./». Qui mortuus cjl 9 luslifkatus tfl a pcccata. 
Siautcm mortui fumuscum Chrfto crcdimusfluiafimul etiam 
uiucmus cu i!io. Quod cnim mortuus Chriflus cjl t peccatv mor 
tus csl fcmcl. Qubd autcm u\uit } uiuit Dco . Ita ir uos cxifli 
tnatc uos mortuos quidcm cffc peccato , uiucntcs autcm Dco in 
Chrislo lcfii . Non crgo rcgnct fcccatum in ucflro mortalt cor 
pore, ut obcdiatis concupifccntijs cius : Sed nctpcxhibeatis mc 
vra ucftra arma iniauitatis pcccato ; jcd exhibctc uos Dco tan 
quamcx mortuis uiucntcs : ir mcmbra ucflra arma iuflitice 
Dco ♦ Stipcndiapcccati mors igratia autcm Dci uita ccterna. 
Ibi. 8 ♦ Si Chrislus in uobis cjl , corpus dmiem mortuum efl 
proptcr peccatum : ftiritus ucr) umit proptcr iuflificationcm. 
lbiM.Nemo.n.noJlrum fibi uiuit; Ir ncmo filimoritur. Siue 
tnim uiuimuspco uiuimus : Siue morimur^Dcomorimur.z.ai 
Corinth.t.Sempcr cnim nos f qui u\uimus } in mommtradimur 
fropter \cfum\ut & uita \c(u manijiflctur in carne noflra mor 
tnli. Ad Vhihps. \n nulloccnfundarjcd in omni ftducia ficut 
fempcr nunc magnificabitur Cbrijlus in corporc mco fiuc pcr 
uitajxue pcr mortcmMihi enim uiucre Chnslus c\l,& mori 

Regum lucrum . z . Rcgum. 14 . Omncs morimur, lr auafi aruce dda 
limurin tcrram } <\ux non rcucrtuntur. Ncc uult Dcu: perire 
animam nojlramffcd rctrattat cogitans , nc pcnitus pa cat t ([u\ 

lolr alicclus cfl, \ob. U . Ifle moritur rcbuflus ir fanus ; diucs^ 

ir foclix , uifccra eiusflcna funt adtpc : ijr mcduUis offa tllit 
us irrigantur . Alius uerb moritur in amarttudine animac fux 
abfp ullts opibus ; & tamcn fimul in puluere dormient , ir 
uermes opericnt eos . Ibi . 14 ♦ Homo cum mortuus fucrxt Ir 



144 

nuiatus atq> confumptus ubi qutfo eflt Sicut fi recedant aqua 
ic man , & fluuiusuacuefocius arejcatx fic homo cum dormic 
rit j non rcfurget , doncc attcratur cxlum non euigdabit , nec 
confurgctdcfomnofuo.Wiercm.il. Isolitc flcre mortuum ^ . 
neqi lugeatis fupcr eum flctu . llangite eum , qui cgrcditur, Hxerm ^ 
qiiia non reuemtur ultra, necuidebit tcrram natiuitatis fuaz ♦ 
hzcckicl. 24. Tili liommis eccc cgo tollo a tc dcfiJcrahlc ocus EzwHefc 
lorum tuorum in plagat & non plangcs neqi plorabis, neq< flu 
ant lachrymz tuce . Ingcmifce mccns mortuorum \uttum non 
focics . Coronatuaarcumligatdfittibii&calciamenta tua 
erunt in pedibus tuis , non amxdu ora uclabis , ncc cxbos lugen 
tiurn comcde* JixcdicitDominus.i. hUchabcor. 1. Moria 1» 
muromnes in fimplicitalc noslra: ir tcflcseruntfupcr nos cx 
lum & tcrra . quod imujle pcrdimur . 1 bi . 9 . bAoriamur in 
uirtutc proptcrfratrcs noflros : Lr non infcramus crimcngh 
ricc noflrx. Dauid vfal. 88. Quis cfl fomo } qui uiuct y & 
non uidcbit mortcm ? . cruct animam fuam dc manu xnfiri. \bu 
pfaL $3. Mors pcccatorum pcffima : & qui.oderunt iuf}um % 
delinquent . Ibi . 71. Nw» cft rcfpcclus morti iniquot 
rum : &r fxrmamcntum in plaga corum . Salomon . Vroz S4 ( ompn# 
uerb . 10. Memoria luflicum laudbus ; &r nomcn iinp 
piorum putrcfcit . ibi . " . N«w prodcrunt diuitiai in dic 
ultionis : iufldia autcm \bcrab\t a mortc ♦ Mortuo homi* 
ni impio nulla erit ultra fbes : ir cxp&atio fotticitof* 
rum peribit ♦ Ibi .14. ln mahtia Jua repcUc tur ims 
fius ; fycrat autem iuflus in mortc fua. Ibi . 18 ♦ 
Mors , isr uita in manibu* lingmc : qu\ ddigunt 
cam y comedcnt fruclus cius . Ecdcfiattes • 7 • Dies 
mortis , dics natiuitdis . hklius cjl ircaddomum luclus. 



^ukm ad domwn conuiuij • In illa cnim finis cunclorum admo 
ntturlwminum \ ir uiuens bomo cogitat quid futurum fit ♦ 
Ibi.t. tAoritur dottu; ftmiliter ir indoclus : Ir idcirco tccdw. 
It mc uitce mece , uidentcm mala uniucrfa effe fub folc ; lr 
cunUa uanitatcmir affiittionem fyiritus. Sapicntice.$. luflot 
rum animcc in manu Dci funt ; lr non tanget illos tormentu 
mortis. Vifi funt oculi infipicntium mori xirxflimata ejl aft 
flitlio exitus illorum. Ibi. 4. luflus ft morte prceoccupatus fue 
ritjn refrigcrio erit. Ibi. 7. Vnus cfl omnibus introitus ad uis 
Um f ir fimilis cxitus JicdcfiaflK. 7. In omnibus operibus tuis 
memorare nouijftma tuaiir in (cternum non pcccabis. Mortuo 
non prohibeas gratiam. Non dcfts plorantibus in confolatm 
ne ; iy cum \uge ntibus ambula.lbi.8.i<!oli de mortuogaudcre, 
fciens (juoniam omncs morimur. ir ingaudium uolumus uenh 
re. Ih. i0. Kcx hodie efl , £r cras morictur. Cum enim mo 
rietur homo hcreditabit Jcrpentes ir bcflias et uermcs.lh.it. 
bAodicum plora fupra mortuu, ([uoniamrcquieuit. LuSus mor 
tui fcptem dies ;fatui autcmirimpij omncs uitce iUorum. ibi. 
*4. bAcmor cfto, ([uoniam mors non tardat t ir tcflamcntum 
inferorum^uia dcmonflratum eft tibifbuio. Mclior efl mors t 
quam uita amara:et rc<[uics ccterna^uam languor pcrfcucras* 
Intcmporecxitus tui diflribue hxrcditatem tuam. Ibi f 
|S. Fi/i in mortuum produc lacWymasjjr quafi iira paffus mj 
tipc plorarc. ibi. 4 1 . 0 mors <[uam amara cfl memoria tua hos 
mini , pacem habcnti in fubflantus fuis uiro ([uicto : ir cuius 
uicc dircctcc funt in omnibus ; ir aihuc ualenti accipere cibu . 
O mors bonum cfl indxcium tuum homini indgcnti.ir <\ui ttfs 
noratur uiribus y defecto cctatc : ir cui omnibus cura efl , ir 
mcredibilt ; qui pcrditjapkntiam. Sohmetucrc iudicium mor 

ti>. 



X4f 

tis. b\cmcnto <fuce antc tcjticrunt^ir quce Jupcr uer.tuia fun t 
tih : hoc iudicium h Domno omni carni.Auousl. dc orat. noui Aw £«tfk 
tcjlamcnti. b\ortis dicm omncs afjuturam fciunt. cum tamcn 
omncs, autfcne omncs diffcrrc conantur, cuam<pui pojl morte 
fc bcatius crcduntcfjc wcluros.tamcnhabct uim carnis , ir 
animx dulce confortium . \dcm dc Ciuit . Dci hb . i . Mala 
mors putanda non cjl t (paam bma uita pr&ccffit: nc<ft cnim fh 
cit malam mortcm t nfi quod Jcquitur ipjam mortcm Idcm 
ic agcnda cura pro mortuis. Vocantur antc tcmpus boni , ne 
dtutius ucxcntur h noxys : Mali ucro ct tmpij toUuntur^nc diu 
tiusbonos pcrfcquantur, Idcmin Enchiridton . N<?>i ncgandu 
efl dcjunclorum ammas pictate Juorum uiuettum rekuari t cum 
pro ilhs facriftcium offcrtur mcdiatons t ucl alecmosynx fiunt 
in ccckfta . Scd bxc cis projunt, qui cum wucrcnt } hec fibi ut 
poflea polfcnt prodefic mcrucrunt . \dcm Jupcrloanncm ♦ 
Qui dcfidcrat dtffolutij" cfjc cum Chriflo t non paticnter mo 
rttur , fed patienter uiuit , iy dektlabihtcr moritur . Hicro. 
Cypriano, Memenf o mortis tux ir non peccabis. Qui fc <jUo Weronym 
tidie rccordatur cffe moriturum, contcmntt prcescntia . ir ad 
futura jzllinat. idemfupcr hnam . Son cj\ noflrum mortcm 
arripcrejcd illatamabatys libentcr acclpcrc.Vndc ct in pcrz 
fecutionibus non hcct propria manu pcrirc. \dcm . Qui in hoc 
tcmporc moritur non tam plangcndus cfl quod hac lucc claruct 
rit , <\udm congratulandus cjl ci } <juod dc tantis malis cuafcrit. 
Ambr. in Hcxamcr. csudi omncs najcimur } nudi morimur . Ambrous fh 
nulla diflmclio inter cadaucra mortuorurn, mfijortc cptia qraui 
us fcctent diuitum corpora, diflenta luxuria. Grcgor. fupcr iU G re gorius 
lud bAatth. *o. In teflimonium iUtsi^c. bAors iuflorum fcomi 
ejl in adiutonum , mahs in tcfltmonium s ut tndc pcrucrfi ftne 

Oo 



• 



cxcufdtionc fercant, undc cWi exemflumcafiantpt uiuant. 
Idem \n mor . Sicut hi , ([u\ adhuc uiuentcs^ammazmortuorum 
(juo loco habcantur , ignorant : \ta mortui , uitam in carnc uit 
uentium ,po/l eos auahter dxtyonantur , nefciunt . Idcm lib ♦ 
t.moral. Antiqimshoflis adrapcndas fcccatorum animas 
tcmforc mortis } crudclitatis cffranatur uiolcntia : & quos ui 
ucntcs blanditiis dcccfcnt \ moricntcs fcucnus rafit. idcm . 
Tunc maligni (firitus cgrcdicntc animajua ofcra rc([uirunt; 
Tunc muhqutt fuajlrintrcflicant , ut Jocij cam ad tormcnta 

fdorus . trahant . 1 fidor . dc Summo bono hb .1 .caf .& uult ♦ 
fincmiufiorum omnium uocatio tranquiWa commcndat : ut cx 
co intclligantur Janciorum angclorumhabcrc confortium , ex 
qiio ab hoc corforc finc ucxationc dura tolluntur . Et fi fie? 
tas frodcfimUis fdchlus flcreiubcat Jidcstamcnfro cis lu 
gcrcuctat . lllicnimdcflorandi funt in mortc , quos mifcros 
infcrnus cx hac uita rcccfit : non <[uos cxlefiis aula Cbrifli lai 
tificandos indudit . Idcm. lm(\uus fofi mortcm ducitur crut 

Ctfarius ciandus : lufius ucro dormit fofi laborcm fccurus . Cafarius 
in admonit . 6 . Vcrcutitur hac animaducrfionc fcccator- t ut 
moncndo obliuifcatur fui , ([ui uiucns oblitus cjl Dci ♦ 

Dc Vita hohiinis , & cfus brciritatc ♦ 
Cap. LXXV, 

Vlta Kanfio c(l ammtt in cofore . Vita fignat morcs.ani 
mam alimcntum , ftatium uiucndib* cafus ,(\u\ uiucnti 
busaccidunt.Dc Wita ergo hac corforahpus brcuitatc 9 
inccrtitudinc.ct arums, cicius ^hftiri^siStiwc /rn£6 
bus & utihtatc multas hic congcfias aucioritates inucmcs. 



Ominus dicitin Euanacho Luccc . n. Sonin Lu <**> 

o 

abundantia cutufjuam mta cms cjl cx his ([uce 
poffxdct. ibidcm. \dco dico uobis. No!</c folliciti 
effc animcc ucflrce <juid manducctis; neq-> corpo 
ri quid induamini : Knima cnim plus cfl,quam 
efcajs" corpus plufjuhmucJlimcntiL loan . <>. Igo fum panis loatmet 
uiuus , <[ui ac!o defccndit . ergo mdmiucdf mc , &r tpje 
«iucf proptcr mc . Hic cf7 panis, qui dc ccclo dcfcendit. lacob. Uccbus. 
4. Quce cnim cjl uita ucjlra ? Vapor cfl ad modicum parcns ♦ 
Taul. ad ritum.i. Abncgantcs impictatcm Lr fccularia dcfi Vaulu$. 
dtria fobric, iufll\ l? pic uiuamus in hoc Jcculo cxpcBantcs 
bcatam ftcm ir aducntum ghrix magni Dci , ir faluatoris 
noflri tcfu C hrijli . Ad Kom. 14. Non efl rcgnum Dci csca t 
ir votus ,fed iuflnia ir pax } ir gaudium in fpintu fanllo . 
Idcm ad Hcfcr. 13. Optimum cjl cnim gratia Jlabdiri cor, non 
cfcis ,<ju.e non projuerunt ambulantibus in cis. % 4 ad nheff. S ♦ 
Siuc uigdcmus,fme dormiamus 3 fimul cum illouiuamus . Pros 
pfer <\uod conjolamini inuicem, &r cdificatc altcrutrum y f\cut 
isrfacitis. 1 . ad 1'imoth.* .Ccrta bonum ccrtamcn fidci; ap 
prehcndc uitam cctcrnam , ad quam uocatus cs. z.ai Corinth . 
44 Id enim. ([uoi in prxfanti efl, momcntancum ejl g & lcue . 
Deufcr, S.Cuftoditc igitur ir facitc ea y quz prcecepit uobis ncuurono 
Dominus. ut uiuatis ir bcnc fit uobis; £7* protclcntur dics uc 
flri in tcrra poffcffioms ucfircc . \bi. 8. Ncw in folo panc uiuat 
homo ,fcd in omni ucrbo quod cgrcditur dc orc Domini.\ob.$, 
Quare mifero data ejl /ux, ir uita /;is, <jui in amaritudinc ani 
mce funt ? Qui cxpcBant mortcm & non ucnit, quafi, cffodh 
tntcs thcfaurum gaudcntq; uchcmentcr cum inucncrintjcpul 
chrum. Ibi. 7. tAilitia cjl uita hominis fapcr tcrram ; & ficut 

O 0 ij 




iics mcrcomarij dics cius. Mcmcntofluoi ucntus cf? uita mca 
tt non rcucrtetur oculus mcus ut uidcat hona i ncc accipict me 
uifus homim. Dics ma uchcius tranficrunt , ([uam a texcnte 

Trcnl Hi*r. tclafucciditur;&confumpti funt abfqiuJla fte 4 Thrcni hie 
rcmice. 4 . Spirilus cris nojlri Chflus Dominus captus csl in 
pcccatis noflris : Cui diximus . 1« umhra tua uiucmus ingcnz 

hUcuch tl y USt Ak:ucb.2, lujlus infide fuauiuct.i. Tarahpomcnon 
ara ifom . ^ 'i ([uafi umlra fupertcrram ,dr nulla cft mora. 

Zachar. Zacharice.i, Vatrcs ucflri uhi funt & prophctaz? Nunquid in 

BmL . sempitcrnum uiucnt tvauid. Vfal Quis cfl homoflui uult 
uitam, dihgit dics uidcrc bono>- Vrohibe linguam tuam a mah; 
Lr labia tua nc loaucntur dolum . Diucrte a malo , & fic W 
num : inquirc paccm , h* pcrfc([ucre eam . Tfal.^4. Virifan 
gumum ir dolofi non dimidicbunt dics fuos. Vfal. *2>. Widcc 
ant paupcrcs&lcetcntur: ([ucerite Deumjjr uiuetanin.a uc 
flra . P/fll . 88 . Quis efl homo , ([ui uiuct , ir non uidcbit 
mortcm ? . cruct animam fuam de manu infcri . Vli funt mifcri 
cordice anti([uce Dominc.llUv.Cmncs dics noflri dcficcrunt; 
ir m ira tua dcficimus. Ihi. Mfc Dics mei ficut umhra dedif 

Sahmcn, nauerunt, ir cgo ficut finum arui Sahm. Vroucr. i G. Initiz 
um uitce honcc fixcerc iujlitiam : acccpta enim cfl apud Deum 
magis , ([uam immolare hojlias . \hi. io. Now afflioit Deusani 
mam iufli fumc .Ihx.iJ. Mclior ejl bucella ficca cumgaudio, 
quam domus plcna uiciimis cum iurgio. \ii.17. Nc^Ioncris in 
craflinum ignorans <ju* fupcrucntura pariat dics. zcdcfiafics 
3. Tcmpusnafccndi f hmpus moricndi. Ibi. 19 . Ncc cfl 9 <[ui 
fcmpcr uiuat ; Ir <iui!;uiu5rci hahcat fiduciam . Sapientix. i. 
Exiguum & cum tcedio cfl tcmpus u\t? noflrce, & non cflrc 
frigcrium in finc hommis, B tranfict uita noflra tan\uam uef 



Bgium nubisiir ficut nelula dffohctur (juce fagata c/l a rat 
dus folisjbr a calorc lUius aggrauata.Vmbrcz cnim tranfitus cfl 
tempus noslrum;ir non cjl reucrfio finis noJlriAbis . lufli au 
tcm tn perpetuum uiucnt,ct apud Dominum cfimcrccs corum. 
IbiA.Kctas fcncttutis uitaimmaculata.Ecdcfiaslic.l. Qui ho 
noratpatrcm fuumjuita uiuet longiorcJbiso.Omnis potentat 
tus bi-cuis uita.Sicut ir Rcx hodie cjl^ct cras monctur.lbi.i* 
Initium uitcc hominis aauajbr panis^ijr ucflinxntum , dr do' 
mus protegcns turpiitudincmMinimumpro magnoplaccat tibi; 
ir imprcpcriumpcrcgrinationis non audics. Vita necjuam bot 
JJtitandi de domo in domumi &uli hoffitabitur.non fiducialn 
ter agct,nec apcrict os.lbi-io.Melhr cfl mors^uam uita amaz 
raiir recjuics cetcrna^ucim languor pcrfeucrans.\biJ>4.Vanis 
egentium uita pauffn: ejl:c[uidcfraudat illum homo Janguinis 
cfl.lbi.^.Onmem efcam manducabit ucntcr:&r cjl cibus cibo 
mehor.lbi.^.Vroptcrcrapulam multi pcrieruntchii autcmabz 
flincns cjl^adycctuitam.ili.lo. Initium ncccj?ari& rci uitazho 
minum,ac]ua } igriis i l7' Jirrurn^faljac.ir panis fimdagincus,ct 
mel^ir botrusuuce^h- olcum } ct ucftimcntumMxc omnia san 
ttisin hona;fic br impijs isr. pcccatonbus in mala conucrtcnt 
tur.Auguft.Jupcr loan. Vitahominum mcdia cji intcr uitam 
angclorum & pcccatorum.Si uiuit homo Jccundum carncm } pe 
conbus comparatur.fi uiuit Jccundum fbiritu angclis Jociatur* 
Idcm Juper Fjal.t .Longitudincm uitce huius fcniiri non fhcit 9 
rifi fyes uiucndi.Namjnhil uidctur ef?e cckrius.c^ <juic<pi d in 
ca lam prceteritum cJt.Quum ergo dics ludiajucncritjunc fcn 
ticnt peccatorcs } cjuoniam non fit longa nimis uita^we tranfit. 
Idcm in fcrm.cpuoiim. Non cft uera uitariifi uhfehcitcr uiui 
tur.nec uera incorruptio, rifi ubi Jalus nullo dolore doffuptur$ 



Idcm.Omnis malus idccyuiuit,ut corrigatur ; aut idco uiuit , ut 
tHeronymus. p cr iU um y om cxcrccanlur. Hicron. efifi. 7 >. Ni.W im dccic 
fit cfUitm cum ignorent homincs fyaiia uiucndilongiorcm fibi 
uitam refromittunt.ldcm fufcr AmosJjb.l.Nihdfigacius fe 
culo rclustyfcculi, cjuas dum tcncmus,amittimus,&-fcr vifan 
tiam,fucruiam,iuucntut:m r ac uintcm ir ingraucfccntcm ,ac 
maturam atatcmannoscji ultimosfcncclutis utip fcftcm ffatia 
Vhdo uitam dcfcrilit humanam. mutamurl? currtmus,ncfiie 
tcs ad mortis tcrminos fcrucnimus. Idcm.Brc uis efi huius uic 
tcefxlicitas. SAodica cft huius fccuh gloria. Qaduca cfl irfra 
gdis tcmforalis fotcntia. Dicubi jitnt rcgcs,ubi frmcifcspbi 
lmfcratorcs } ubi locuflctes rcrum,ubi fotetcs ficuh- ccrte cjua 
fi umbra tranficrunt uclut fomnium cuanuerunt.Qucerutur , 
ir non fant diuitu?,ufa; ai fcriculum ductnt ♦ tAulti frofter 
ofes fcriclitarunttmultis mortcm gcncrarut diwtue* Totoani 
Amfoofim tno odi } ct damna^cjuoi diligit mudus. Ambr. in fcrm cjuadrag. 

Tantis mahs hcec uita rcflcta cfiut cofarationc cius mors ret 
mcdium futctur efjc } non focna.Sam idco brcucm illam Vcus 
fitcit,ut molcflice cius t auce fmfycritatc uinci ucl toUi non fotcz 
^rantfcmfons cxiguitat^firurcruurldcnup fcnclus lob. didt. 
Crepms tAilitia cjl uita hommisfafcr tcrra.Greg.hb.il. moral. Quot 
dics uitce fcragimus t c[uafi in itmcrc ad locii frofofitum tot faf 
fibus frofmcjua^us.frcejentcm uitam,c[uafi u\a fubigcndotran 
ftmus.lde in RegiUr.Vita nojlra nauiganti fimilis cfiAs cnim 
qui nauigat, ttet,sedcat t iaccat } scmfcr uadit : QuiaimfulQi na 
uis duciturSic ir nos fiuc uig\\antcs,fiuc dormicntcs fcr mot 
mcntatcmforum cjuoftdie adfincm tcndimus Adcm m bAoral. 
Refroborum mentes idcirco multa nccjuiter agunt , cjuia fc hic 
uiucre diutius arbitrantwr.lufli ucrc dum brcuitatcm uitce juct 



*48 

confiierant f clationcs ctimmuniitice culpasieclinant.fidor. ie tj*#*k 
Summo lono.hbs.cav.6r. Tantum in hac uita licitum ejl opez 
rari bonil: illic nanq; non iam opcratioexpcclatu)\fci rctnbut 
tio meritorum.WcEC uita impvjs longa irgratacfl ; in oculis au 
tcm iuflorum amara ir brcuis. Qui uitce pmfcnfis longituii? 
ncm non iefuo ftatio,fcddc cius Jine confiicrat^uam fit bre 
uis lr miscra,fitis utditcrpcnfat. Tela confumatur fhs^ct ui 
ta hominis cxplctur iiebu.finguiis. Qui uitamloigam quceris y 
aieam tcnic uitam 9 pro <[ua Chriflianuscsjicfl cetcrnam ♦ 
Ucec cnim efl uita uitalis.ifla uero mortalis . Mori oportct ho* 
minem incarne munio } nc moriatur in animaChriflo.Tuc ue 
requifq; uiuerc crcchtur,fifccunium fcculum moricnsjn foh 
Deo uiucre dclcclctur.vc moraifliusuxtce tcedwm paiituriut 
Jlus ; co quoi ai icfiicratam patriam taric pcrucniat: & ui* 
tceprcefentis ctrumnam fegnius amittat.lbi.&.iT* ult.Solhcite 
icbet unufluifqi wucrc, ct jcmpcr tcrminum uitaz fuceconfide 
rare:ut huius fcculi blanditias cum timore caucat. Vnie unuf 
quisq;feflmct,ne in iniquitatibus fuis rapiatur: fimulq; cu cuh 
pa uitafiniatur.Sam diabolus quos uiucntcs acccniit ai uitia, 
fubfito moricntcs pcrtrahcre mtitur ai tormcnta.Quamuis au 
tem ([uifa^; in hac uita fit iuflus ; tamen ium ie c$rporc cgredn 
tar ,pcrtimefcit nc iignus fuppliciofit . Nuttus cnim efl homo 
fincpeccato. ncc quifcj; ie Dei iuiicio fccurus effc potcfl^ cum 
ctiam ie otxofis uerbis rciicniafit ratio. Cyprian.Secterrc CyfrUnut 4 
na tcmporalia computat f ([uxcetcrnalitatcm 
icfancloparaiifo tyerat. 

LibriScintillarum finis. 

Deo tamcn honorlr gloria tribuantur; 





4| 

tabla; 




iU9 


• \ - 








De 


. Virtafe, 


cbarte 




De 


Yiic. .% 


char. 




De 


Spe. 


■ 

c/;ar # 




ve 


(J;arifafe. 


char. 


7. 


De 


Djiea/iwc dci, cr froxwiiv 


cbar. 


T o. 


De 


Compafjionc yroximu 


cfcar. 


**. 


De 


. Mycncordw, /. 


7 

crar. 


L 

14. 


De: 


• E.cewj/yn* 


cfcar. 




DC 


."Grafia. w*^5 


char* 




Dff 


luflitia. 


thar. 


*»• 


Dtf 


* Humilitate. 


char. 


2*. 


De 


bAanfuctuiincjir Tcmcritatc* 


cmr. 




DC 


Simvlicitate *! 


char. 


u. 


De 


Vraimfafe» 
• Sfcurifafe. »\ 


char. 


1«. 

*£ 


D« 


char. 


De 


Timore. 4 \ 


char. 




De 


Tewfafiowe. 


char. 




De 


Trilu/afiowc. 


cliar. 




Dc 


.^Paricnfw. ♦fcii 


char. 




De 


• Verfcucrantia. 9 \ 


diar. 


4*. 


Dc 


Auxilio Dci . 


thar. 


42, 


De 


Ccmpunaione. 


cbar. 




De 


.{W^Oratione. 


ckar. 




De 


Confcfione, 


char. 


•47. 


De 


InMgcntia fiuc dc rcconuliafwnc vro 




♦ 


x\m\jkr rcmifjwnc vcccator.um. 


char. 


ft 


De 


Vxnitcntia. 


char. 




D< 


Aiflincntia. * 


char. 
# 







« ■ ** * 

o/ix r<(< v Y ti vl/ viijjvt 






uc 


C ' uT , 


• 


Dc 


C OJlt.lfhWC 


char 

C f. ct' . 


^o 

y v. 


uc 


r-tr» 

V oluntatc* 


cl;ar. 




Dc 




Cluviotinitc» 


char. 

W/lnf • 


— ->*^ — 


Dc 


SVrn/Sf/c ^ 

OC iIJIUUj • 


CriflY 




ffSg 


Tul tnnftinlYlP timvri # M •** % 
1 Mtt'.// (( ittU/lC • 




«5*5 


dc 


I ndiiTHPYitis-. 

J.'4ii>l4//tW r i i- 1 V • 


cbar. 


/* 


DC 


^CCWft/o.. 


cfcar. 


■ y* 


■X-/V 


C oufilvs * 


cfear. 


71 » 
* * 




TiilcwliYia zt incYCfiatijnc. 


cfcar. 




ut 


jrv.i y u , <_/ xnx/iiii* 




/ • 


LJC 


1 f>»M/M*/» 

ln/tc 7 1 . 


lilJUI • 




DC 


RelintfMCttfiiws fcculuTn* 


cbar. 




DC 


VOiO» 


KIjUT* 






fYA.^vt t/*Jm^ 


t'.'it/ • 




DC 




cfcar. 


«^; 


T)C 


Swocruij» 


cfcar» 


* 


-pff 


W IWIW^4V/| |Mff 


char. 


J/ ♦ 


DC 


lrdcu?;aia» 


Cijar m 




±i£ 


IttuiJia.. 

1 'lUl f ^ 


cfcar. 




1 ^ 


duoiditate. 


cbar. 


97. 


dc 




rh/ir^ 

V* Ul • 


t 


DC 


Formcafio/ic. 


cbar. 


I00 # 


dc 

DC 
DC 
DC 


Efrric/aic. » # | 
Cmiuiuuj* 

\uY1YnPY\tfl 
1UI »4'/iL 'itf ^ 

lYJ,C /( (tJC(l/, 


cfcar. 
cfear. 
cfcur» 
cfoar. 


lOi. 

^04. 
I0f« 

" «w 


JUv 


DctVa£tio/ic» 


cJ^r» 


10°. 


vc 


Co/ircnrioMC, Di/corJw# 


cfcar* 


xti4 



Be Amkitia \ hr Xmmatla, clar. i ^ol 

De C cnfortio bonorum , ir ma lorum. char. 

De ¥ius y b^arennlus. char. "4~ 

Ve HonorcVarcntum. chan — «<>_«_ 

vc Sc riiis .IrDominis . chan — "T^- 

dc jc nilus ^irluucnibus. chan — 

De vi uitibus , & Vaufcrilus » chan — **<>•_ 

De bA uncribus. cbor___ ^h- 

De Bccimis t irTrimit'ys. :. cbd_u__i2r. 

dc Sapicnrw, " " 

De Sfutoia. cb_r__-3a« 

De Mc^cis cJ:ar__i5** 

dc IuaVifcus. Aa^- 6 % 

dc Acccpf/o«e Verfonaruml chan — 

De Doclontu*. cbor. — J _7» 

De EeSforifelfc cl?ar__i40* 

De vifcyulis. cbar__ *4*. 

dc -Dcfunclis. chan_ 145. 

dc Vifa hominis j &r cius Ireuifafe* cfcaiu — ^JJj 

F I N I S. 

Rorwar apua! Antonium Bla^um,Tmpre/?orcm Ca?neralcm# 

Anno Dwm*ff4 ?